Ādiparva Adhyāya 119
आदिपर्व • अध्यायः 119
Ādiparva Adhyāya 119 of the classical Mahābhārata with 44 verses.
Total: 44 Verses
•
Citations: MBh 1.119.1–44
•
250 Lexicon Terms
•
Page 1 of 2 (Verses 30 shown)
ततः क्षत्ता च राजा च भीष्मश्च सह बन्धुभिः । ददुः श्राद्धं तदा पाण्डोः स्वधामृतमयं तदा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कौसल्या
कौसल्या [f]
विदुरः
विदुर [m]
क्षत्ता
क्षत्तृ [m]
राजा
राजन् [m]
च
च [ind]
सह
सह [ind]
बन्धुभिः
बन्धु [m]
ददुः
दा [1. Ā.]
श्राद्धं
श्राद्ध [n]
तदा
तदा [ind]
पाण्डोः
पाण्डु [m]
तदा
तदा [ind]
कुरूंश्च विप्रमुख्यांश्च भोजयित्वा सहस्रशः । रत्नौघान्द्विजमुख्येभ्यो दत्त्वा ग्रामवरानपि ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कुरूंश्च
कुरु [m]
कुरूंश्च
च [ind]
विप्रमुख्यांश्च
विप्र [m]
विप्रमुख्यांश्च
मुख्य [adj]
विप्रमुख्यांश्च
च [ind]
भोजयित्वा
भोजय् [10. Ā.]
सहस्रशः
सहस्रशस् [ind]
रत्नौघान्
रत्न [mn]
रत्नौघान्
ओघ [m]
द्विजमुख्येभ्यो
द्विजमुख्य [m]
दत्त्वा
दा [1. Ā.]
ग्रामवरान्
ग्राम [mn]
ग्रामवरान्
वर [adj]
अपि
अपि [ind]
कृतशौचांस्ततस्तांस्तु पाण्डवान्भरतर्षभान् । आदाय विविशुः पौराः पुरं वारणसाह्वयम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कृतशौचांस्ततस्तांस्तु
कृ [2. Ā.]
कृतशौचांस्ततस्तांस्तु
शौच [n]
कृतशौचांस्ततस्तांस्तु
ततस् [ind]
कृतशौचांस्ततस्तांस्तु
तद् [pron]
कृतशौचांस्ततस्तांस्तु
तु [ind]
पाण्डवान्
पाण्डव [m]
भरतर्षभान्
भरत [m]
भरतर्षभान्
ऋषभ [m]
आदाय
आदा [4. Ā.]
विविशुः
विश् [4. P.]
पौराः
पौर [m]
पुरं
पुर [n]
वारणसाह्वयम्
वारणसाह्वय [n]
सततं स्मान्वतप्यन्त तमेव भरतर्षभम् । पौरजानपदाः सर्वे मृतं स्वमिव बान्धवम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सततं
सततम् [ind]
स्मान्वतप्यन्त
स्म [ind]
स्मान्वतप्यन्त
अनुतप् [4. Ā.]
तम्
तद् [pron]
एव
एव [ind]
भरतर्षभम्
भरत [m]
भरतर्षभम्
ऋषभ [m]
पौरजानपदाः
पौर [m]
पौरजानपदाः
जानपद [m]
सर्वे
सर्व [pron]
बभूवुः
भू [1. Ā.]
सततोत्सवाः
सतत [adj]
सततोत्सवाः
उत्सव [m]
श्राद्धावसाने तु तदा दृष्ट्वा तं दुःखितं जनम् । संमूढां दुःखशोकार्तां व्यासो मातरमब्रवीत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्राद्धावसाने
श्राद्ध [n]
श्राद्धावसाने
अवसान [n]
तु
तु [ind]
तदा
तदा [ind]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
तं
तद् [pron]
दुःखितं
दुःखित [adj]
जनम्
जन [m]
संमूढां
सम्मुह् [4. P.]
दुःखशोकार्तां
दुःख [n]
दुःखशोकार्तां
शोक [m]
दुःखशोकार्तां
आर्त [adj]
व्यासो
व्यास [m]
मातरम्
मातृ [f]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
अतिक्रान्तसुखाः कालाः प्रत्युपस्थितदारुणाः । श्वः श्वः पापीयदिवसाः पृथिवी गतयौवना ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अतिक्रान्तसुखाः
अतिक्रम् [6. P.]
अतिक्रान्तसुखाः
सुख [n]
कालाः
काल [m]
प्रत्युपस्थितदारुणाः
प्रत्युपस्था [1. Ā.]
प्रत्युपस्थितदारुणाः
दारुण [n]
श्वः
श्वस् [ind]
श्वः
श्वस् [ind]
पापीयदिवसाः
पापीय [adj]
पापीयदिवसाः
दिवस [mn]
पृथिवी
पृथिवी [f]
गतयौवना
गम् [6. Ā.]
गतयौवना
यौवन [n]
बहुमायासमाकीर्णो नानादोषसमाकुलः । लुप्तधर्मक्रियाचारो घोरः कालो भविष्यति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बहुमायासमाकीर्णो
बहु [adj]
बहुमायासमाकीर्णो
माया [f]
बहुमायासमाकीर्णो
समाकृ [6. P.]
नानादोषसमाकुलः
नाना [ind]
नानादोषसमाकुलः
दोष [mn]
नानादोषसमाकुलः
समाकुल [adj]
घोरः
घोर [adj]
कालो
काल [m]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
गच्छ त्वं त्यागमास्थाय युक्ता वस तपोवने । मा द्रक्ष्यसि कुलस्यास्य घोरं संक्षयमात्मनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गच्छ
गम् [6. Ā.]
त्वं
त्वद् [pron]
त्यागम्
त्याग [m]
आस्थाय
आस्था [1. Ā.]
युक्ता
युज् [6. Ā.]
वस
वस् [2. P.]
तपोवने
तपस् [n]
तपोवने
वन [n]
मा
मा [ind]
द्रक्ष्यसि
दृश् [6. P.]
कुलस्यास्य
कुल [n]
कुलस्यास्य
इदम् [pron]
घोरं
घोर [adj]
संक्षयम्
संक्षय [m]
आत्मनः
आत्मन् [m]
तथेति समनुज्ञाय सा प्रविश्याब्रवीत्स्नुषाम् । अम्बिके तव पुत्रस्य दुर्नयात्किल भारताः । सानुबन्धा विनङ्क्ष्यन्ति पौत्राश्चैवेति नः श्रुतम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथेति
तथा [ind]
तथेति
इति [ind]
समनुज्ञाय
समनुज्ञा [9. P.]
सा
तद् [pron]
प्रविश्याब्रवीत्
प्रविश् [4. P.]
प्रविश्याब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
स्नुषाम्
स्नुषा [f]
अम्बिके
अम्बिका [f]
तव
त्वद् [pron]
पुत्रस्य
पुत्र [m]
दुर्नयात्
दुर्नय [m]
किल
किल [ind]
भारताः
भारत [m]
सानुबन्धा
सानुबन्ध [adj]
पौत्राश्चैवेति
पौत्र [m]
पौत्राश्चैवेति
च [ind]
पौत्राश्चैवेति
एव [ind]
पौत्राश्चैवेति
इति [ind]
नः
मद् [pron]
श्रुतम्
श्रु [4. P.]
तत्कौसल्यामिमामार्तां पुत्रशोकाभिपीडिताम् । वनमादाय भद्रं ते गच्छावो यदि मन्यसे ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्
तद् [pron]
कौसल्याम्
कौसल्या [f]
इमाम्
इदम् [pron]
आर्तां
आर्त [adj]
पुत्रशोकाभिपीडिताम्
पुत्र [m]
पुत्रशोकाभिपीडिताम्
शोक [m]
पुत्रशोकाभिपीडिताम्
अभिपीडय् [10. P.]
वनम्
वन [n]
आदाय
आदा [4. Ā.]
भद्रं
भद्र [n]
ते
त्वद् [pron]
गच्छावो
गम् [6. Ā.]
यदि
यदि [ind]
मन्यसे
मन् [8. P.]
तथेत्युक्ते अम्बिकया भीष्ममामन्त्र्य सुव्रता । वनं ययौ सत्यवती स्नुषाभ्यां सह भारत ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथेत्युक्ते
तथा [ind]
तथेत्युक्ते
इति [ind]
तथेत्युक्ते
वच् [2. P.]
अम्बिकया
अम्बिका [f]
भीष्मम्
भीष्म [m]
आमन्त्र्य
आमन्त्रय् [Denom. Ā.]
सुव्रता
सुव्रत [adj]
वनं
वन [n]
ययौ
या [2. Ā.]
सत्यवती
सत्यवती [f]
स्नुषाभ्यां
स्नुषा [f]
सह
सह [ind]
भारत
भारत [m]
ताः सुघोरं तपः कृत्वा देव्यो भरतसत्तम । देहं त्यक्त्वा महाराज गतिमिष्टां ययुस्तदा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ताः
तद् [pron]
सुघोरं
सु [ind]
सुघोरं
घोर [adj]
तपः
तपस् [n]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
देव्यो
देवी [f]
भरतसत्तम
भरत [m]
भरतसत्तम
सत्तम [adj]
देहं
देह [mn]
त्यक्त्वा
त्यज् [1. Ā.]
महाराज
महत् [adj]
महाराज
राज [m]
गतिम्
गति [f]
इष्टां
इष् [1. P.]
ययुस्तदा
या [2. Ā.]
ययुस्तदा
तदा [ind]
अवाप्नुवन्त वेदोक्तान्संस्कारान्पाण्डवास्तदा । अवर्धन्त च भोगांस्ते भुञ्जानाः पितृवेश्मनि ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अवाप्नुवन्त
अवाप् [5. Ā.]
वेदोक्तान्
वेद [m]
वेदोक्तान्
वच् [2. P.]
संस्कारान्
संस्कार [m]
पाण्डवास्तदा
पाण्डव [m]
पाण्डवास्तदा
तदा [ind]
अवर्धन्त
वृध् [6. P.]
च
च [ind]
भोगांस्ते
भोग [m]
भोगांस्ते
तद् [pron]
भुञ्जानाः
भुज् [6. P.]
पितृवेश्मनि
पितृ [m]
पितृवेश्मनि
वेश्मन् [n]
धार्तराष्ट्रैश्च सहिताः क्रीडन्तः पितृवेश्मनि । बालक्रीडासु सर्वासु विशिष्टाः पाण्डवाभवन् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धार्तराष्ट्रैश्च
धार्तराष्ट्र [m]
धार्तराष्ट्रैश्च
च [ind]
सहिताः
सहित [adj]
क्रीडन्तः
क्रीड् [1. Ā.]
पितृवेश्मनि
पितृ [m]
पितृवेश्मनि
वेश्मन् [n]
बालक्रीडासु
बाल [m]
बालक्रीडासु
क्रीडा [f]
सर्वासु
सर्व [pron]
विशिष्टाः
विशिष् [7. P.]
पाण्डवाभवन्
पाण्डव [m]
पाण्डवाभवन्
भू [1. Ā.]
जवे लक्ष्याभिहरणे भोज्ये पांसुविकर्षणे । धार्तराष्ट्रान्भीमसेनः सर्वान्स परिमर्दति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जवे
जव [m]
लक्ष्याभिहरणे
लक्ष्य [n]
लक्ष्याभिहरणे
अभिहरण [n]
भोज्ये
भोज्य [n]
पांसुविकर्षणे
पांसु [m]
पांसुविकर्षणे
विकर्षण [n]
धार्तराष्ट्रान्
धार्तराष्ट्र [m]
भीमसेनः
भीमसेन [m]
सर्वान्
सर्व [pron]
स
तद् [pron]
परिमर्दति
परिमृद् [1. Ā.]
हर्षादेतान्क्रीडमानान्गृह्य काकनिलीयने । शिरःसु च निगृह्यैनान्योधयामास पाण्डवः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हर्षाद्
हर्ष [m]
एतान्
एतद् [pron]
क्रीडमानान्
क्रीड् [1. Ā.]
गृह्य
ग्रह् [6. Ā.]
काकनिलीयने
काक [m]
काकनिलीयने
निलीयन [n]
शिरःसु
शिरस् [n]
च
च [ind]
निगृह्यैनान्
निग्रह् [9. Ā.]
निगृह्यैनान्
एनद् [pron]
योधयामास
योधय् [10. Ā.]
पाण्डवः
पाण्डव [m]
शतमेकोत्तरं तेषां कुमाराणां महौजसाम् । एक एव विमृद्नाति नातिकृच्छ्राद्वृकोदरः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शतम्
शत [mn]
एकोत्तरं
एकोत्तर [adj]
तेषां
तद् [pron]
कुमाराणां
कुमार [m]
महौजसाम्
महत् [adj]
महौजसाम्
ओजस् [n]
एक
एक [pron]
एव
एव [ind]
विमृद्नाति
विमृद् [9. Ā.]
नातिकृच्छ्राद्
न [ind]
नातिकृच्छ्राद्
अतिकृच्छ्र [m]
वृकोदरः
वृकोदर [m]
पादेषु च निगृह्यैनान्विनिहत्य बलाद्बली । चकर्ष क्रोशतो भूमौ घृष्टजानुशिरोक्षिकान् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पादेषु
पाद [m]
च
च [ind]
निगृह्यैनान्
निग्रह् [9. Ā.]
निगृह्यैनान्
एनद् [pron]
विनिहत्य
विनिहन् [2. P.]
बलाद्
बल [mn]
बली
बलिन् [adj]
चकर्ष
कृष् [6. Ā.]
क्रोशतो
क्रुश् [4. P.]
भूमौ
भूमि [f]
घृष्टजानुशिरोऽक्षिकान्
घृष् [4. P.]
घृष्टजानुशिरोऽक्षिकान्
जानु [mn]
घृष्टजानुशिरोऽक्षिकान्
शिरस् [n]
घृष्टजानुशिरोऽक्षिकान्
अक्षिक [m]
दश बालाञ्जले क्रीडन्भुजाभ्यां परिगृह्य सः । आस्ते स्म सलिले मग्नः प्रमृतांश्च विमुञ्चति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दश
दशन् [adj]
बालाञ्
बाल [m]
जले
जल [n]
क्रीडन्
क्रीड् [1. Ā.]
भुजाभ्यां
भुज [m]
परिगृह्य
परिग्रह् [9. Ā.]
सः
तद् [pron]
आस्ते
आस् [4. P.]
स्म
स्म [ind]
सलिले
सलिल [n]
मग्नः
मज्ज् [1. Ā.]
प्रमृतांश्च
प्रमृ [4. P.]
प्रमृतांश्च
च [ind]
विमुञ्चति
विमुच् [6. Ā.]
फलानि वृक्षमारुह्य प्रचिन्वन्ति च ते यदा । तदा पादप्रहारेण भीमः कम्पयते द्रुमम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
फलानि
फल [n]
वृक्षम्
वृक्ष [m]
आरुह्य
आरुह् [6. Ā.]
प्रचिन्वन्ति
प्रचि [5. Ā.]
च
च [ind]
ते
तद् [pron]
यदा
यदा [ind]
तदा
तदा [ind]
पादप्रहारेण
पाद [m]
पादप्रहारेण
प्रहार [m]
भीमः
भीम [m]
कम्पयते
कम्पय् [10. Ā.]
द्रुमम्
द्रुम [m]
प्रहारवेगाभिहताद्द्रुमाद्व्याघूर्णितास्ततः । सफलाः प्रपतन्ति स्म द्रुतं स्रस्ताः कुमारकाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रहारवेगाभिहताद्
प्रहार [m]
प्रहारवेगाभिहताद्
वेग [m]
प्रहारवेगाभिहताद्
अभिहन् [4. P.]
द्रुमाद्
द्रुम [m]
व्याघूर्णितास्ततः
व्याघूर्ण् [1. Ā.]
व्याघूर्णितास्ततः
ततस् [ind]
सफलाः
सफल [adj]
प्रपतन्ति
प्रपत् [1. Ā.]
स्म
स्म [ind]
द्रुतं
द्रु [1. Ā.]
स्रस्ताः
स्रंस् [1. P.]
कुमारकाः
कुमारक [m]
न ते नियुद्धे न जवे न योग्यासु कदाचन । कुमारा उत्तरं चक्रुः स्पर्धमाना वृकोदरम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
ते
तद् [pron]
नियुद्धे
नियुद्ध [n]
न
न [ind]
जवे
जव [m]
न
न [ind]
योग्यासु
योग्या [f]
कदाचन
कदाचन [ind]
कुमारा
कुमार [m]
उत्तरं
उत्तर [n]
चक्रुः
कृ [2. Ā.]
स्पर्धमाना
स्पृध् [6. P.]
वृकोदरम्
वृकोदर [m]
एवं स धार्तराष्ट्राणां स्पर्धमानो वृकोदरः । अप्रियेऽतिष्ठदत्यन्तं बाल्यान्न द्रोहचेतसा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
स
तद् [pron]
धार्तराष्ट्राणां
धार्तराष्ट्र [m]
स्पर्धमानो
स्पृध् [6. P.]
वृकोदरः
वृकोदर [m]
अप्रिये
अप्रिय [adj]
ऽतिष्ठद्
स्था [1. Ā.]
अत्यन्तं
अत्यन्त [adj]
बाल्यान्
बाल्य [n]
न
न [ind]
द्रोहचेतसा
द्रोह [m]
द्रोहचेतसा
चेतस् [n]
ततो बलमतिख्यातं धार्तराष्ट्रः प्रतापवान् । भीमसेनस्य तज्ज्ञात्वा दुष्टभावमदर्शयत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
बलम्
बल [mn]
अतिख्यातं
अतिख्या [2. P.]
धार्तराष्ट्रः
धार्तराष्ट्र [m]
प्रतापवान्
प्रतापवत् [adj]
भीमसेनस्य
भीमसेन [m]
तज्ज्ञात्वा
तद् [pron]
तज्ज्ञात्वा
ज्ञा [4. Ā.]
दुष्टभावम्
दुष् [4. Ā.]
दुष्टभावम्
भाव [m]
अदर्शयत्
दर्शय् [10. Ā.]
तस्य धर्मादपेतस्य पापानि परिपश्यतः । मोहादैश्वर्यलोभाच्च पापा मतिरजायत ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
धर्माद्
धर्म [mn]
अपेतस्य
अपे [2. Ā.]
पापानि
पाप [n]
परिपश्यतः
परिदृश् [6. P.]
मोहाद्
मोह [m]
ऐश्वर्यलोभाच्च
ऐश्वर्य [n]
ऐश्वर्यलोभाच्च
लोभ [m]
ऐश्वर्यलोभाच्च
च [ind]
पापा
पाप [adj]
मतिर्
मति [f]
अजायत
जन् [4. P.]
अयं बलवतां श्रेष्ठः कुन्तीपुत्रो वृकोदरः । मध्यमः पाण्डुपुत्राणां निकृत्या संनिहन्यताम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अयं
इदम् [pron]
बलवतां
बलवत् [adj]
श्रेष्ठः
श्रेष्ठ [adj]
कुन्तीपुत्रो
कुन्ती [f]
कुन्तीपुत्रो
पुत्र [m]
वृकोदरः
वृकोदर [m]
मध्यमः
मध्यम [adj]
पाण्डुपुत्राणां
पाण्डु [m]
पाण्डुपुत्राणां
पुत्र [m]
निकृत्या
निकृति [f]
संनिहन्यताम्
संनिहन् [2. P.]
अथ तस्मादवरजं ज्येष्ठं चैव युधिष्ठिरम् । प्रसह्य बन्धने बद्ध्वा प्रशासिष्ये वसुंधराम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
तस्माद्
तद् [pron]
अवरजं
अवरज [m]
ज्येष्ठं
ज्येष्ठ [adj]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
युधिष्ठिरम्
युधिष्ठिर [m]
प्रसह्य
प्रसह् [1. P.]
बन्धने
बन्धन [n]
बद्ध्वा
बन्ध् [4. P.]
प्रशासिष्ये
प्रशास् [2. Ā.]
वसुंधराम्
वसुंधरा [f]
एवं स निश्चयं पापः कृत्वा दुर्योधनस्तदा । नित्यमेवान्तरप्रेक्षी भीमस्यासीन्महात्मनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
संदिश्य
संदिश् [6. Ā.]
कौरव्य
कौरव्य [m]
कृष्णद्वैपायनस्तदा
कृष्णद्वैपायन [m]
कृष्णद्वैपायनस्तदा
तदा [ind]
नित्यम्
नित्यम् [ind]
एवान्तरप्रेक्षी
एव [ind]
एवान्तरप्रेक्षी
अन्तर [n]
एवान्तरप्रेक्षी
प्रेक्षिन् [adj]
भीमस्यासीन्
भीम [m]
भीमस्यासीन्
अस् [2. P.]
महात्मनः
महात्मन् [adj]
ततो जलविहारार्थं कारयामास भारत । चेलकम्बलवेश्मानि विचित्राणि महान्ति च ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
जलविहारार्थं
जल [n]
जलविहारार्थं
विहार [m]
जलविहारार्थं
अर्थ [mn]
कारयामास
कारय् [10. Ā.]
भारत
भारत [m]
चेलकम्बलवेश्मानि
चेल [n]
चेलकम्बलवेश्मानि
कम्बल [mn]
चेलकम्बलवेश्मानि
वेश्मन् [n]
विचित्राणि
विचित्र [adj]
महान्ति
महत् [adj]
च
च [ind]