Ādiparva Adhyāya 120
आदिपर्व • अध्यायः 120
Ādiparva Adhyāya 120 of the classical Mahābhārata with 22 verses.
Total: 22 Verses
•
Citations: MBh 1.120.1–22
•
250 Lexicon Terms
कृपस्यापि महाब्रह्मन्संभवं वक्तुमर्हसि । शरस्तम्भात्कथं जज्ञे कथं चास्त्राण्यवाप्तवान् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कृपस्यापि
कृप [mf]
कृपस्यापि
अपि [ind]
महाब्रह्मन्
महत् [adj]
महाब्रह्मन्
ब्रह्मन् [m]
संभवं
सम्भव [m]
वक्तुम्
वच् [2. P.]
अर्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
शरस्तम्बात्
शर [m]
शरस्तम्बात्
स्तम्ब [m]
कथं
कथम् [ind]
जज्ञे
ज्ञा [4. Ā.]
कथं
कथम् [ind]
चास्त्राण्यवाप्तवान्
च [ind]
चास्त्राण्यवाप्तवान्
अस्त्र [mn]
चास्त्राण्यवाप्तवान्
अवाप् [5. Ā.]
महर्षेर्गौतमस्यासीच्छरद्वान्नाम नामतः । पुत्रः किल महाराज जातः सह शरैर्विभो ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
महर्षेर्
महत् [adj]
महर्षेर्
ऋषि [m]
गौतमस्यासीच्छरद्वान्
गौतम [m]
गौतमस्यासीच्छरद्वान्
अस् [2. P.]
गौतमस्यासीच्छरद्वान्
शरद्वन्त् [m]
नाम
नाम [ind]
नामतः
नामन् [n]
पुत्रः
पुत्र [m]
किल
किल [ind]
महाराज
महत् [adj]
महाराज
राज [m]
जातः
जन् [4. P.]
सह
सह [ind]
शरैर्
शर [m]
विभो
विभु [adj]
न तस्य वेदाध्ययने तथा बुद्धिरजायत । यथास्य बुद्धिरभवद्धनुर्वेदे परंतप ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
तस्य
तद् [pron]
वेदाध्ययने
वेद [m]
वेदाध्ययने
अध्ययन [n]
तथा
तथा [ind]
बुद्धिर्
बुद्धि [f]
अजायत
जन् [4. P.]
यथास्य
यथा [ind]
यथास्य
इदम् [pron]
बुद्धिर्
बुद्धि [f]
अभवद्
भू [1. Ā.]
धनुर्वेदे
धनुर्वेद [m]
परंतप
परंतप [adj]
अधिजग्मुर्यथा वेदांस्तपसा ब्रह्मवादिनः । तथा स तपसोपेतः सर्वाण्यस्त्राण्यवाप ह ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अधिजग्मुर्
अधिगम् [1. Ā.]
यथा
यथा [ind]
वेदांस्तपसा
वेद [m]
वेदांस्तपसा
तपस् [n]
ब्रह्मवादिनः
ब्रह्मन् [n]
ब्रह्मवादिनः
वादिन् [adj]
तथा
तथा [ind]
स
तद् [pron]
तपसोपेतः
तपस् [n]
तपसोपेतः
उपेत [adj]
सर्वाण्यस्त्राण्यवाप
सर्व [pron]
सर्वाण्यस्त्राण्यवाप
अस्त्र [mn]
सर्वाण्यस्त्राण्यवाप
अवाप् [5. Ā.]
ह
ह [ind]
धनुर्वेदपरत्वाच्च तपसा विपुलेन च । भृशं संतापयामास देवराजं स गौतमः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धनुर्वेदपरत्वाच्च
धनुर्वेद [m]
धनुर्वेदपरत्वाच्च
पर [pron]
धनुर्वेदपरत्वाच्च
त्व [n]
धनुर्वेदपरत्वाच्च
च [ind]
तपसा
तपस् [n]
विपुलेन
विपुल [adj]
च
च [ind]
भृशं
भृशम् [ind]
संतापयामास
संतापय् [10. P.]
देवराजं
देवराज [m]
स
तद् [pron]
गौतमः
गौतम [m]
ततो जालपदीं नाम देवकन्यां सुरेश्वरः । प्राहिणोत्तपसो विघ्नं कुरु तस्येति कौरव ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
जालपदीं
जालपदी [f]
नाम
नाम [ind]
देवकन्यां
देवकन्या [f]
सुरेश्वरः
सुरेश्वर [m]
प्राहिणोत्
प्रहि [5. P.]
तपसो
तपस् [n]
विघ्नं
विघ्न [mn]
कुरु
कृ [2. Ā.]
तस्येति
तद् [pron]
तस्येति
इति [ind]
कौरव
कौरव [m]
साभिगम्याश्रमपदं रमणीयं शरद्वतः । धनुर्बाणधरं बाला लोभयामास गौतमम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
साभिगम्याश्रमपदं
तद् [pron]
साभिगम्याश्रमपदं
अभिगम् [1. Ā.]
साभिगम्याश्रमपदं
आश्रम [mn]
साभिगम्याश्रमपदं
पद [mn]
रमणीयं
रमणीय [adj]
शरद्वतः
शरद्वन्त् [m]
धनुर्बाणधरं
धनुस् [n]
धनुर्बाणधरं
बाण [m]
धनुर्बाणधरं
धर [adj]
बाला
बाला [f]
लोभयामास
लोभय् [10. Ā.]
गौतमम्
गौतम [m]
तामेकवसनां दृष्ट्वा गौतमोऽप्सरसं वने । लोकेऽप्रतिमसंस्थानामुत्फुल्लनयनोऽभवत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ताम्
तद् [pron]
एकवसनां
एक [pron]
एकवसनां
वसन [n]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
गौतमो
गौतम [m]
ऽप्सरसं
अप्सरस् [f]
वने
वन [n]
लोके
लोक [m]
ऽप्रतिमसंस्थानाम्
अप्रतिम [adj]
ऽप्रतिमसंस्थानाम्
संस्थान [n]
उत्फुल्लनयनो
उत्फुल्ल [adj]
उत्फुल्लनयनो
नयन [n]
ऽभवत्
भू [1. Ā.]
धनुश्च हि शराश्चास्य कराभ्यां प्रापतन्भुवि । वेपथुश्चास्य तां दृष्ट्वा शरीरे समजायत ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धनुश्च
धनुस् [n]
धनुश्च
च [ind]
हि
हि [ind]
शराश्चास्य
शर [m]
शराश्चास्य
च [ind]
शराश्चास्य
इदम् [pron]
कराभ्यां
कर [m]
प्रापतन्
प्रपत् [1. Ā.]
भुवि
भू [f]
वेपथुश्चास्य
वेपथु [m]
वेपथुश्चास्य
च [ind]
वेपथुश्चास्य
इदम् [pron]
तां
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
शरीरे
शरीर [n]
समजायत
संजन् [4. Ā.]
स तु ज्ञानगरीयस्त्वात्तपसश्च समन्वयात् । अवतस्थे महाप्राज्ञो धैर्येण परमेण ह ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तु
तु [ind]
ज्ञानगरीयस्त्वात्
ज्ञान [n]
ज्ञानगरीयस्त्वात्
गरीयस् [adj]
ज्ञानगरीयस्त्वात्
त्व [n]
तपसश्च
तपस् [n]
तपसश्च
च [ind]
समन्वयात्
समन्वय [m]
अवतस्थे
अवस्था [1. Ā.]
महाप्राज्ञो
महत् [adj]
महाप्राज्ञो
प्राज्ञ [adj]
धैर्येण
धैर्य [n]
परमेण
परम [adj]
ह
ह [ind]
यस्त्वस्य सहसा राजन्विकारः समपद्यत । तेन सुस्राव रेतोऽस्य स च तन्नावबुध्यत ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यस्त्वस्य
यद् [pron]
यस्त्वस्य
तु [ind]
यस्त्वस्य
इदम् [pron]
सहसा
सहसा [ind]
राजन्
राजन् [m]
विकारः
विकार [mn]
समपद्यत
सम्पद् [4. P.]
तेन
तद् [pron]
सुस्राव
स्रु [1. Ā.]
रेतो
रेतस् [n]
ऽस्य
इदम् [pron]
स
तद् [pron]
च
च [ind]
तन्
तद् [pron]
नावबुध्यत
न [ind]
नावबुध्यत
अवबुध् [4. P.]
स विहायाश्रमं तं च तां चैवाप्सरसं मुनिः । जगाम रेतस्तत्तस्य शरस्तम्बे पपात ह ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
विहायाश्रमं
विहा [3. Ā.]
विहायाश्रमं
आश्रम [mn]
तं
तद् [pron]
च
च [ind]
तां
तद् [pron]
चैवाप्सरसं
च [ind]
चैवाप्सरसं
एव [ind]
चैवाप्सरसं
अप्सरस् [f]
मुनिः
मुनि [m]
जगाम
गम् [6. Ā.]
रेतस्तत्
रेतस् [n]
रेतस्तत्
तद् [pron]
तस्य
तद् [pron]
शरस्तम्बे
शर [m]
शरस्तम्बे
स्तम्ब [m]
पपात
पत् [1. Ā.]
ह
ह [ind]
शरस्तम्बे च पतितं द्विधा तदभवन्नृप । तस्याथ मिथुनं जज्ञे गौतमस्य शरद्वतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शरस्तम्बे
शर [m]
शरस्तम्बे
स्तम्ब [m]
च
च [ind]
पतितं
पत् [1. Ā.]
द्विधा
द्विधा [ind]
तद्
तद् [pron]
अभवन्
भू [1. Ā.]
नृप
नृप [m]
तस्याथ
तद् [pron]
तस्याथ
अथ [ind]
मिथुनं
मिथुन [mn]
जज्ञे
जन् [4. P.]
गौतमस्य
गौतम [m]
शरद्वतः
शरद्वन्त् [m]
मृगयां चरतो राज्ञः शंतनोस्तु यदृच्छया । कश्चित्सेनाचरोऽरण्ये मिथुनं तदपश्यत ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मृगयां
मृगया [f]
चरतो
चर् [1. Ā.]
राज्ञः
राजन् [m]
शंतनोस्तु
शंतनु [m]
शंतनोस्तु
तु [ind]
यदृच्छया
यदृच्छा [f]
कश्चित्
कश्चित् [pron]
सेनाचरो
सेनाचर [m]
ऽरण्ये
अरण्य [n]
मिथुनं
मिथुन [mn]
तद्
तद् [pron]
अपश्यत
पश् [4. Ā.]
धनुश्च सशरं दृष्ट्वा तथा कृष्णाजिनानि च । व्यवस्य ब्राह्मणापत्यं धनुर्वेदान्तगस्य तत् । स राज्ञे दर्शयामास मिथुनं सशरं तदा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धनुश्च
धनुस् [n]
धनुश्च
च [ind]
सशरं
स [ind]
सशरं
शर [m]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
तथा
तथा [ind]
कृष्णाजिनानि
कृष्ण [adj]
कृष्णाजिनानि
अजिन [n]
च
च [ind]
व्यवस्य
व्यवसा [6. Ā.]
ब्राह्मणापत्यं
ब्राह्मण [m]
ब्राह्मणापत्यं
अपत्य [n]
धनुर्वेदान्तगस्य
धनुर्वेद [m]
धनुर्वेदान्तगस्य
अन्तग [adj]
तत्
तद् [pron]
स
तद् [pron]
राज्ञे
राजन् [m]
दर्शयामास
दर्शय् [10. Ā.]
मिथुनं
मिथुन [mn]
सशरं
स [ind]
सशरं
शर [m]
तदा
तदा [ind]
स तदादाय मिथुनं राजाथ कृपयान्वितः । आजगाम गृहानेव मम पुत्राविति ब्रुवन् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तद्
तद् [pron]
आदाय
आदा [4. Ā.]
मिथुनं
मिथुन [mn]
राजाथ
राजन् [m]
राजाथ
अथ [ind]
कृपयान्वितः
कृपा [f]
कृपयान्वितः
अन्वित [adj]
आजगाम
आगम् [6. P.]
गृहान्
गृह [mn]
एव
एव [ind]
मम
मद् [pron]
पुत्राविति
पुत्र [m]
पुत्राविति
इति [ind]
ब्रुवन्
ब्रू [2. Ā.]
ततः संवर्धयामास संस्कारैश्चाप्ययोजयत् । गौतमोऽपि तदापेत्य धनुर्वेदपरोऽभवत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
संवर्धयामास
संवर्धय् [10. P.]
संस्कारैश्चाप्ययोजयत्
संस्कार [m]
संस्कारैश्चाप्ययोजयत्
च [ind]
संस्कारैश्चाप्ययोजयत्
अपि [ind]
संस्कारैश्चाप्ययोजयत्
योजय् [10. Ā.]
गौतमो
गौतम [m]
ऽपि
अपि [ind]
तदापेत्य
तदा [ind]
तदापेत्य
अपे [2. Ā.]
धनुर्वेदपरो
धनुर्वेद [m]
धनुर्वेदपरो
पर [pron]
ऽभवत्
भू [1. Ā.]
कृपया यन्मया बालाविमौ संवर्धिताविति । तस्मात्तयोर्नाम चक्रे तदेव स महीपतिः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कृपया
कृपा [f]
यन्
यत् [ind]
मया
मद् [pron]
बालाविमौ
बाल [m]
बालाविमौ
इदम् [pron]
संवर्धिताविति
संवर्धय् [10. P.]
संवर्धिताविति
इति [ind]
तस्मात्
तस्मात् [ind]
तयोर्
तद् [pron]
नाम
नामन् [n]
चक्रे
कृ [2. Ā.]
तद्
तद् [pron]
एव
एव [ind]
स
तद् [pron]
महीपतिः
महीपति [m]
निहितौ गौतमस्तत्र तपसा तावविन्दत । आगम्य चास्मै गोत्रादि सर्वमाख्यातवांस्तदा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निहितौ
निधा [3. Ā.]
गौतमस्तत्र
गौतम [m]
गौतमस्तत्र
तत्र [ind]
तपसा
तपस् [n]
तावविन्दत
तद् [pron]
तावविन्दत
विद् [2. Ā.]
आगम्य
आगम् [6. P.]
चास्मै
च [ind]
चास्मै
इदम् [pron]
गोत्रादि
गोत्र [mn]
गोत्रादि
आदि [m]
सर्वम्
सर्व [pron]
आख्यातवांस्तदा
आख्या [4. P.]
आख्यातवांस्तदा
तदा [ind]
चतुर्विधं धनुर्वेदमस्त्राणि विविधानि च । निखिलेनास्य तत्सर्वं गुह्यमाख्यातवांस्तदा । सोऽचिरेणैव कालेन परमाचार्यतां गतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चतुर्विधं
चतुर्विध [adj]
धनुर्वेदम्
धनुर्वेद [m]
अस्त्राणि
अस्त्र [mn]
विविधानि
विविध [adj]
च
च [ind]
निखिलेनास्य
निखिलेन [ind]
निखिलेनास्य
इदम् [pron]
तत्
तद् [pron]
सर्वं
सर्व [pron]
गुह्यम्
गुह्य [n]
आख्यातवांस्तदा
आख्या [4. P.]
आख्यातवांस्तदा
तदा [ind]
सो
तद् [pron]
ऽचिरेणैव
अचिर [adj]
ऽचिरेणैव
एव [ind]
कालेन
काल [m]
परमाचार्यतां
परम [adj]
परमाचार्यतां
आचार्य [m]
परमाचार्यतां
ता [f]
गतः
गम् [6. Ā.]
ततोऽधिजग्मुः सर्वे ते धनुर्वेदं महारथाः । धृतराष्ट्रात्मजाश्चैव पाण्डवाश्च महाबलाः । वृष्णयश्च नृपाश्चान्ये नानादेशसमागताः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
ऽधिजग्मुः
अधिगम् [1. Ā.]
सर्वे
सर्व [pron]
ते
तद् [pron]
धनुर्वेदं
धनुर्वेद [m]
महारथाः
महत् [adj]
महारथाः
रथ [m]
धृतराष्ट्रश्च
धृतराष्ट्र [m]
धृतराष्ट्रश्च
च [ind]
पाण्डुश्च
पाण्डु [m]
पाण्डुश्च
च [ind]
विदुरश्च
विदुर [m]
विदुरश्च
च [ind]
महामतिः
महामति [adj]
वृष्णयश्च
वृष्णि [m]
वृष्णयश्च
च [ind]
नृपाश्चान्ये
नृप [m]
नृपाश्चान्ये
च [ind]
नृपाश्चान्ये
अन्य [pron]
नानादेशसमागताः
नाना [ind]
नानादेशसमागताः
देश [m]
नानादेशसमागताः
समागम् [6. P.]