अथ पुत्रः पुलस्त्यस्य विश्रवा मुनिपुंगवः । अचिरेणैव कालेन पितेव तपसि स्थितः ॥
atha putraḥ pulastyasya viśravā munipuṃgavaḥ | acireṇaiva kālena piteva tapasi sthitaḥ ||
English Translation
Pulastya's son-that prime of ascetics-Visravāin a short time was engaged in asceticism like his father.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
पुत्रः
पुत्र [m]
पुलस्त्यस्य
पुलस्त्य [m]
विश्रवा
विश्रवस् [m]
मुनिपुंगवः
मुनि [m]
मुनिपुंगवः
पुंगव [m]
अचिरेणैव
अचिर [adj]
अचिरेणैव
एव [ind]
कालेन
काल [m]
पितेव
पितृ [m]
पितेव
इव [ind]
तपसि
तपस् [n]
स्थितः
स्था [1. Ā.]
सत्यवाञ्शीलवान्दक्षः स्वाध्यायनिरतः शुचिः । सर्वभोगेष्वसंसक्तो नित्यं धर्मपरायणः ॥
satyavāñśīlavāndakṣaḥ svādhyāyanirataḥ śuciḥ | sarvabhogeṣvasaṃsakto nityaṃ dharmaparāyaṇaḥ ||
English Translation
And he was truthful, and of excellent character and controlled senses; was engaged in the study of the Vedas; and was of the sanctified spirit; and he was not addicted to any of the pleasures of life, and was always studious of religion.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सत्यवाञ्
सत्यवन्त् [m]
शीलवान्
शीलवत् [adj]
दक्षः
दक्ष [adj]
स्वाध्यायनिरतः
स्वाध्याय [m]
स्वाध्यायनिरतः
निरम् [1. P.]
शुचिः
शुचि [adj]
सर्वभोगेष्वसंसक्तो
सर्व [pron]
सर्वभोगेष्वसंसक्तो
भोग [m]
सर्वभोगेष्वसंसक्तो
असंसक्त [adj]
नित्यं
नित्यम् [ind]
धर्मपरायणः
धर्म [mn]
धर्मपरायणः
परायण [n]
ज्ञात्वा तस्य तु तद्वृत्तं भरद्वाजो महानृषिः । ददौ विश्रवसे भार्यां स्वां सुतां देववर्णिनीम् ॥
jñātvā tasya tu tadvṛttaṃ bharadvājo mahānṛṣiḥ | dadau viśravase bhāryāṃ svāṃ sutāṃ devavarṇinīm ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ज्ञात्वा
ज्ञा [4. Ā.]
तस्य
तद् [pron]
तु
तु [ind]
तद्वृत्तं
तद् [pron]
तद्वृत्तं
वृत्त [n]
भरद्वाजो
भरद्वाज [m]
महान्
महत् [adj]
ऋषिः
ऋषि [m]
ददौ
दा [1. Ā.]
विश्रवसे
विश्रवस् [m]
भार्यां
भार्या [f]
स्वां
स्व [adj]
सुतां
सुता [f]
देववर्णिनीम्
देववर्णिनी [f]
प्रतिगृह्य तु धर्मेण भरद्वाजसुतां तदा । मुदा परमया युक्तो विश्रवा मुनिपुंगवः ॥
pratigṛhya tu dharmeṇa bharadvājasutāṃ tadā | mudā paramayā yukto viśravā munipuṃgavaḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रतिगृह्य
प्रतिग्रह् [9. Ā.]
तु
तु [ind]
धर्मेण
धर्म [mn]
भरद्वाजसुतां
भरद्वाज [m]
भरद्वाजसुतां
सुता [f]
तदा
तदा [ind]
मुदा
मुद् [f]
परमया
परम [adj]
युक्तो
युज् [6. Ā.]
विश्रवा
विश्रवस् [m]
मुनिपुंगवः
मुनि [m]
मुनिपुंगवः
पुंगव [m]
स तस्यां वीर्यसंपन्नमपत्यं परमाद्भुतम् । जनयामास धर्मात्मा सर्वैर्ब्रह्मगुणैर्युतम् ॥
sa tasyāṃ vīryasaṃpannamapatyaṃ paramādbhutam | janayāmāsa dharmātmā sarvairbrahmaguṇairyutam ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तस्यां
तद् [pron]
वीर्यसम्पन्नम्
वीर्य [n]
वीर्यसम्पन्नम्
सम्पद् [4. P.]
अपत्यं
अपत्य [n]
परमाद्भुतम्
परम [adj]
परमाद्भुतम्
अद्भुत [adj]
जनयामास
जनय् [10. Ā.]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
सर्वैर्
सर्व [pron]
ब्रह्मगुणैर्
ब्रह्मन् [m]
ब्रह्मगुणैर्
गुण [mn]
युतम्
युत [adj]
तस्मिञ्जाते तु संहृष्टः स बभूव पितामहः । नाम चास्याकरोत्प्रीतः सार्धं देवर्षिभिस्तदा ॥
tasmiñjāte tu saṃhṛṣṭaḥ sa babhūva pitāmahaḥ | nāma cāsyākarotprītaḥ sārdhaṃ devarṣibhistadā ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्मिञ्
तद् [pron]
जाते
जन् [4. P.]
तु
तु [ind]
संहृष्टः
संहृष् [1. Ā.]
स
तद् [pron]
बभूव
भू [1. Ā.]
पितामहः
पितामह [m]
नाम
नामन् [n]
चास्याकरोत्
च [ind]
चास्याकरोत्
इदम् [pron]
चास्याकरोत्
कृ [2. Ā.]
प्रीतः
प्री [9. Ā.]
सार्धं
सार्धम् [ind]
देवर्षिभिस्तदा
देव [m]
देवर्षिभिस्तदा
ऋषि [m]
देवर्षिभिस्तदा
तदा [ind]
यस्माद्विश्रवसोऽपत्यं सादृश्याद्विश्रवा इव । तस्माद्वैश्रवणो नाम भविष्यत्येष विश्रुतः ॥
yasmādviśravaso'patyaṃ sādṛśyādviśravā iva | tasmādvaiśravaṇo nāma bhaviṣyatyeṣa viśrutaḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यस्माद्
यस्मात् [ind]
विश्रवसो
विश्रवस् [m]
ऽपत्यं
अपत्य [n]
सादृश्याद्
सादृश्य [n]
विश्रवा
विश्रवस् [m]
इव
इव [ind]
तस्माद्
तस्मात् [ind]
वैश्रवणो
वैश्रवण [m]
नाम
नाम [ind]
भविष्यत्येष
भू [1. Ā.]
भविष्यत्येष
एतद् [pron]
विश्रुतः
विश्रु [5. Ā.]
स तु वैश्रवणस्तत्र तपोवनगतस्तदा । अवर्धत महातेजा हुताहुतिरिवानलः ॥
sa tu vaiśravaṇastatra tapovanagatastadā | avardhata mahātejā hutāhutirivānalaḥ ||
English Translation
Then the exceedingly energetic Vaiśravana, repairing to the wood of asceticism, increased in power) like to a fire fed by sacrificial oblations.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तु
तु [ind]
वैश्रवणस्तत्र
वैश्रवण [m]
वैश्रवणस्तत्र
तत्र [ind]
तपोवनगतस्तदा
तपस् [n]
तपोवनगतस्तदा
वन [n]
तपोवनगतस्तदा
गम् [6. Ā.]
तपोवनगतस्तदा
तदा [ind]
अवर्धत
वृध् [6. P.]
महातेजा
महत् [adj]
महातेजा
तेजस् [n]
हुताहुतिर्
हु [3. Ā.]
हुताहुतिर्
आहुति [f]
इवानलः
इव [ind]
इवानलः
अनल [m]
तस्याश्रमपदस्थस्य बुद्धिर्जज्ञे महात्मनः । चरिष्ये नियतो धर्मं धर्मो हि परमा गतिः ॥
tasyāśramapadasthasya buddhirjajñe mahātmanaḥ | cariṣye niyato dharmaṃ dharmo hi paramā gatiḥ ||
English Translation
And as he was staying in the hermitage, that high-souled one thought, 'I shall practice prime righteousness: verily virtue is the supreme way.'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्याश्रमपदस्थस्य
तद् [pron]
तस्याश्रमपदस्थस्य
आश्रम [mn]
तस्याश्रमपदस्थस्य
पद [mn]
तस्याश्रमपदस्थस्य
स्थ [adj]
बुद्धिर्
बुद्धि [f]
जज्ञे
जन् [4. P.]
महात्मनः
महात्मन् [adj]
चरिष्ये
चर् [1. Ā.]
नियतो
नियम् [1. Ā.]
धर्मं
धर्म [mn]
धर्मो
धर्म [mn]
हि
हि [ind]
परमा
परम [adj]
गतिः
गति [f]
स तु वर्षसहस्राणि तपस्तप्त्वा महावने । पूर्णे वर्षसहस्रे तु तं तं विधिमवर्तत ॥
sa tu varṣasahasrāṇi tapastaptvā mahāvane | pūrṇe varṣasahasre tu taṃ taṃ vidhimavartata ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
तु
तु [ind]
वर्षसहस्राणि
वर्ष [mn]
वर्षसहस्राणि
सहस्र [mn]
तपस्तप्त्वा
तपस् [n]
तपस्तप्त्वा
तप् [4. Ā.]
महावने
महत् [adj]
महावने
वन [n]
पूर्णे
पृ [9. Ā.]
वर्षसहस्रे
वर्ष [mn]
वर्षसहस्रे
सहस्र [mn]
तु
तु [ind]
तं
तद् [pron]
तं
तद् [pron]
विधिम्
विधि [m]
अवर्तत
वृत् [3. P.]
जलाशी मारुताहारो निराहारस्तथैव च । एवं वर्षसहस्राणि जग्मुस्तान्येव वर्षवत् ॥
jalāśī mārutāhāro nirāhārastathaiva ca | evaṃ varṣasahasrāṇi jagmustānyeva varṣavat ||
English Translation
And on a thousand years having been numbered, he by turns observed the rules relative to each term; (at first) living on water, (then) on air, and (last) going absolutely without any food. Thus passed away a thousand years like one.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जलाशी
जल [n]
जलाशी
आशिन् [adj]
मारुताहारो
मारुत [m]
मारुताहारो
आहार [m]
निराहारस्तथैव
निराहार [adj]
निराहारस्तथैव
तथा [ind]
निराहारस्तथैव
एव [ind]
च
च [ind]
एवं
एवम् [ind]
वर्षसहस्राणि
वर्ष [mn]
वर्षसहस्राणि
सहस्र [mn]
जग्मुस्तान्येव
गम् [6. Ā.]
जग्मुस्तान्येव
तद् [pron]
जग्मुस्तान्येव
एव [ind]
वर्षवत्
वर्ष [mn]
वर्षवत्
वत् [ind]
अथ प्रीतो महातेजाः सेन्द्रैः सुरगणैः सह । गत्वा तस्याश्रमपदं ब्रह्मेदं वाक्यमब्रवीत् ॥
atha prīto mahātejāḥ sendraiḥ suragaṇaiḥ saha | gatvā tasyāśramapadaṃ brahmedaṃ vākyamabravīt ||
English Translation
Then the highly energetic Brahmā along with the Indra and the celestials, coming to that asylum, addressed (Vaisravana), saying, '0 child, I am well-pleased with you for this act of your, O you of excellent vows. Do you, good betide you, ask for the 'boon (that you would have), for, O magnanimous one, you are worthy of a boon.'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
प्रीतो
प्री [9. Ā.]
महातेजाः
महत् [adj]
महातेजाः
तेजस् [n]
सेन्द्रैः
स [ind]
सेन्द्रैः
इन्द्र [m]
सुरगणैः
सुर [m]
सुरगणैः
गण [m]
सह
सह [ind]
गत्वा
गम् [6. Ā.]
तस्याश्रमपदं
तद् [pron]
तस्याश्रमपदं
आश्रम [mn]
तस्याश्रमपदं
पद [mn]
ब्रह्मेदं
ब्रह्मन् [m]
ब्रह्मेदं
इदम् [pron]
वाक्यम्
वाक्य [n]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
परितुष्टोऽस्मि ते वत्स कर्मणानेन सुव्रत । वरं वृणीष्व भद्रं ते वरार्हस्त्वं हि मे मतः ॥
parituṣṭo'smi te vatsa karmaṇānena suvrata | varaṃ vṛṇīṣva bhadraṃ te varārhastvaṃ hi me mataḥ ||
English Translation
Then the highly energetic Brahmā along with the Indra and the celestials, coming to that asylum, addressed (Vaisravana), saying, '0 child, I am well-pleased with you for this act of your, O you of excellent vows. Do you, good betide you, ask for the 'boon (that you would have), for, O magnanimous one, you are worthy of a boon.'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
परितुष्टो
परितुष् [4. P.]
ऽस्मि
अस् [2. P.]
ते
त्वद् [pron]
वत्स
वत्स [m]
कर्मणानेन
कर्मन् [n]
कर्मणानेन
इदम् [pron]
सुव्रत
सुव्रत [adj]
वरं
वर [mn]
वृणीष्व
वृ [5. Ā.]
भद्रं
भद्र [n]
ते
त्वद् [pron]
वरार्हस्त्वं
वर [mn]
वरार्हस्त्वं
अर्ह [adj]
वरार्हस्त्वं
त्वद् [pron]
हि
हि [ind]
मे
मद् [pron]
मतः
मन् [8. P.]
अथाब्रवीद्वैश्रवणः पितामहमुपस्थितम् । भगवँल्लोकपालत्वमिच्छेयं वित्तरक्षणम् ॥
athābravīdvaiśravaṇaḥ pitāmahamupasthitam | bhagavam̐llokapālatvamiccheyaṃ vittarakṣaṇam ||
English Translation
Then Vaisravaņa said to the Pitāmaha, who was present, 'O reverend one, I crave for the power of maintaining and protecting people.'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथाब्रवीद्
अथ [ind]
अथाब्रवीद्
ब्रू [2. Ā.]
वैश्रवणः
वैश्रवण [m]
पितामहम्
पितामह [m]
उपस्थितम्
उपस्था [1. Ā.]
भगवंल्लोकपालत्वम्
भगवत् [adj]
भगवंल्लोकपालत्वम्
लोकपाल [m]
भगवंल्लोकपालत्वम्
त्व [n]
इच्छेयं
इष् [1. P.]
वित्तरक्षणम्
वित्त [n]
वित्तरक्षणम्
रक्षण [n]
ततोऽब्रवीद्वैश्रवणं परितुष्टेन चेतसा । ब्रह्मा सुरगणैः सार्धं बाढमित्येव हृष्टवत् ॥
tato'bravīdvaiśravaṇaṃ parituṣṭena cetasā | brahmā suragaṇaiḥ sārdhaṃ bāḍhamityeva hṛṣṭavat ||
English Translation
Thereat, Brahmä along with the deities gladly said to Vaiśravana in a gratified spirit, Very well!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
ऽब्रवीद्
ब्रू [2. Ā.]
वैश्रवणं
वैश्रवण [m]
परितुष्टेन
परितुष् [4. P.]
चेतसा
चेतस् [n]
ब्रह्मा
ब्रह्मन् [m]
सुरगणैः
सुर [m]
सुरगणैः
गण [m]
सार्धं
सार्धम् [ind]
बाढम्
बाढ [adj]
इत्येव
इति [ind]
इत्येव
एव [ind]
हृष्टवत्
हृष् [1. P.]
हृष्टवत्
वत् [ind]
अहं हि लोकपालानां चतुर्थं स्रष्टुमुद्यतः । यमेन्द्रवरुणानां हि पदं यत्तव चेप्सितम् ॥
ahaṃ hi lokapālānāṃ caturthaṃ sraṣṭumudyataḥ | yamendravaruṇānāṃ hi padaṃ yattava cepsitam ||
English Translation
I am about to create the fourth of the Protectors of the creatures-Yama, Indra and Varuna, the position which is sought for by you.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहं
मद् [pron]
हि
हि [ind]
लोकपालानां
लोकपाल [m]
चतुर्थं
चतुर्थ [adj]
स्रष्टुम्
सृज् [2. P.]
उद्यतः
उद्यम् [6. P.]
यमेन्द्रवरुणानां
यम [m]
यमेन्द्रवरुणानां
इन्द्र [m]
यमेन्द्रवरुणानां
वरुण [m]
हि
हि [ind]
पदं
पद [mn]
यत्
यद् [pron]
तव
त्वद् [pron]
चेप्सितम्
च [ind]
चेप्सितम्
ईप्सय् [Desid. Ā.]
तत्कृतं गच्छ धर्मज्ञ धनेशत्वमवाप्नुहि । यमेन्द्रवरुणानां हि चतुर्थोऽद्य भविष्यसि ॥
tatkṛtaṃ gaccha dharmajña dhaneśatvamavāpnuhi | yamendravaruṇānāṃ hi caturtho'dya bhaviṣyasi ||
English Translation
Do you, O you cognisant of righteousness, attain the same; do you receive the position of the lord of riches. You shall be the fourth among the Sakra, the lord of waters, etc.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्कृतं
तद् [pron]
तत्कृतं
कृ [2. Ā.]
गच्छ
गम् [6. Ā.]
धर्मज्ञ
धर्म [mn]
धर्मज्ञ
ज्ञ [adj]
धनेशत्वम्
धनेश [m]
धनेशत्वम्
त्व [n]
अवाप्नुहि
अवाप् [5. Ā.]
यमेन्द्रवरुणानां
यम [m]
यमेन्द्रवरुणानां
इन्द्र [m]
यमेन्द्रवरुणानां
वरुण [m]
हि
हि [ind]
चतुर्थो
चतुर्थ [adj]
ऽद्य
अद्य [ind]
भविष्यसि
भू [1. Ā.]
एतच्च पुष्पकं नाम विमानं सूर्यसंनिभम् । प्रतिगृह्णीष्व यानार्थं त्रिदशैः समतां व्रज ॥
etacca puṣpakaṃ nāma vimānaṃ sūryasaṃnibham | pratigṛhṇīṣva yānārthaṃ tridaśaiḥ samatāṃ vraja ||
English Translation
Do you take for your vehicle this car, named Puşpaka, resembling the Sun himself, and thus raise yourself to an equality with the celestials.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतच्च
एतद् [pron]
एतच्च
च [ind]
पुष्पकं
पुष्पक [mn]
नाम
नाम [ind]
विमानं
विमान [mn]
सूर्यसंनिभम्
सूर्य [m]
सूर्यसंनिभम्
संनिभ [adj]
प्रतिगृह्णीष्व
प्रतिग्रह् [9. Ā.]
यानार्थं
यान [n]
यानार्थं
अर्थ [mn]
त्रिदशैः
त्रिदश [m]
समतां
सम [pron]
समतां
ता [f]
व्रज
व्रज् [1. Ā.]
स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामः सर्व एव यथागतम् । कृतकृत्या वयं तात दत्त्वा तव महावरम् ॥
svasti te'stu gamiṣyāmaḥ sarva eva yathāgatam | kṛtakṛtyā vayaṃ tāta dattvā tava mahāvaram ||
English Translation
Good betide you! We shall (now) go whither we had come, having, my child, done my duty and bestowed on you the couple of boons.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्वस्ति
स्वस्ति [fn]
ते
त्वद् [pron]
ऽस्तु
अस् [2. P.]
गमिष्यामः
गम् [6. Ā.]
सर्व
सर्व [pron]
एव
एव [ind]
यथागतम्
यथागत [adj]
कृतकृत्या
कृतकृत्य [adj]
वयं
मद् [pron]
तात
तात [m]
दत्त्वा
दा [1. Ā.]
तव
त्वद् [pron]
महावरम्
महत् [adj]
महावरम्
वर [mn]
गतेषु ब्रह्मपूर्वेषु देवेष्वथ नभस्तलम् । धनेशः पितरं प्राह विनयात्प्रणतो वचः ॥
gateṣu brahmapūrveṣu deveṣvatha nabhastalam | dhaneśaḥ pitaraṃ prāha vinayātpraṇato vacaḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गतेषु
गम् [6. Ā.]
ब्रह्मपूर्वेषु
ब्रह्मन् [m]
ब्रह्मपूर्वेषु
पूर्व [pron]
देवेष्वथ
देव [m]
देवेष्वथ
अथ [ind]
नभस्तलम्
नभस्तल [n]
धनेशः
धनेश [m]
पितरं
पितृ [m]
प्राह
प्राह् [1. P.]
विनयात्
विनय [m]
प्रणतो
प्रणम् [1. Ā.]
वचः
वचस् [n]
भगवँल्लब्धवानस्मि वरं कमलयोनितः । निवासं न तु मे देवो विदधे स प्रजापतिः ॥
bhagavam̐llabdhavānasmi varaṃ kamalayonitaḥ | nivāsaṃ na tu me devo vidadhe sa prajāpatiḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भगवंल्लब्धवान्
भगवत् [adj]
भगवंल्लब्धवान्
लभ् [1. P.]
अस्मि
अस् [2. P.]
वरं
वर [mn]
कमलयोनितः
कमलयोनि [m]
निवासं
निवास [m]
न
न [ind]
तु
तु [ind]
मे
मद् [pron]
देवो
देव [m]
विदधे
विधा [3. Ā.]
स
तद् [pron]
प्रजापतिः
प्रजापति [m]
तत्पश्य भगवन्कंचिद्देशं वासाय नः प्रभो । न च पीडा भवेद्यत्र प्राणिनो यस्य कस्यचित् ॥
tatpaśya bhagavankaṃciddeśaṃ vāsāya naḥ prabho | na ca pīḍā bhavedyatra prāṇino yasya kasyacit ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्
तद् [pron]
पश्य
पश् [4. Ā.]
भगवन्
भगवत् [adj]
कंचिद्
कश्चित् [pron]
देशं
देश [m]
वासाय
वास [m]
नः
मद् [pron]
प्रभो
प्रभु [m]
न
न [ind]
च
च [ind]
पीडा
पीडा [f]
भवेद्
भू [1. Ā.]
यत्र
यत्र [ind]
प्राणिनो
प्राणिन् [m]
यस्य
यद् [pron]
कस्यचित्
कश्चित् [pron]
एवमुक्तस्तु पुत्रेण विश्रवा मुनिपुंगवः । वचनं प्राह धर्मज्ञ श्रूयतामिति धर्मवित् ॥
evamuktastu putreṇa viśravā munipuṃgavaḥ | vacanaṃ prāha dharmajña śrūyatāmiti dharmavit ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्तस्तु
वच् [2. P.]
उक्तस्तु
तु [ind]
पुत्रेण
पुत्र [m]
विश्रवा
विश्रवस् [m]
मुनिपुंगवः
मुनि [m]
मुनिपुंगवः
पुंगव [m]
वचनं
वचन [n]
प्राह
प्राह् [1. P.]
धर्मज्ञ
धर्म [mn]
धर्मज्ञ
ज्ञ [adj]
श्रूयताम्
श्रु [4. P.]
इति
इति [ind]
धर्मवित्
धर्म [mn]
धर्मवित्
विद् [adj]
लङ्का नाम पुरी रम्या निर्मिता विश्वकर्मणा । राक्षसानां निवासार्थं यथेन्द्रस्यामरावती ॥
laṅkā nāma purī ramyā nirmitā viśvakarmaṇā | rākṣasānāṃ nivāsārthaṃ yathendrasyāmarāvatī ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
लङ्का
लङ्का [f]
नाम
नाम [ind]
पुरी
पुरी [f]
रम्या
रम्य [adj]
निर्मिता
निर्मा [2. P.]
विश्वकर्मणा
विश्वकर्मन् [m]
राक्षसानां
राक्षस [m]
निवासार्थं
निवास [m]
निवासार्थं
अर्थ [mn]
यथेन्द्रस्यामरावती
यथा [ind]
यथेन्द्रस्यामरावती
इन्द्र [m]
यथेन्द्रस्यामरावती
अमरावती [f]
रमणीया पुरी सा हि रुक्मवैदूर्यतोरणा । राक्षसैः सा परित्यक्ता पुरा विष्णुभयार्दितैः । शून्या रक्षोगणैः सर्वै रसातलतलं गतैः ॥
ramaṇīyā purī sā hi rukmavaidūryatoraṇā | rākṣasaiḥ sā parityaktā purā viṣṇubhayārditaiḥ | śūnyā rakṣogaṇaiḥ sarvai rasātalatalaṃ gataiḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रमणीया
रमणीय [adj]
पुरी
पुरी [f]
सा
तद् [pron]
हि
हि [ind]
रुक्मवैदूर्यतोरणा
रुक्म [n]
रुक्मवैदूर्यतोरणा
वैडूर्य [n]
रुक्मवैदूर्यतोरणा
तोरण [mn]
राक्षसैः
राक्षस [m]
सा
तद् [pron]
परित्यक्ता
परित्यज् [1. Ā.]
पुरा
पुरा [ind]
विष्णुभयार्दितैः
विष्णु [m]
विष्णुभयार्दितैः
भय [n]
विष्णुभयार्दितैः
अर्दय् [10. Ā.]
शून्या
शून्य [adj]
रक्षोगणैः
रक्षस् [n]
रक्षोगणैः
गण [m]
सर्वै
सर्व [pron]
रसातलतलं
रसातल [n]
रसातलतलं
तल [mn]
गतैः
गम् [6. Ā.]
स त्वं तत्र निवासाय रोचयस्व मतिं स्वकाम् । निर्दोषस्तत्र ते वासो न च बाधास्ति कस्यचित् ॥
sa tvaṃ tatra nivāsāya rocayasva matiṃ svakām | nirdoṣastatra te vāso na ca bādhāsti kasyacit ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
त्वं
त्वद् [pron]
तत्र
तत्र [ind]
निवासाय
निवास [m]
रोचयस्व
रोचय् [10. Ā.]
मतिं
मति [f]
स्वकाम्
स्वक [adj]
निर्दोषस्तत्र
निर्दोष [adj]
निर्दोषस्तत्र
तत्र [ind]
ते
त्वद् [pron]
वासो
वास [m]
न
न [ind]
च
च [ind]
बाधास्ति
बाधा [f]
बाधास्ति
अस् [2. P.]
कस्यचित्
कश्चित् [pron]
एतच्छ्रुत्वा तु धर्मात्मा धर्मिष्ठं वचनं पितुः । निवेशयामास तदा लङ्कां पर्वतमूर्धनि ॥
etacchrutvā tu dharmātmā dharmiṣṭhaṃ vacanaṃ pituḥ | niveśayāmāsa tadā laṅkāṃ parvatamūrdhani ||
English Translation
Hearing the righteous speech of his sire, that virtuous-souled one along with thousands of delighted and joyous Rākşasas, began to reside in Lanka stationed on the ion of the mount.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतच्छ्रुत्वा
एतद् [pron]
एतच्छ्रुत्वा
श्रु [4. P.]
तु
तु [ind]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
धर्मिष्ठं
धर्मिष्ठ [adj]
वचनं
वचन [n]
पितुः
पितृ [m]
निवेशयामास
निवेशय् [10. Ā.]
तदा
तदा [ind]
लङ्कां
लङ्का [f]
पर्वतमूर्धनि
पर्वत [mn]
पर्वतमूर्धनि
मूर्धन् [m]
नैरृतानां सहस्रैस्तु हृष्टैः प्रमुदितैः सदा । अचिरेणैककालेन संपूर्णा तस्य शासनात् ॥
nairṛtānāṃ sahasraistu hṛṣṭaiḥ pramuditaiḥ sadā | acireṇaikakālena saṃpūrṇā tasya śāsanāt ||
English Translation
In a short time (Lankā), through his sway, abounded (in wealth). And that foremost of Nairtas, the righteous-son of Visrava, wellpleased, abode in Lankā having the Ocean for her entrenchment.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नैरृतानां
नैरृत [m]
सहस्रैस्तु
सहस्र [mn]
सहस्रैस्तु
तु [ind]
हृष्टैः
हृष् [1. P.]
प्रमुदितैः
प्रमुद् [1. P.]
सदा
सदा [ind]
अचिरेणैककालेन
अचिर [adj]
अचिरेणैककालेन
एक [pron]
अचिरेणैककालेन
काल [m]
सम्पूर्णा
सम्पृ [3. P.]
तस्य
तद् [pron]
शासनात्
शासन [n]
अथ तत्रावसत्प्रीतो धर्मात्मा नैरृताधिपः । समुद्रपरिधानायां लङ्कायां विश्रवात्मजः ॥
atha tatrāvasatprīto dharmātmā nairṛtādhipaḥ | samudraparidhānāyāṃ laṅkāyāṃ viśravātmajaḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
तत्रावसत्
तत्र [ind]
तत्रावसत्
वस् [2. P.]
प्रीतो
प्री [9. Ā.]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
नैरृताधिपः
नैरृत [m]
नैरृताधिपः
अधिप [m]
समुद्रपरिधानायां
समुद्र [m]
समुद्रपरिधानायां
परिधान [n]
लङ्कायां
लङ्का [f]
विश्रवात्मजः
विश्रवस् [m]
विश्रवात्मजः
आत्मज [m]
काले काले विनीतात्मा पुष्पकेण धनेश्वरः । अभ्यगच्छत्सुसंहृष्टः पितरं मातरं च सः ॥
kāle kāle vinītātmā puṣpakeṇa dhaneśvaraḥ | abhyagacchatsusaṃhṛṣṭaḥ pitaraṃ mātaraṃ ca saḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
काले
काल [m]
काले
काल [m]
विनीतात्मा
विनी [1. Ā.]
विनीतात्मा
आत्मन् [m]
पुष्पकेण
पुष्पक [mn]
धनेश्वरः
धनेश्वर [m]
अभ्यगच्छत्
अभिगम् [1. Ā.]
सुसंहृष्टः
सु [ind]
सुसंहृष्टः
संहृष् [1. Ā.]
पितरं
पितृ [m]
मातरं
मातृ [f]
च
च [ind]
सः
तद् [pron]
स देवगन्धर्वगणैरभिष्टुत;स्तथैव सिद्धैः सह चारणैरपि । गभस्तिभिः सूर्य इवौजसा वृतः; पितुः समीपं प्रययौ श्रिया वृतः ॥
sa devagandharvagaṇairabhiṣṭuta;stathaiva siddhaiḥ saha cāraṇairapi | gabhastibhiḥ sūrya ivaujasā vṛtaḥ; pituḥ samīpaṃ prayayau śriyā vṛtaḥ ||
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
देवगन्धर्वगणैर्
देव [m]
देवगन्धर्वगणैर्
गन्धर्व [m]
देवगन्धर्वगणैर्
गण [m]
अभिष्टुतस्
अभिष्टु [5. P.]
तथैव
तथा [ind]
तथैव
एव [ind]
सिद्धैः
सिद्ध [m]
सह
सह [ind]
चारणैर्
चारण [m]
अपि
अपि [ind]
गभस्तिभिः
गभस्ति [m]
सूर्य
सूर्य [m]
इवौजसा
इव [ind]
इवौजसा
ओजस् [n]
वृतः
वृ [1. Ā.]
पितुः
पितृ [m]
समीपं
समीप [n]
प्रययौ
प्रया [2. Ā.]
श्रिया
श्री [f]
वृतः
वृ [1. Ā.]