Skip to main content
Search
VR
Vālmīki Rāmāyaṇam • Kāṇḍa 7 (Uttarakāṇḍa) • Sarga 3

Uttarakāṇḍa Sarga 3

उत्तरकाण्डम् • सर्गः 3

Uttarakāṇḍa Sarga 3 of the classical Vālmīki Rāmāyaṇa with 31 verses.

Total: 31 Verses • Citations: VR 7.3.1–31 • 175 Lexicon Terms
VR 7.3.1 अनुष्टुप्
अथ पुत्रः पुलस्त्यस्य विश्रवा मुनिपुंगवः । अचिरेणैव कालेन पितेव तपसि स्थितः ॥
atha putraḥ pulastyasya viśravā munipuṃgavaḥ | acireṇaiva kālena piteva tapasi sthitaḥ ||
English Translation
Pulastya's son-that prime of ascetics-Visravāin a short time was engaged in asceticism like his father.
VR 7.3.2 अनुष्टुप्
सत्यवाञ्शीलवान्दक्षः स्वाध्यायनिरतः शुचिः । सर्वभोगेष्वसंसक्तो नित्यं धर्मपरायणः ॥
satyavāñśīlavāndakṣaḥ svādhyāyanirataḥ śuciḥ | sarvabhogeṣvasaṃsakto nityaṃ dharmaparāyaṇaḥ ||
English Translation
And he was truthful, and of excellent character and controlled senses; was engaged in the study of the Vedas; and was of the sanctified spirit; and he was not addicted to any of the pleasures of life, and was always studious of religion.
VR 7.3.3 अनुष्टुप्
ज्ञात्वा तस्य तु तद्वृत्तं भरद्वाजो महानृषिः । ददौ विश्रवसे भार्यां स्वां सुतां देववर्णिनीम् ॥
jñātvā tasya tu tadvṛttaṃ bharadvājo mahānṛṣiḥ | dadau viśravase bhāryāṃ svāṃ sutāṃ devavarṇinīm ||
VR 7.3.4 अनुष्टुप्
प्रतिगृह्य तु धर्मेण भरद्वाजसुतां तदा । मुदा परमया युक्तो विश्रवा मुनिपुंगवः ॥
pratigṛhya tu dharmeṇa bharadvājasutāṃ tadā | mudā paramayā yukto viśravā munipuṃgavaḥ ||
VR 7.3.5 अनुष्टुप्
स तस्यां वीर्यसंपन्नमपत्यं परमाद्भुतम् । जनयामास धर्मात्मा सर्वैर्ब्रह्मगुणैर्युतम् ॥
sa tasyāṃ vīryasaṃpannamapatyaṃ paramādbhutam | janayāmāsa dharmātmā sarvairbrahmaguṇairyutam ||
VR 7.3.6 अनुष्टुप्
तस्मिञ्जाते तु संहृष्टः स बभूव पितामहः । नाम चास्याकरोत्प्रीतः सार्धं देवर्षिभिस्तदा ॥
tasmiñjāte tu saṃhṛṣṭaḥ sa babhūva pitāmahaḥ | nāma cāsyākarotprītaḥ sārdhaṃ devarṣibhistadā ||
VR 7.3.7 अनुष्टुप्
यस्माद्विश्रवसोऽपत्यं सादृश्याद्विश्रवा इव । तस्माद्वैश्रवणो नाम भविष्यत्येष विश्रुतः ॥
yasmādviśravaso'patyaṃ sādṛśyādviśravā iva | tasmādvaiśravaṇo nāma bhaviṣyatyeṣa viśrutaḥ ||
VR 7.3.8 अनुष्टुप्
स तु वैश्रवणस्तत्र तपोवनगतस्तदा । अवर्धत महातेजा हुताहुतिरिवानलः ॥
sa tu vaiśravaṇastatra tapovanagatastadā | avardhata mahātejā hutāhutirivānalaḥ ||
English Translation
Then the exceedingly energetic Vaiśravana, repairing to the wood of asceticism, increased in power) like to a fire fed by sacrificial oblations.
VR 7.3.9 अनुष्टुप्
तस्याश्रमपदस्थस्य बुद्धिर्जज्ञे महात्मनः । चरिष्ये नियतो धर्मं धर्मो हि परमा गतिः ॥
tasyāśramapadasthasya buddhirjajñe mahātmanaḥ | cariṣye niyato dharmaṃ dharmo hi paramā gatiḥ ||
English Translation
And as he was staying in the hermitage, that high-souled one thought, 'I shall practice prime righteousness: verily virtue is the supreme way.'
VR 7.3.10 अनुष्टुप्
स तु वर्षसहस्राणि तपस्तप्त्वा महावने । पूर्णे वर्षसहस्रे तु तं तं विधिमवर्तत ॥
sa tu varṣasahasrāṇi tapastaptvā mahāvane | pūrṇe varṣasahasre tu taṃ taṃ vidhimavartata ||
VR 7.3.11 अनुष्टुप्
जलाशी मारुताहारो निराहारस्तथैव च । एवं वर्षसहस्राणि जग्मुस्तान्येव वर्षवत् ॥
jalāśī mārutāhāro nirāhārastathaiva ca | evaṃ varṣasahasrāṇi jagmustānyeva varṣavat ||
English Translation
And on a thousand years having been numbered, he by turns observed the rules relative to each term; (at first) living on water, (then) on air, and (last) going absolutely without any food. Thus passed away a thousand years like one.
VR 7.3.12 अनुष्टुप्
अथ प्रीतो महातेजाः सेन्द्रैः सुरगणैः सह । गत्वा तस्याश्रमपदं ब्रह्मेदं वाक्यमब्रवीत् ॥
atha prīto mahātejāḥ sendraiḥ suragaṇaiḥ saha | gatvā tasyāśramapadaṃ brahmedaṃ vākyamabravīt ||
English Translation
Then the highly energetic Brahmā along with the Indra and the celestials, coming to that asylum, addressed (Vaisravana), saying, '0 child, I am well-pleased with you for this act of your, O you of excellent vows. Do you, good betide you, ask for the 'boon (that you would have), for, O magnanimous one, you are worthy of a boon.'
VR 7.3.13 अनुष्टुप्
परितुष्टोऽस्मि ते वत्स कर्मणानेन सुव्रत । वरं वृणीष्व भद्रं ते वरार्हस्त्वं हि मे मतः ॥
parituṣṭo'smi te vatsa karmaṇānena suvrata | varaṃ vṛṇīṣva bhadraṃ te varārhastvaṃ hi me mataḥ ||
English Translation
Then the highly energetic Brahmā along with the Indra and the celestials, coming to that asylum, addressed (Vaisravana), saying, '0 child, I am well-pleased with you for this act of your, O you of excellent vows. Do you, good betide you, ask for the 'boon (that you would have), for, O magnanimous one, you are worthy of a boon.'
VR 7.3.14 अनुष्टुप्
अथाब्रवीद्वैश्रवणः पितामहमुपस्थितम् । भगवँल्लोकपालत्वमिच्छेयं वित्तरक्षणम् ॥
athābravīdvaiśravaṇaḥ pitāmahamupasthitam | bhagavam̐llokapālatvamiccheyaṃ vittarakṣaṇam ||
English Translation
Then Vaisravaņa said to the Pitāmaha, who was present, 'O reverend one, I crave for the power of maintaining and protecting people.'
VR 7.3.15 अनुष्टुप्
ततोऽब्रवीद्वैश्रवणं परितुष्टेन चेतसा । ब्रह्मा सुरगणैः सार्धं बाढमित्येव हृष्टवत् ॥
tato'bravīdvaiśravaṇaṃ parituṣṭena cetasā | brahmā suragaṇaiḥ sārdhaṃ bāḍhamityeva hṛṣṭavat ||
English Translation
Thereat, Brahmä along with the deities gladly said to Vaiśravana in a gratified spirit, Very well!
VR 7.3.16 अनुष्टुप्
अहं हि लोकपालानां चतुर्थं स्रष्टुमुद्यतः । यमेन्द्रवरुणानां हि पदं यत्तव चेप्सितम् ॥
ahaṃ hi lokapālānāṃ caturthaṃ sraṣṭumudyataḥ | yamendravaruṇānāṃ hi padaṃ yattava cepsitam ||
English Translation
I am about to create the fourth of the Protectors of the creatures-Yama, Indra and Varuna, the position which is sought for by you.
VR 7.3.17 अनुष्टुप्
तत्कृतं गच्छ धर्मज्ञ धनेशत्वमवाप्नुहि । यमेन्द्रवरुणानां हि चतुर्थोऽद्य भविष्यसि ॥
tatkṛtaṃ gaccha dharmajña dhaneśatvamavāpnuhi | yamendravaruṇānāṃ hi caturtho'dya bhaviṣyasi ||
English Translation
Do you, O you cognisant of righteousness, attain the same; do you receive the position of the lord of riches. You shall be the fourth among the Sakra, the lord of waters, etc.
VR 7.3.18 अनुष्टुप्
एतच्च पुष्पकं नाम विमानं सूर्यसंनिभम् । प्रतिगृह्णीष्व यानार्थं त्रिदशैः समतां व्रज ॥
etacca puṣpakaṃ nāma vimānaṃ sūryasaṃnibham | pratigṛhṇīṣva yānārthaṃ tridaśaiḥ samatāṃ vraja ||
English Translation
Do you take for your vehicle this car, named Puşpaka, resembling the Sun himself, and thus raise yourself to an equality with the celestials.
VR 7.3.19 अनुष्टुप्
स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामः सर्व एव यथागतम् । कृतकृत्या वयं तात दत्त्वा तव महावरम् ॥
svasti te'stu gamiṣyāmaḥ sarva eva yathāgatam | kṛtakṛtyā vayaṃ tāta dattvā tava mahāvaram ||
English Translation
Good betide you! We shall (now) go whither we had come, having, my child, done my duty and bestowed on you the couple of boons.
VR 7.3.20 अनुष्टुप्
गतेषु ब्रह्मपूर्वेषु देवेष्वथ नभस्तलम् । धनेशः पितरं प्राह विनयात्प्रणतो वचः ॥
gateṣu brahmapūrveṣu deveṣvatha nabhastalam | dhaneśaḥ pitaraṃ prāha vinayātpraṇato vacaḥ ||
VR 7.3.21 अनुष्टुप्
भगवँल्लब्धवानस्मि वरं कमलयोनितः । निवासं न तु मे देवो विदधे स प्रजापतिः ॥
bhagavam̐llabdhavānasmi varaṃ kamalayonitaḥ | nivāsaṃ na tu me devo vidadhe sa prajāpatiḥ ||
VR 7.3.22 अनुष्टुप्
तत्पश्य भगवन्कंचिद्देशं वासाय नः प्रभो । न च पीडा भवेद्यत्र प्राणिनो यस्य कस्यचित् ॥
tatpaśya bhagavankaṃciddeśaṃ vāsāya naḥ prabho | na ca pīḍā bhavedyatra prāṇino yasya kasyacit ||
VR 7.3.23 अनुष्टुप्
एवमुक्तस्तु पुत्रेण विश्रवा मुनिपुंगवः । वचनं प्राह धर्मज्ञ श्रूयतामिति धर्मवित् ॥
evamuktastu putreṇa viśravā munipuṃgavaḥ | vacanaṃ prāha dharmajña śrūyatāmiti dharmavit ||
VR 7.3.24 अनुष्टुप्
लङ्का नाम पुरी रम्या निर्मिता विश्वकर्मणा । राक्षसानां निवासार्थं यथेन्द्रस्यामरावती ॥
laṅkā nāma purī ramyā nirmitā viśvakarmaṇā | rākṣasānāṃ nivāsārthaṃ yathendrasyāmarāvatī ||
VR 7.3.25 उपजातिः
रमणीया पुरी सा हि रुक्मवैदूर्यतोरणा । राक्षसैः सा परित्यक्ता पुरा विष्णुभयार्दितैः । शून्या रक्षोगणैः सर्वै रसातलतलं गतैः ॥
ramaṇīyā purī sā hi rukmavaidūryatoraṇā | rākṣasaiḥ sā parityaktā purā viṣṇubhayārditaiḥ | śūnyā rakṣogaṇaiḥ sarvai rasātalatalaṃ gataiḥ ||
VR 7.3.26 अनुष्टुप्
स त्वं तत्र निवासाय रोचयस्व मतिं स्वकाम् । निर्दोषस्तत्र ते वासो न च बाधास्ति कस्यचित् ॥
sa tvaṃ tatra nivāsāya rocayasva matiṃ svakām | nirdoṣastatra te vāso na ca bādhāsti kasyacit ||
VR 7.3.27 अनुष्टुप्
एतच्छ्रुत्वा तु धर्मात्मा धर्मिष्ठं वचनं पितुः । निवेशयामास तदा लङ्कां पर्वतमूर्धनि ॥
etacchrutvā tu dharmātmā dharmiṣṭhaṃ vacanaṃ pituḥ | niveśayāmāsa tadā laṅkāṃ parvatamūrdhani ||
English Translation
Hearing the righteous speech of his sire, that virtuous-souled one along with thousands of delighted and joyous Rākşasas, began to reside in Lanka stationed on the ion of the mount.
VR 7.3.28 अनुष्टुप्
नैरृतानां सहस्रैस्तु हृष्टैः प्रमुदितैः सदा । अचिरेणैककालेन संपूर्णा तस्य शासनात् ॥
nairṛtānāṃ sahasraistu hṛṣṭaiḥ pramuditaiḥ sadā | acireṇaikakālena saṃpūrṇā tasya śāsanāt ||
English Translation
In a short time (Lankā), through his sway, abounded (in wealth). And that foremost of Nairtas, the righteous-son of Visrava, wellpleased, abode in Lankā having the Ocean for her entrenchment.
VR 7.3.29 अनुष्टुप्
अथ तत्रावसत्प्रीतो धर्मात्मा नैरृताधिपः । समुद्रपरिधानायां लङ्कायां विश्रवात्मजः ॥
atha tatrāvasatprīto dharmātmā nairṛtādhipaḥ | samudraparidhānāyāṃ laṅkāyāṃ viśravātmajaḥ ||
VR 7.3.30 अनुष्टुप्
काले काले विनीतात्मा पुष्पकेण धनेश्वरः । अभ्यगच्छत्सुसंहृष्टः पितरं मातरं च सः ॥
kāle kāle vinītātmā puṣpakeṇa dhaneśvaraḥ | abhyagacchatsusaṃhṛṣṭaḥ pitaraṃ mātaraṃ ca saḥ ||
VR 7.3.31 वंशस्थम्
स देवगन्धर्वगणैरभिष्टुत;स्तथैव सिद्धैः सह चारणैरपि । गभस्तिभिः सूर्य इवौजसा वृतः; पितुः समीपं प्रययौ श्रिया वृतः ॥
sa devagandharvagaṇairabhiṣṭuta;stathaiva siddhaiḥ saha cāraṇairapi | gabhastibhiḥ sūrya ivaujasā vṛtaḥ; pituḥ samīpaṃ prayayau śriyā vṛtaḥ ||
← Previous (Ch. 508) Full Table of Contents Next (Ch. 510) →