Udyogaparva Adhyāya 105
उद्योगपर्व • अध्यायः 105
Udyogaparva Adhyāya 105 of the classical Mahābhārata with 20 verses.
Total: 20 Verses
•
Citations: MBh 5.105.1–20
•
250 Lexicon Terms
एवमुक्तस्तदा तेन विश्वामित्रेण धीमता । नास्ते न शेते नाहारं कुरुते गालवस्तदा ॥
English Translation
Narada said Being thus commanded by the intelligent Vishvamitra Galava could not sit, nor sleep nor could he take his meals.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तिष्ठता
स्था [1. Ā.]
वायुभक्षेण
वायु [m]
वायुभक्षेण
भक्ष [m]
विश्वामित्रेण
विश्वामित्र [m]
धीमता
धीमत् [adj]
नास्ते
न [ind]
नास्ते
आस् [4. P.]
न
न [ind]
शेते
शी [1. Ā.]
नाहारं
न [ind]
नाहारं
आहार [m]
कुरुते
कृ [2. Ā.]
गालवस्तदा
गालव [m]
गालवस्तदा
तदा [ind]
त्वगस्थिभूतो हरिणश्चिन्ताशोकपरायणः । शोचमानोऽतिमात्रं स दह्यमानश्च मन्युना ॥
English Translation
His body was reduced to a skeleton and became pale being subject to grief and a prey to excessive anxiety and burning with dissatisfaction. Galava, being very sorry, thus began to lament, O Suyodhana.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वगस्थिभूतो
त्वच् [f]
त्वगस्थिभूतो
अस्थि [n]
त्वगस्थिभूतो
भू [1. Ā.]
हरिणश्चिन्ताशोकपरायणः
हरिण [adj]
हरिणश्चिन्ताशोकपरायणः
चिन्ता [f]
हरिणश्चिन्ताशोकपरायणः
शोक [m]
हरिणश्चिन्ताशोकपरायणः
परायण [n]
शोचमानो
शुच् [6. P.]
ऽतिमात्रं
अतिमात्रम् [ind]
स
तद् [pron]
दह्यमानश्च
दह् [2. P.]
दह्यमानश्च
च [ind]
मन्युना
मन्यु [mf]
कुतः पुष्टानि मित्राणि कुतोऽर्थाः संचयः कुतः । हयानां चन्द्रशुभ्राणां शतान्यष्टौ कुतो मम ॥
English Translation
Where can I get well-to-do friends? Where can I have wealth froin? Where are my saving? Eight hundred horses white as the moon where can I get?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कुतः
कुतस् [ind]
पुष्टानि
पुष् [2. P.]
मित्राणि
मित्र [mn]
कुतो
कुतस् [ind]
ऽर्थाः
अर्थ [mn]
संचयः
संचय [m]
कुतः
कुतस् [ind]
हयानां
हय [m]
चन्द्रशुभ्राणां
चन्द्र [m]
चन्द्रशुभ्राणां
शुभ्र [adj]
गच्छ
गम् [6. Ā.]
गालव
गालव [m]
माचिरम्
माचिरम् [ind]
कुतो मे भोजनश्रद्धा सुखश्रद्धा कुतश्च मे । श्रद्धा मे जीवितस्यापि छिन्ना किं जीवितेन मे ॥
English Translation
How can I get satisfaction from eating? How can I get satisfaction from happiness? My happiness derived from life itself is broken up. What is the use of my living on?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कुतो
कुतस् [ind]
मे
मद् [pron]
भोजनश्रद्धा
भोजन [n]
भोजनश्रद्धा
श्रद्धा [f]
सुखश्रद्धा
सुख [n]
सुखश्रद्धा
श्रद्धा [f]
कुतश्च
कुतस् [ind]
कुतश्च
च [ind]
मे
मद् [pron]
श्रद्धा
श्रद्धा [f]
मे
मद् [pron]
जीवितस्यापि
जीवित [n]
जीवितस्यापि
अपि [ind]
छिन्ना
छिद् [1. P.]
किं
क [pron]
जीवितेन
जीवित [n]
मे
मद् [pron]
अहं पारं समुद्रस्य पृथिव्या वा परं परात् । गत्वात्मानं विमुञ्चामि किं फलं जीवितेन मे ॥
English Translation
Having gone to the other side of the sea or going to the most distant part of the world, I shall cast off my life. What is the use of my living on?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहं
मद् [pron]
पारे
पार [mn]
समुद्रस्य
समुद्र [m]
हिरण्यपुरम्
हिरण्यपुर [n]
आरुजम्
आरुज् [6. Ā.]
न
न [ind]
मां
मद् [pron]
जानासि
ज्ञा [4. Ā.]
कौन्तेय
कौन्तेय [m]
किं
क [pron]
फलं
फल [n]
जीवितेन
जीवित [n]
मे
मद् [pron]
अधनस्याकृतार्थस्य त्यक्तस्य विविधैः फलैः । ऋणं धारयमाणस्य कुतः सुखमनीहया ॥
English Translation
What happiness can there be without hard exertion for him who is poor, unsuccessful, deprived of all the sweets of life and saddled with debts?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अधनस्याकृतार्थस्य
अधन [adj]
अधनस्याकृतार्थस्य
अकृतार्थ [adj]
त्यक्तस्य
त्यज् [1. Ā.]
विविधैः
विविध [adj]
फलैः
फल [n]
ऋणं
ऋण [n]
धारयमाणस्य
धारय् [10. Ā.]
कुतः
कुतस् [ind]
सुखम्
सुख [n]
अनीहया
अनीहा [f]
सुहृदां हि धनं भुक्त्वा कृत्वा प्रणयमीप्सितम् । प्रतिकर्तुमशक्तस्य जीवितान्मरणं वरम् ॥
English Translation
Having enjoyed the wealth of my friends having given him to understand that I shall return it to him, I am unable to make a return for his kindness and so death is preferable to life for me.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुहृदां
सुहृद् [m]
हि
हि [ind]
धनं
धन [n]
भुक्त्वा
भुज् [6. P.]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
प्रणयम्
प्रणय [m]
ईप्सितम्
ईप्सय् [Desid. Ā.]
प्रतिकर्तुम्
प्रतिकृ [8. Ā.]
अशक्तस्य
अशक्त [adj]
जीवितान्मरणं
जीवित [n]
जीवितान्मरणं
मरण [n]
वरम्
वर [adj]
प्रतिश्रुत्य करिष्येति कर्तव्यं तदकुर्वतः । मिथ्यावचनदग्धस्य इष्टापूर्तं प्रणश्यति ॥
English Translation
The religious merit of a man bears no fruit, who having promised to do an act fails to perform it and is thus sullied with falsehood.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रतिश्रुत्य
प्रतिश्रु [5. P.]
कर्तव्यं
कृ [2. Ā.]
तद्
तद् [pron]
अकुर्वतः
अकुर्वत् [adj]
नैमिषं
नैमिष [n]
प्रार्थयानस्य
प्रार्थयान [adj]
पापस्यार्धं
पाप [n]
पापस्यार्धं
अर्ध [mn]
प्रणश्यति
प्रणश् [4. Ā.]
न रूपमनृतस्यास्ति नानृतस्यास्ति संततिः । नानृतस्याधिपत्यं च कुत एव गतिः शुभा ॥
English Translation
A man addicted to false-hood can never get beauty, a man addicted to false-hood can get not get children, a man addicted to falsehood cannot power can he then expect to obtain bliss?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
रूपम्
रूप [n]
अनृतस्यास्ति
अनृत [n]
अनृतस्यास्ति
अस् [2. P.]
नानृतस्यास्ति
न [ind]
नानृतस्यास्ति
अनृत [n]
नानृतस्यास्ति
अस् [2. P.]
संततिः
संतति [f]
नानृतस्याधिपत्यं
न [ind]
नानृतस्याधिपत्यं
अनृत [n]
नानृतस्याधिपत्यं
आधिपत्य [n]
च
च [ind]
कुत
कुतस् [ind]
एव
एव [ind]
गतिः
गति [f]
शुभा
शुभ [adj]
कुतः कृतघ्नस्य यशः कुतः स्थानं कुतः सुखम् । अश्रद्धेयः कृतघ्नो हि कृतघ्ने नास्ति निष्कृतिः ॥
English Translation
Where is fame for an ungrateful person? Where is there a proper place for an ungrateful person? An ungrateful person is unworthy of respect and there is no emancipation for an ungrateful person.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कुतः
कुतस् [ind]
कृतघ्नस्य
कृतघ्न [adj]
यशः
यशस् [n]
कुतः
कुतस् [ind]
स्थानं
स्थान [n]
कुतः
कुतस् [ind]
सुखम्
सुख [n]
अश्रद्धेयः
अश्रद्धेय [adj]
कृतघ्नो
कृतघ्न [adj]
हि
हि [ind]
कृतघ्ने
कृतघ्न [adj]
नास्ति
न [ind]
नास्ति
अस् [2. P.]
निष्कृतिः
निष्कृति [f]
न जीवत्यधनः पापः कुतः पापस्य तन्त्रणम् । पापो ध्रुवमवाप्नोति विनाशं नाशयन्कृतम् ॥
English Translation
The wretch who is without wealth is dead as it were; and how can such a wretch support his relatives; the wretch certainly meets with ruin for he is unable to return the favours he receives.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
जीवत्यधनः
जीव् [1. Ā.]
जीवत्यधनः
अधन [adj]
पापः
पाप [adj]
कुतः
कुतस् [ind]
पापस्य
पाप [adj]
तन्त्रणम्
तन्त्रण [n]
पापो
पाप [adj]
ध्रुवम्
ध्रुवम् [ind]
अवाप्नोति
अवाप् [5. Ā.]
विनाशं
विनाश [m]
नाशयन्
नाशय् [10. Ā.]
कृतम्
कृत [n]
सोऽहं पापः कृतघ्नश्च कृपणश्चानृतोऽपि च । गुरोर्यः कृतकार्यः संस्तत्करोमि न भाषितम् । सोऽहं प्राणान्विमोक्ष्यामि कृत्वा यत्नमनुत्तमम् ॥
English Translation
I am such a wretch, an ungrateful man, without wealth and addicted to false-hood, who, having my wishes gratified by my spiritual guide, am unable to act up to his orders.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सो
तद् [pron]
ऽहं
मद् [pron]
पापः
पाप [adj]
कृतघ्नश्च
कृतघ्न [adj]
कृतघ्नश्च
च [ind]
कृपणश्चानृतो
कृपण [adj]
कृपणश्चानृतो
च [ind]
कृपणश्चानृतो
अनृत [adj]
ऽपि
अपि [ind]
च
च [ind]
गुरोर्
गुरु [m]
यः
यद् [pron]
कृतकार्यः
कृ [2. Ā.]
कृतकार्यः
कार्य [n]
तत्
तद् [pron]
करोमि
कृ [2. Ā.]
न
न [ind]
भाषितम्
भाषित [n]
सो
तद् [pron]
ऽहं
मद् [pron]
प्राणान्
प्राण [m]
विमोक्ष्यामि
विमुच् [6. Ā.]
तथा
तथा [ind]
परिजनो
परिजन [m]
मम
मद् [pron]
अर्थना न मया काचित्कृतपूर्वा दिवौकसाम् । मानयन्ति च मां सर्वे त्रिदशा यज्ञसंस्तरे ॥
English Translation
I, who am such, shall cast off this life after having made an attempt which cannot be exceeded (by other attempts in point of earnestness). Never before has anything been asked by me from the gods.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अर्थना
अर्थना [f]
न
न [ind]
मया
मद् [pron]
काचित्
कश्चित् [pron]
कृतपूर्वा
कृ [2. Ā.]
कृतपूर्वा
पूर्व [pron]
दिवौकसाम्
दिवौकस् [m]
मानयन्ति
मानय् [10. Ā.]
च
च [ind]
मां
मद् [pron]
सर्वे
सर्व [pron]
त्रिदशा
त्रिदश [m]
यज्ञसंस्तरे
यज्ञ [m]
यज्ञसंस्तरे
संस्तर [m]
अहं तु विबुधश्रेष्ठं देवं त्रिभुवनेश्वरम् । विष्णुं गच्छाम्यहं कृष्णं गतिं गतिमतां वरम् ॥
English Translation
All the gods regard me for this in sacrificial rites; and I shall go to Vishnu the friend of wise men, the god, who is the lord of the three worlds, to Krishna who is the best refuge for those that need refuge.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहं
मद् [pron]
तु
तु [ind]
विबुधश्रेष्ठं
विबुध [m]
विबुधश्रेष्ठं
श्रेष्ठ [adj]
देवं
देव [m]
त्रिभुवनेश्वरम्
त्रिभुवन [n]
त्रिभुवनेश्वरम्
ईश्वर [m]
विष्णुं
विष्णु [m]
गच्छाम्यहं
गम् [6. Ā.]
गच्छाम्यहं
मद् [pron]
कृष्णं
कृष्ण [m]
गतिं
गति [f]
गतिमतां
गतिमत् [adj]
वरम्
वर [adj]
भोगा यस्मात्प्रतिष्ठन्ते व्याप्य सर्वान्सुरासुरान् । प्रयतो द्रष्टुमिच्छामि महायोगिनमव्ययम् ॥
English Translation
From whom flow all the enjoyments that are enjoyed by the gods and Asuras; with my head bent down I desire to see Krishna, the devotee who is without end.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भोगा
भोग [m]
यस्मात्
यद् [pron]
प्रतिष्ठन्ते
प्रस्था [1. Ā.]
व्याप्य
व्याप् [5. Ā.]
सर्वान्
सर्व [pron]
सुरासुरान्
सुर [m]
सुरासुरान्
असुर [m]
तेनैवाहं
तद् [pron]
तेनैवाहं
एव [ind]
तेनैवाहं
मद् [pron]
प्रसङ्गेन
प्रसङ्ग [m]
द्रष्टुम्
दृश् [6. P.]
इच्छामि
इष् [1. P.]
भार्गवम्
भार्गव [m]
एवमुक्ते सखा तस्य गरुडो विनतात्मजः । दर्शयामास तं प्राह संहृष्टः प्रियकाम्यया ॥
English Translation
He having thus said, his friend Garuda, the son of Vinata, came into his view who being pleased, said to him with a desire to do him good.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्ते
वच् [2. P.]
सखा
सखि [m]
तस्य
तद् [pron]
गरुडो
गरुड [m]
विनतात्मजः
विनता [f]
विनतात्मजः
आत्मज [m]
दर्शयामास
दर्शय् [10. Ā.]
तं
तद् [pron]
प्राह
प्राह् [1. P.]
संहृष्टः
संहृष् [1. Ā.]
प्रियकाम्यया
प्रिय [adj]
प्रियकाम्यया
काम्या [f]
सुहृद्भवान्मम मतः सुहृदां च मतः सुहृत् । ईप्सितेनाभिलाषेण योक्तव्यो विभवे सति ॥
English Translation
Your exalted self is my friend. A friend is prosperity should try to accomplish the wishes of his friends.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुहृद्
सुहृद् [m]
भवान्मम
भवत् [adj]
भवान्मम
मद् [pron]
मतः
मन् [8. P.]
सुहृदां
सुहृद् [m]
च
च [ind]
मतः
मन् [8. P.]
सुहृत्
सुहृद् [m]
ईप्सितेनाभिलाषेण
ईप्सय् [Desid. Ā.]
ईप्सितेनाभिलाषेण
अभिलाष [m]
योक्तव्यो
युज् [6. Ā.]
विभवे
विभव [m]
सति
अस् [2. P.]
विभवश्चास्ति मे विप्र वासवावरजो द्विज । पूर्वमुक्तस्त्वदर्थं च कृतः कामश्च तेन मे ॥
English Translation
O twice-born one, the prosperity I possess has its rise in the younger brother of Vasava; I have already spoken to him about your wishes and he has granted my wishes to do you good).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विभवश्चास्ति
विभव [m]
विभवश्चास्ति
च [ind]
विभवश्चास्ति
अस् [2. P.]
मे
मद् [pron]
विप्र
विप्र [m]
वासवावरजो
वासवावरज [m]
द्विज
द्विज [m]
पूर्वम्
पूर्वम् [ind]
उक्तस्त्वदर्थं
वच् [2. P.]
उक्तस्त्वदर्थं
त्वद् [pron]
उक्तस्त्वदर्थं
अर्थ [mn]
च
च [ind]
कृतः
कृ [2. Ā.]
कामश्च
काम [m]
कामश्च
च [ind]
तेन
तद् [pron]
मे
मद् [pron]
स भवानेतु गच्छाव नयिष्ये त्वां यथासुखम् । देशं पारं पृथिव्या वा गच्छ गालव माचिरम् ॥
English Translation
Such being the case, wherever you want to go, I will take you without any trouble to yourself, to the countries on the other side of the sea or to the remotest corner of the earth, come, O Galava, without delay.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
भवान्
भवत् [adj]
एतु
इ [5. Ā.]
गच्छाव
गम् [6. Ā.]
नयिष्ये
नी [2. P.]
त्वां
त्वद् [pron]
यथासुखम्
यथासुखम् [ind]
देशं
देश [m]
पारं
पार [mn]
पृथिव्या
पृथिवी [f]
वा
वा [ind]
गच्छ
गम् [6. Ā.]
गालव
गालव [m]
माचिरम्
माचिरम् [ind]