Ādiparva Adhyāya 52
आदिपर्व • अध्यायः 52
Ādiparva Adhyāya 52 of the classical Mahābhārata with 23 verses.
Total: 23 Verses
•
Citations: MBh 1.52.1–23
•
250 Lexicon Terms
ये सर्पाः सर्पसत्रेऽस्मिन्पतिता हव्यवाहने । तेषां नामानि सर्वेषां श्रोतुमिच्छामि सूतज ॥
English Translation
Shaunaka said: O son of Suta, I desire to hear the names of those snakes, that fell into the fire of the Snakesacrifice.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
सर्पाः
सर्प [m]
समापेतुः
समापत् [1. P.]
प्रदीप्ते
प्रदीप् [4. Ā.]
हव्यवाहने
हव्यवाहन [m]
तेषां
तद् [pron]
नामानि
नामन् [n]
सर्वेषां
सर्व [pron]
श्रोतुम्
श्रु [4. P.]
इच्छामि
इष् [1. P.]
सूतज
सूतज [m]
सहस्राणि बहून्यस्मिन्प्रयुतान्यर्बुदानि च । न शक्यं परिसंख्यातुं बहुत्वाद्वेदवित्तम ॥
English Translation
Sauti said: O best of the twice-born, they were many thousands, tens of thousands and millions and billions; so great was their number that I am unable even to count them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बहूनीह
बहु [adj]
बहूनीह
इह [ind]
सहस्राणि
सहस्र [mn]
प्रयुतान्यर्बुदानि
प्रयुत [n]
प्रयुतान्यर्बुदानि
अर्बुद [mn]
च
च [ind]
न
न [ind]
शक्यं
शक्य [adj]
परिसंख्यातुं
परिसंख्या [2. P.]
बहुत्वाद्
बहुत्व [n]
वेदवित्तम
वेद [m]
वेदवित्तम
वित्तम [adj]
यथास्मृति तु नामानि पन्नगानां निबोध मे । उच्यमानानि मुख्यानां हुतानां जातवेदसि ॥
English Translation
As far as I remember, hear, I shall mention the names of the principal snakes that fell into the fire.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यथास्मृति
यथास्मृति [ind]
तु
तु [ind]
नामानि
नामन् [n]
पन्नगानां
पन्नग [mn]
निबोध
निबुध् [4. P.]
मे
मद् [pron]
उच्यमानानि
वच् [2. P.]
मुख्यानां
मुख्य [adj]
हुतानां
हु [3. Ā.]
जातवेदसि
जातवेदस् [m]
वासुकेः कुलजांस्तावत्प्राधान्येन निबोध मे । नीलरक्तान्सितान्घोरान्महाकायान्विषोल्बणान् ॥
English Translation
Hear first the names of the chief ones of Vasuki's family, they were of colour, blue, red and white; they were of terrible forms, huge bodies and dreadfully poisonous.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वासुकेः
वासुकि [m]
कुलजांस्तावत्
कुल [n]
कुलजांस्तावत्
ज [adj]
कुलजांस्तावत्
तावत् [ind]
प्राधान्येन
प्राधान्य [n]
निबोध
निबुध् [4. P.]
मे
मद् [pron]
नीलरक्तान्
नील [adj]
नीलरक्तान्
रक्त [adj]
सितान्
सित [adj]
घोरान्
घोर [adj]
महाकायान्
महत् [adj]
महाकायान्
काय [m]
विषोल्बणान्
विष [n]
विषोल्बणान्
उल्बण [adj]
कोटिको मानसः पूर्णः सहः पैलो हलीसकः । पिच्छिलः कोणपश्चक्रः कोणवेगः प्रकालनः ॥
English Translation
Helpless and miserable, affected with their mother's curse, they all fell into that sacrificial fire as libations of ghee. (They were) Kotisha, Manasa, Purna, Shala, Pala, Halimaka, Pichchhala, Kaunapa, Chakra, Kalavega Prakalana, Hiranyabahu, Sharana Kakshaka and Kaladantaka.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कोटिको
कोटिक [m]
मानसः
मानस [m]
पूर्णः
पूर्ण [m]
सहः
सह [m]
पैलो
पैल [m]
हलीसकः
हलीसक [m]
पिच्छिलः
पिच्छिल [m]
कोणपश्चक्रः
कोणप [m]
कोणपश्चक्रः
चक्र [m]
कोणवेगः
कोणवेग [m]
प्रकालनः
प्रकालन [m]
हिरण्यवाहः शरणः कक्षकः कालदन्तकः । एते वासुकिजा नागाः प्रविष्टा हव्यवाहनम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हिरण्यवाहः
हिरण्यवाह [m]
शरणः
शरण [m]
कक्षकः
कक्षक [m]
कालदन्तकः
कालदन्तक [m]
एते
एतद् [pron]
वासुकिजा
वासुकि [m]
वासुकिजा
ज [adj]
नागाः
नाग [m]
प्रविष्टा
प्रविश् [4. P.]
हव्यवाहनम्
हव्यवाहन [m]
तक्षकस्य कुले जातान्प्रवक्ष्यामि निबोध तान् । पुच्छण्डको मण्डलकः पिण्डभेत्ता रभेणकः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तक्षकस्य
तक्षक [m]
कुले
कुल [n]
जातान्
जन् [4. P.]
प्रवक्ष्यामि
प्रवच् [2. P.]
निबोध
निबुध् [4. P.]
तान्
तद् [pron]
पुच्छण्डको
पुच्छण्डक [m]
मण्डलकः
मण्डलक [m]
पिण्डभेत्ता
पिण्डभेत्तृ [m]
रभेणकः
रभेणक [m]
उच्छिखः सुरसो द्रङ्गो बलहेडो विरोहणः । शिलीशलकरो मूकः सुकुमारः प्रवेपनः ॥
English Translation
Puchchhandaka, Mandalaka, Pindasektta, Rabhenaka, Uchchhikha, Sharabha, Bhangas, Bilvatejas, Virohana, Shili, Shalakara, Mooka, Sukumara, Pravepana, Mudgara, Shishuroman, Suroman and Mahahanu.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उच्छिखः
उच्छिख [m]
सुरसो
सुरस [m]
द्रङ्गो
द्रङ्ग [mf]
बलहेडो
बलहेड [m]
विरोहणः
विरोहण [m]
शिलीशलकरो
शिली [f]
शिलीशलकरो
शलकर [m]
मूकः
मूक [m]
सुकुमारः
सुकुमार [mn]
प्रवेपनः
प्रवेपन [m]
मुद्गरः शशरोमा च सुमना वेगवाहनः । एते तक्षकजा नागाः प्रविष्टा हव्यवाहनम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मुद्गरः
मुद्गर [m]
शशरोमा
शशरोमन् [m]
च
च [ind]
सुमना
सुमनस् [m]
वेगवाहनः
वेगवाहन [m]
एते
एतद् [pron]
वासुकिजा
वासुकि [m]
वासुकिजा
ज [adj]
नागाः
नाग [m]
प्रविष्टा
प्रविश् [4. P.]
हव्यवाहनम्
हव्यवाहन [m]
पारावतः पारियात्रः पाण्डरो हरिणः कृशः । विहंगः शरभो मोदः प्रमोदः संहताङ्गदः ॥
English Translation
These snakes, born of Takshaka, fell into the fire. Paravata, Pariyata, Pandara, Harina, Krisha, Vihanga, Sharabha, Meda, Pramoda, Sanhatapan these, born in the family of Airvata, fell into the fire.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पारावतः
पारावत [m]
पारियात्रः
पारियात्र [m]
पाण्डरो
पाण्डर [m]
हरिणः
हरिण [m]
कृशः
कृश [m]
विहंगः
विहंग [m]
शरभो
शरभ [m]
मोदः
मोद [m]
प्रमोदः
प्रमोद [m]
संहताङ्गदः
संहताङ्गद [m]
ऐरावतकुलादेते प्रविष्टा हव्यवाहनम् । कौरव्यकुलजान्नागाञ्शृणु मे द्विजसत्तम ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एते
एतद् [pron]
वासुकिजा
वासुकि [m]
वासुकिजा
ज [adj]
नागाः
नाग [m]
प्रविष्टा
प्रविश् [4. P.]
हव्यवाहनम्
हव्यवाहन [m]
कौरव्यकुलजान्
कौरव्य [m]
कौरव्यकुलजान्
कुल [n]
कौरव्यकुलजान्
ज [adj]
नागाञ्
नाग [m]
शृणु
श्रु [4. P.]
मे
मद् [pron]
द्विजसत्तम
द्विजसत्तम [m]
ऐण्डिलः कुण्डलो मुण्डो वेणिस्कन्धः कुमारकः । बाहुकः शृङ्गवेगश्च धूर्तकः पातपातरौ ॥
English Translation
Now hear, O best of Brahmanas, the names of the snakes, born in the family of Kauravya, that I mention. Eraka, Kundala Veni, Veniskandha, Kumaraka, Bahuka, Shringavera, Dhurtaka, Pratara and Ataka, these, born in the Kauravya family, fell into the fire.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ऐण्डिलः
ऐण्डिल [m]
कुण्डलो
कुण्डल [m]
मुण्डो
मुण्ड [m]
वेणिस्कन्धः
वेणिस्कन्ध [m]
कुमारकः
कुमारक [m]
बाहुकः
बाहुक [m]
शृङ्गवेगश्च
शृङ्गवेग [m]
शृङ्गवेगश्च
च [ind]
धूर्तकः
धूर्तक [m]
पातपातरौ
पात [m]
पातपातरौ
पातृ [m]
धृतराष्ट्रकुले जाताञ्शृणु नागान्यथातथम् । कीर्त्यमानान्मया ब्रह्मन्वातवेगान्विषोल्बणान् ॥
English Translation
Now hear, O Brahmana, I mention those born in the family of Dhritarashtra, they were all exceedingly powerful, as swift as the wind and full of virulent poison.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धृतराष्ट्रकुले
धृतराष्ट्र [m]
धृतराष्ट्रकुले
कुल [n]
जाताञ्
जन् [4. P.]
शृणु
श्रु [4. P.]
नागान्
नाग [m]
यथातथम्
यथातथ [adj]
कीर्त्यमानान्
कीर्तय् [10. Ā.]
मया
मद् [pron]
ब्रह्मन्
ब्रह्मन् [m]
वातवेगान्
वात [m]
वातवेगान्
वेग [m]
विषोल्बणान्
विष [n]
विषोल्बणान्
उल्बण [adj]
शङ्कुकर्णः पिङ्गलकः कुठारमुखमेचकौ । पूर्णाङ्गदः पूर्णमुखः प्रहसः शकुनिर्हरिः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शङ्कुकर्णः
शङ्कुकर्ण [m]
पिङ्गलकः
पिङ्गलक [m]
कुठारमुखमेचकौ
कुठारमुख [m]
कुठारमुखमेचकौ
मेचक [m]
पूर्णाङ्गदः
पूर्णाङ्गद [m]
पूर्णमुखः
पूर्णमुख [m]
प्रहसः
प्रहस [m]
शकुनिर्
शकुनि [m]
हरिः
हरि [m]
आमाहठः कोमठकः श्वसनो मानवो वटः । भैरवो मुण्डवेदाङ्गः पिशङ्गश्चोद्रपारगः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आमाहठः
आमाहठ [m]
कोमठकः
कोमठक [m]
श्वसनो
श्वसन [m]
मानवो
मानव [m]
वटः
वट [m]
भैरवो
भैरव [m]
मुण्डवेदाङ्गः
मुण्डवेदाङ्ग [m]
पिशङ्गश्चोद्रपारगः
पिशङ्ग [m]
पिशङ्गश्चोद्रपारगः
च [ind]
पिशङ्गश्चोद्रपारगः
उद्रपारग [m]
ऋषभो वेगवान्नाम पिण्डारकमहाहनू । रक्ताङ्गः सर्वसारङ्गः समृद्धः पाटराक्षसौ ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ऋषभो
ऋषभ [m]
वेगवान्
वेगवन्त् [m]
नाम
नाम [ind]
पिण्डारकमहाहनू
पिण्डारक [m]
पिण्डारकमहाहनू
महाहनु [m]
रक्ताङ्गः
रक्ताङ्ग [m]
सर्वसारङ्गः
सर्वसारङ्ग [m]
समृद्धः
समृद्ध [m]
पाटराक्षसौ
पाट [m]
पाटराक्षसौ
राक्षस [m]
वराहको वारणकः सुमित्रश्चित्रवेदिकः । पराशरस्तरुणको मणिस्कन्धस्तथारुणिः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वराहको
वराहक [m]
वारणकः
वारणक [m]
सुमित्रश्चित्रवेदिकः
सुमित्र [m]
सुमित्रश्चित्रवेदिकः
चित्रवेदिक [m]
पराशरस्तरुणको
पराशर [m]
पराशरस्तरुणको
तरुणक [m]
मणिस्कन्धस्तथारुणिः
मणिस्कन्ध [m]
मणिस्कन्धस्तथारुणिः
तथा [ind]
मणिस्कन्धस्तथारुणिः
अरुणि [m]
इति नागा मया ब्रह्मन्कीर्तिताः कीर्तिवर्धनाः । प्राधान्येन बहुत्वात्तु न सर्वे परिकीर्तिताः ॥
English Translation
O Brahmana, thus have I recited the names of the chief snakes, all famous for their great deeds. I have not been able to mention all, their number being countless.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इति
इति [ind]
नागा
नाग [m]
मया
मद् [pron]
ब्रह्मन्
ब्रह्मन् [m]
कीर्तिताः
कीर्तय् [10. Ā.]
कीर्तिवर्धनाः
कीर्ति [f]
कीर्तिवर्धनाः
वर्धन [adj]
प्राधान्येन
प्राधान्य [n]
बहुत्वात्
बहुत्व [n]
तु
तु [ind]
न
न [ind]
सर्वे
सर्व [pron]
परिकीर्तिताः
परिकीर्तय् [10. P.]
एतेषां पुत्रपौत्रास्तु प्रसवस्य च संततिः । न शक्याः परिसंख्यातुं ये दीप्तं पावकं गताः ॥
English Translation
I am unable to mention the names of the sons of these and again the sons of their sons that fell into the blazing fire. They are countless.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतेषां
एतद् [pron]
प्रसवो
प्रसव [m]
यश्च
यद् [pron]
यश्च
च [ind]
प्रसवस्य
प्रसव [m]
च
च [ind]
संततिः
संतति [f]
न
न [ind]
शक्याः
शक्य [adj]
परिसंख्यातुं
परिसंख्या [2. P.]
ये
यद् [pron]
दीप्तं
दीप् [4. P.]
पावकं
पावक [m]
गताः
गम् [6. Ā.]
सप्तशीर्षा द्विशीर्षाश्च पञ्चशीर्षास्तथापरे । कालानलविषा घोरा हुताः शतसहस्रशः ॥
English Translation
Some of them had three heads, some seven and some ten. They had poison like the fire at the end of the Yuga and they were all terrible in appearance.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सप्तशीर्षा
सप्तन् [adj]
सप्तशीर्षा
शीर्ष [n]
द्विशीर्षाश्च
द्वि [nr]
द्विशीर्षाश्च
शीर्ष [n]
द्विशीर्षाश्च
च [ind]
पञ्चशीर्षास्तथापरे
पञ्चन् [adj]
पञ्चशीर्षास्तथापरे
शीर्ष [n]
पञ्चशीर्षास्तथापरे
तथा [ind]
पञ्चशीर्षास्तथापरे
अपर [pron]
कालानलविषा
काल [m]
कालानलविषा
अनल [m]
कालानलविषा
विष [n]
घोरा
घोर [adj]
हुताः
हु [3. Ā.]
शतसहस्रशः
शत [mn]
शतसहस्रशः
सहस्रशस् [ind]
महाकाया महावीर्याः शैलशृङ्गसमुच्छ्रयाः । योजनायामविस्तारा द्वियोजनसमायताः ॥
English Translation
They had huge bodies and great speed, they were as tall as mountain peaks. Some of them were as long as a Yama, some a Yojana and some two Yojanas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
महाकाया
महत् [adj]
महाकाया
काय [m]
महावीर्याः
महत् [adj]
महावीर्याः
वीर्य [n]
शैलशृङ्गसमुच्छ्रयाः
शैल [mn]
शैलशृङ्गसमुच्छ्रयाः
शृङ्ग [n]
शैलशृङ्गसमुच्छ्रयाः
समुच्छ्रय [m]
योजनायामविस्तारा
योजन [fn]
योजनायामविस्तारा
आयाम [m]
योजनायामविस्तारा
विस्तार [m]
द्वियोजनसमायताः
द्वि [nr]
द्वियोजनसमायताः
योजन [fn]
द्वियोजनसमायताः
समायम् [1. P.]
कामरूपाः कामगमा दीप्तानलविषोल्बणाः । दग्धास्तत्र महासत्रे ब्रह्मदण्डनिपीडिताः ॥
English Translation
They were capable of assuming any form at will and of mustering any strength at will, they had the poison like the blazing fire, (such were the snakes that) that were burnt in the great sacrifice, affected by Brahma's punishment, (their mother's curse.)
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कामरूपाः
काम [m]
कामरूपाः
रूप [n]
कामगमा
काम [m]
कामगमा
गम [adj]
दीप्तानलविषोल्बणाः
दीप् [4. P.]
दीप्तानलविषोल्बणाः
अनल [m]
दीप्तानलविषोल्बणाः
विष [n]
दीप्तानलविषोल्बणाः
उल्बण [adj]
दिशश्च
दिश् [f]
दिशश्च
च [ind]
न
न [ind]
प्रजानामि
प्रज्ञा [9. Ā.]
ब्रह्मदण्डनिपीडितः
ब्रह्मन् [m]
ब्रह्मदण्डनिपीडितः
दण्ड [mn]
ब्रह्मदण्डनिपीडितः
निपीडय् [10. P.]