Ādiparva Adhyāya 19
आदिपर्व • अध्यायः 19
Ādiparva Adhyāya 19 of the classical Mahābhārata with 18 verses.
Total: 18 Verses
•
Citations: MBh 1.19.1–18
•
250 Lexicon Terms
ततो रजन्यां व्युष्टायां प्रभात उदिते रवौ । कद्रूश्च विनता चैव भगिन्यौ ते तपोधन ॥
English Translation
Sauti said: O Rishi, when the night was gone and the sun rose in the morning, the sisters, Kadru and Vinata.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
रजन्यां
रजनी [f]
व्युष्टायां
विवस् [6. P.]
प्रभात
प्रभात [n]
उदिते
उदि [4. Ā.]
रवौ
रवि [m]
कद्रूश्च
कद्रु [f]
कद्रूश्च
च [ind]
विनता
विनता [f]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
भगिन्यौ
भगिनी [f]
ते
तद् [pron]
तपोधन
तपोधन [adj]
अमर्षिते सुसंरब्धे दास्ये कृतपणे तदा । जग्मतुस्तुरगं द्रष्टुमुच्चैःश्रवसमन्तिकात् ॥
English Translation
Having laid an wager of slavery and burning with jealously, went to see the horse Uchchaishrava.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अमर्षिते
अमर्षित [adj]
सुसंरब्धे
सु [ind]
सुसंरब्धे
संरभ् [1. Ā.]
दास्ये
दास्य [n]
कृतपणे
कृ [2. Ā.]
कृतपणे
पण [m]
तदा
तदा [ind]
जग्मतुस्तुरगं
गम् [6. Ā.]
जग्मतुस्तुरगं
तुरग [m]
द्रष्टुम्
दृश् [6. P.]
उच्चैःश्रवसम्
उच्चैःश्रवस् [m]
अन्तिकात्
अन्तिक [n]
ददृशाते तदा तत्र समुद्रं निधिमम्भसाम् । तिमिंगिलझषाकीर्णं मकरैरावृतं तथा ॥
English Translation
On their way they saw the great ocean, vast and deep, agitated by wind, making a tremendous roar.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
देवा
देव [m]
मथितुम्
मथ् [4. Ā.]
आरब्धाः
आरभ् [1. P.]
समुद्रं
समुद्र [m]
निधिम्
निधि [m]
अम्भसाम्
अम्भस् [n]
तिमिङ्गिलझषाकीर्णं
तिमिङ्गिल [m]
तिमिङ्गिलझषाकीर्णं
झष [m]
तिमिङ्गिलझषाकीर्णं
आकृ [6. P.]
मकरैर्
मकर [m]
आवृतं
आवृ [5. Ā.]
तथा
तथा [ind]
सत्त्वैश्च बहुसाहस्रैर्नानारूपैः समावृतम् । उग्रैर्नित्यमनाधृष्यं कूर्मग्राहसमाकुलम् ॥
English Translation
It was inaccessible by any creatures on account of the presence of terrible, monstershaped, dark and fierce aquatic animals. It was full of crocodiles and tortoises.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सत्त्वैश्च
सत्त्व [mn]
सत्त्वैश्च
च [ind]
बहुसाहस्रैर्
बहु [adj]
बहुसाहस्रैर्
साहस्र [adj]
नानारूपैः
नाना [ind]
नानारूपैः
रूप [n]
समावृतम्
समावृ [5. P.]
उग्रैर्
उग्र [adj]
नित्यम्
नित्यम् [ind]
अनाधृष्यं
अनाधृष्य [adj]
कूर्मग्राहसमाकुलम्
कूर्म [m]
कूर्मग्राहसमाकुलम्
ग्राह [m]
कूर्मग्राहसमाकुलम्
समाकुल [adj]
आकरं सर्वरत्नानामालयं वरुणस्य च । नागानामालयं रम्यमुत्तमं सरितां पतिम् ॥
English Translation
It abounded with all kinds of gems; it was the home of Varuna, the beautiful and excellent abode of the Nagas; it was the lord of all rivers.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आकरं
आकर [m]
सर्वरत्नानाम्
सर्व [pron]
सर्वरत्नानाम्
रत्न [mn]
आलयं
आलय [mn]
वरुणस्य
वरुण [m]
च
च [ind]
नागानाम्
नाग [m]
आलयं
आलय [mn]
रम्यम्
रम्य [adj]
उत्तमं
उत्तम [adj]
सरितां
सरित् [f]
पतिम्
पति [m]
पातालज्वलनावासमसुराणां च बन्धनम् । भयंकरं च सत्त्वानां पयसां निधिमर्णवम् ॥
English Translation
It was the abode of subterranean fire, the friend of the Asuras, the terror of all creatures, the great reservoir of waters, having no deterioration.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पातालज्वलनावासम्
पाताल [mn]
पातालज्वलनावासम्
ज्वलन [m]
पातालज्वलनावासम्
आवास [m]
असुराणां
असुर [m]
च
च [ind]
बन्धनम्
बन्धन [n]
भयंकरं
भयंकर [adj]
च
च [ind]
सत्त्वानां
सत्त्व [mn]
पयसां
पयस् [n]
निधिम्
निधि [m]
अर्णवम्
अर्णव [mn]
शुभं दिव्यममर्त्यानाममृतस्याकरं परम् । अप्रमेयमचिन्त्यं च सुपुण्यजलमद्भुतम् ॥
English Translation
It was holy, it was beneficial to the celestials, it was the great mine of Ambrosia, it was infinite, inconceivable, sacred and highly wonderful.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शुभं
शुभ [adj]
दिव्यम्
दिव्य [adj]
अमर्त्यानाम्
अमर्त्य [m]
अमृतस्याकरं
अमृत [n]
अमृतस्याकरं
आकर [m]
परम्
पर [pron]
अप्रमेयम्
अप्रमेय [adj]
अचिन्त्यं
अचिन्त्य [adj]
च
च [ind]
सुपुण्यजलम्
सु [ind]
सुपुण्यजलम्
पुण्य [adj]
सुपुण्यजलम्
जल [n]
अद्भुतम्
अद्भुत [adj]
घोरं जलचरारावरौद्रं भैरवनिस्वनम् । गम्भीरावर्तकलिलं सर्वभूतभयंकरम् ॥
English Translation
It was fearful with the terrible roars of acquatic creatures, tremendously-roaring and full of deep whirlpools. It was an object of terror to all creatures.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
घोरं
घोर [adj]
जलचरारावरौद्रं
जलचर [m]
जलचरारावरौद्रं
आराव [m]
जलचरारावरौद्रं
रौद्र [adj]
भैरवनिस्वनम्
भैरव [adj]
भैरवनिस्वनम्
निस्वन [m]
गम्भीरावर्तकलिलं
गम्भीर [adj]
गम्भीरावर्तकलिलं
आवर्त [m]
गम्भीरावर्तकलिलं
कलिल [adj]
सर्वभूतभयंकरम्
सर्व [pron]
सर्वभूतभयंकरम्
भूत [mn]
सर्वभूतभयंकरम्
भयंकर [adj]
वेलादोलानिलचलं क्षोभोद्वेगसमुत्थितम् । वीचीहस्तैः प्रचलितैर्नृत्यन्तमिव सर्वशः ॥
English Translation
Moved by winds, heaving high with agitation and disturbance, it seemed to dance everywhere with uplifted hands represented by its waves.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वेलादोलानिलचलं
वेला [f]
वेलादोलानिलचलं
दोला [f]
वेलादोलानिलचलं
अनिल [m]
वेलादोलानिलचलं
चल [adj]
क्षोभोद्वेगसमुत्थितम्
क्षोभ [m]
क्षोभोद्वेगसमुत्थितम्
उद्वेग [m]
क्षोभोद्वेगसमुत्थितम्
समुत्था [1. Ā.]
वीचीहस्तैः
वीचि [mf]
वीचीहस्तैः
हस्त [mn]
प्रचलितैर्
प्रचल् [1. P.]
नृत्यन्तम्
नृत् [4. Ā.]
इव
इव [ind]
सर्वशः
सर्वशस् [ind]
चन्द्रवृद्धिक्षयवशादुद्वृत्तोर्मिदुरासदम् । पाञ्चजन्यस्य जननं रत्नाकरमनुत्तमम् ॥
English Translation
It was full of heaving billows, caused by the changes of the moon, it was the parent of (the great conch of Krishna) Panchajanya, it was the great mine of gems.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चन्द्रवृद्धिक्षयवशाद्
चन्द्र [m]
चन्द्रवृद्धिक्षयवशाद्
वृद्धि [f]
चन्द्रवृद्धिक्षयवशाद्
क्षय [m]
चन्द्रवृद्धिक्षयवशाद्
वश [m]
उद्वृत्तोर्मिदुरासदम्
उद्वृत् [1. Ā.]
उद्वृत्तोर्मिदुरासदम्
ऊर्मि [mf]
उद्वृत्तोर्मिदुरासदम्
दुरासद [adj]
पाञ्चजन्यस्य
पाञ्चजन्य [m]
जननं
जनन [adj]
रत्नाकरम्
रत्न [mn]
रत्नाकरम्
आकर [m]
अनुत्तमम्
अनुत्तम [adj]
गां विन्दता भगवता गोविन्देनामितौजसा । वराहरूपिणा चान्तर्विक्षोभितजलाविलम् ॥
English Translation
It was in days of yore disturbed by the greatly powerful Lord Govinda (Vishnu) when he assumed the form, of a boar for raising the earth.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गां
गो [mf]
विन्दता
विद् [2. Ā.]
भगवता
भगवन्त् [m]
गोविन्देनामितौजसा
गोविन्द [m]
गोविन्देनामितौजसा
अमित [adj]
गोविन्देनामितौजसा
ओजस् [n]
वराहरूपिणा
वराह [m]
वराहरूपिणा
रूपिन् [adj]
चान्तर्विक्षोभितजलाविलम्
च [ind]
चान्तर्विक्षोभितजलाविलम्
अन्तर् [ind]
चान्तर्विक्षोभितजलाविलम्
विक्षोभय् [10. Ā.]
चान्तर्विक्षोभितजलाविलम्
जल [n]
चान्तर्विक्षोभितजलाविलम्
आविल [adj]
ब्रह्मर्षिणा च तपता वर्षाणां शतमत्रिणा । अनासादितगाधं च पातालतलमव्ययम् ॥
English Translation
The Rishi Atri of great austerity could not fathom its bottom, lower than the nether regions, though he tried to do it for one hundred years.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ब्रह्मर्षिणा
ब्रह्मर्षि [m]
च
च [ind]
तपता
तप् [4. Ā.]
वर्षाणां
वर्ष [mn]
शतम्
शत [mn]
अत्रिणा
अत्रि [m]
अनासादितगाधं
अन् [ind]
अनासादितगाधं
आसादय् [10. Ā.]
अनासादितगाधं
गाध [n]
च
च [ind]
पातालतलम्
पाताल [mn]
पातालतलम्
तल [mn]
अव्ययम्
अव्यय [adj]
अध्यात्मयोगनिद्रां च पद्मनाभस्य सेवतः । युगादिकालशयनं विष्णोरमिततेजसः ॥
English Translation
It became the bed of lotus-navelled Vishnu when at the end of every Yuga the immeasurably powerful Deity fell asleep in spiritual meditation.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अध्यात्मयोगनिद्रां
अध्यात्म [n]
अध्यात्मयोगनिद्रां
योग [m]
अध्यात्मयोगनिद्रां
निद्रा [f]
च
च [ind]
पद्मनाभस्य
पद्मनाभ [m]
सेवतः
सेव् [4. P.]
युगादिकालशयनं
युग [mn]
युगादिकालशयनं
आदि [m]
युगादिकालशयनं
काल [m]
युगादिकालशयनं
शयन [n]
विष्णोर्
विष्णु [m]
अमिततेजसः
अमित [adj]
अमिततेजसः
तेजस् [n]
वडवामुखदीप्ताग्नेस्तोयहव्यप्रदं शुभम् । अगाधपारं विस्तीर्णमप्रमेयं सरित्पतिम् ॥
English Translation
It was the ghee, in the shape of its waters, in the (sacrificial) fire that issued forth from the mouth of Vadava. It was without limits, fathomless, vast, immeasurable and the lord of rivers.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वडवामुखदीप्ताग्नेस्तोयहव्यप्रदं
वडवामुख [m]
वडवामुखदीप्ताग्नेस्तोयहव्यप्रदं
दीप् [4. P.]
वडवामुखदीप्ताग्नेस्तोयहव्यप्रदं
अग्नि [m]
वडवामुखदीप्ताग्नेस्तोयहव्यप्रदं
तोय [n]
वडवामुखदीप्ताग्नेस्तोयहव्यप्रदं
हव्य [n]
वडवामुखदीप्ताग्नेस्तोयहव्यप्रदं
प्रद [adj]
शुभम्
शुभ [adj]
अगाधपारं
अगाध [adj]
अगाधपारं
पार [mn]
विस्तीर्णम्
विस्तृ [9. P.]
अप्रमेयं
अप्रमेय [adj]
सरित्पतिम्
सरित्पति [m]
महानदीभिर्बह्वीभिः स्पर्धयेव सहस्रशः । अभिसार्यमाणमनिशं ददृशाते महार्णवम् ॥
English Translation
They saw that thousands of great rivers were rushing into it in great pride like rivals of its love. They saw that it was full, always dancing in its waves.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
महानदीभिर्
महत् [adj]
महानदीभिर्
नदी [f]
बह्वीभिः
बहु [adj]
स्पर्धयेव
स्पर्धा [f]
स्पर्धयेव
इव [ind]
सहस्रशः
सहस्रशस् [ind]
अभिसार्यमाणम्
अभिसारय् [10. P.]
अनिशं
अनिशम् [ind]
ददृशाते
दृश् [6. P.]
महार्णवम्
महार्णव [m]
गम्भीरं तिमिमकरोग्रसंकुलं तं; गर्जन्तं जलचररावरौद्रनादैः । विस्तीर्णं ददृशतुरम्बरप्रकाशं; तेऽगाधं निधिमुरुमम्भसामनन्तम् ॥
English Translation
They saw that it was deep and resounded with the terrible uproar of Makaras Timis and other aquatic creatures; they saw it was vast, unlimited as space, unfathomable, infinite and the great reservoir of waters.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गम्भीरं
गम्भीर [adj]
तिमिमकरोग्रसंकुलं
तिमि [m]
तिमिमकरोग्रसंकुलं
मकर [m]
तिमिमकरोग्रसंकुलं
उग्र [adj]
तिमिमकरोग्रसंकुलं
संकुल [adj]
तं
तद् [pron]
गर्जन्तं
गर्ज् [1. Ā.]
जलचररावरौद्रनादैः
जलचर [m]
जलचररावरौद्रनादैः
राव [m]
जलचररावरौद्रनादैः
रौद्र [adj]
जलचररावरौद्रनादैः
नाद [m]
विस्तीर्णं
विस्तृ [9. P.]
ददृशतुर्
दृश् [6. P.]
अम्बरप्रकाशं
अम्बर [n]
अम्बरप्रकाशं
प्रकाश [m]
ते
तद् [pron]
ऽगाधं
अगाध [adj]
निधिम्
निधि [m]
उरुम्
उरु [adj]
अम्भसाम्
अम्भस् [n]
अनन्तम्
अनन्त [adj]
इत्येवं झषमकरोर्मिसंकुलं तं; गम्भीरं विकसितमम्बरप्रकाशम् । पातालज्वलनशिखाविदीपितं तं; पश्यन्त्यौ द्रुतमभिपेततुस्तदानीम् ॥
English Translation
Such was the ocean full of liquid waves, (it was) vast as the sky, deep, lighted with the flames of subterranean fire, roaring; they (the sisters) passed quickly over it. great rivers
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्येवं
इति [ind]
इत्येवं
एवम् [ind]
झषमकरोर्मिसंकुलं
झष [m]
झषमकरोर्मिसंकुलं
मकर [m]
झषमकरोर्मिसंकुलं
ऊर्मि [mf]
झषमकरोर्मिसंकुलं
संकुल [adj]
तं
तद् [pron]
गम्भीरं
गम्भीर [adj]
विकसितम्
विकस् [1. P.]
अम्बरप्रकाशम्
अम्बर [n]
अम्बरप्रकाशम्
प्रकाश [m]
पातालज्वलनशिखाविदीपितं
पाताल [mn]
पातालज्वलनशिखाविदीपितं
ज्वलन [m]
पातालज्वलनशिखाविदीपितं
शिखा [f]
पातालज्वलनशिखाविदीपितं
विदीपय् [10. Ā.]
तं
तद् [pron]
पश्यन्त्यौ
दृश् [6. P.]
द्रुतम्
द्रुतम् [ind]
अभिपेततुस्तदानीम्
अभिपत् [1. Ā.]
अभिपेततुस्तदानीम्
तदानीम् [ind]