Aśvamedhikaparva Adhyāya 62
अश्वमेधिकपर्व • अध्यायः 62
Aśvamedhikaparva Adhyāya 62 of the classical Mahābhārata with 24 verses.
Total: 24 Verses
•
Citations: MBh 14.62.1–24
•
250 Lexicon Terms
श्रुत्वैतद्वचनं ब्रह्मन्व्यासेनोक्तं महात्मना । अश्वमेधं प्रति तदा किं नृपः प्रचकार ह ॥
English Translation
Janamejaya said Having heard these words, O twice-born one, that were spoken by the great Vyasa about the Horse-Sacrifice, what steps were taken by Yudhishthira.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्रुत्वैतद्
श्रु [4. P.]
श्रुत्वैतद्
एतद् [pron]
वचनं
वचन [n]
ब्रह्मन्
ब्रह्मन् [m]
व्यासेनोक्तं
व्यास [m]
व्यासेनोक्तं
वच् [2. P.]
महात्मना
महात्मन् [adj]
अश्वमेधं
अश्वमेध [m]
प्रति
प्रति [ind]
तदा
तदा [ind]
ततः
ततस् [ind]
सो
तद् [pron]
ऽन्तर्हितो
अन्तर्धा [3. Ā.]
ऽभवत्
भू [1. Ā.]
रत्नं च यन्मरुत्तेन निहितं पृथिवीतले । तदवाप कथं चेति तन्मे ब्रूहि द्विजोत्तम ॥
English Translation
Tell me, O foremost of twice-bom ones, how the king succeeded in obtaining the riches which Marutta had buried in the Earth!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रत्नं
रत्न [mn]
च
च [ind]
यन्मरुत्तेन
यद् [pron]
यन्मरुत्तेन
मरुत्त [m]
निहितं
निधा [3. Ā.]
पृथिवीतले
पृथिवी [f]
पृथिवीतले
तल [mn]
तद्
तद् [pron]
अवाप
अवाप् [5. Ā.]
कथं
कथम् [ind]
चेति
च [ind]
चेति
इति [ind]
तन्मे
तद् [pron]
तन्मे
मद् [pron]
ब्रूहि
ब्रू [2. Ā.]
द्विजोत्तम
द्विजोत्तम [m]
श्रुत्वा द्वैपायनवचो धर्मराजो युधिष्ठिरः । भ्रातॄन्सर्वान्समानाय्य काले वचनमब्रवीत् । अर्जुनं भीमसेनं च माद्रीपुत्रौ यमावपि ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतावद्
एतावत् [adj]
उक्त्वा
वच् [2. P.]
गोविन्दो
गोविन्द [m]
धर्मराजं
धर्मराज [m]
युधिष्ठिरम्
युधिष्ठिर [m]
भ्रातॄन्
भ्रातृ [m]
सर्वान्
सर्व [pron]
समानाय्य
समानायय् [10. P.]
काले
काल [m]
वचनम्
वचन [n]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
भीमसेनं
भीमसेन [m]
च
च [ind]
दुर्धर्षं
दुर्धर्ष [adj]
माद्रीपुत्रौ
माद्री [f]
माद्रीपुत्रौ
पुत्र [m]
च
च [ind]
पाण्डवौ
पाण्डव [m]
श्रुतं वो वचनं वीराः सौहृदाद्यन्महात्मना । कुरूणां हितकामेन प्रोक्तं कृष्णेन धीमता ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्रुतं
श्रु [4. P.]
वो
त्वद् [pron]
वचनं
वचन [n]
वीराः
वीर [m]
सौहृदाद्
सौहृद [n]
यन्महात्मना
यद् [pron]
यन्महात्मना
महात्मन् [adj]
कुरूणां
कुरु [m]
हितकामेन
हित [n]
हितकामेन
काम [m]
प्रोक्तं
प्रवच् [2. P.]
कृष्णेन
कृष्ण [m]
धीमता
धीमत् [adj]
तपोवृद्धेन महता सुहृदां भूतिमिच्छता । गुरुणा धर्मशीलेन व्यासेनाद्भुतकर्मणा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तपोवृद्धेन
तपस् [n]
तपोवृद्धेन
वृध् [6. P.]
महता
महत् [adj]
सुहृदां
सुहृद् [m]
भूतिम्
भूति [f]
इच्छता
इष् [1. P.]
इत्युक्ते
इति [ind]
इत्युक्ते
वच् [2. P.]
नृपतौ
नृपति [m]
तस्मिन्
तद् [pron]
व्यासेनाद्भुतकर्मणा
व्यास [m]
व्यासेनाद्भुतकर्मणा
अद्भुत [adj]
व्यासेनाद्भुतकर्मणा
कर्मन् [n]
भीष्मेण च महाप्राज्ञ गोविन्देन च धीमता । संस्मृत्य तदहं सम्यक्कर्तुमिच्छामि पाण्डवाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भीष्मेण
भीष्म [m]
च
च [ind]
महाप्राज्ञ
महत् [adj]
महाप्राज्ञ
प्राज्ञ [adj]
गोविन्देन
गोविन्द [m]
च
च [ind]
धीमता
धीमत् [adj]
संस्मृत्य
संस्मृ [1. Ā.]
तद्
तद् [pron]
अहं
मद् [pron]
सम्यक्
सम्यक् [ind]
कर्तुम्
कृ [2. Ā.]
इच्छामि
इष् [1. P.]
पाण्डवाः
पाण्डव [m]
आयत्यां च तदात्वे च सर्वेषां तद्धि नो हितम् । अनुबन्धे च कल्याणं यद्वचो ब्रह्मवादिनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आयत्यां
आयति [f]
च
च [ind]
तदात्वे
तदात्व [n]
च
च [ind]
सर्वेषां
सर्व [pron]
तद्धि
तद् [pron]
तद्धि
हि [ind]
नो
मद् [pron]
हितम्
हित [adj]
अनुबन्धे
अनुबन्ध [m]
च
च [ind]
कल्याणं
कल्याण [adj]
यद्
यद् [pron]
वचो
वचस् [n]
ब्रह्मवादिनः
ब्रह्मन् [n]
ब्रह्मवादिनः
वादिन् [adj]
इयं हि वसुधा सर्वा क्षीणरत्ना कुरूद्वहाः । तच्चाचष्ट बहु व्यासो मरुत्तस्य धनं नृपाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इयं
इदम् [pron]
हि
हि [ind]
वसुधा
वसुधा [f]
सर्वा
सर्व [pron]
प्रसादात्
प्रसाद [m]
तव
त्वद् [pron]
माधव
माधव [m]
तच्चाचष्ट
तद् [pron]
तच्चाचष्ट
च [ind]
तच्चाचष्ट
आचक्ष् [1. P.]
बहु
बहु [adj]
व्यासो
व्यास [m]
मरुत्तस्य
मरुत्त [m]
धनं
धन [n]
नृपाः
नृप [m]
यद्येतद्वो बहुमतं मन्यध्वं वा क्षमं यदि । तदानयामहे सर्वे कथं वा भीम मन्यसे ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यद्येतद्
यदि [ind]
यद्येतद्
एतद् [pron]
वो
त्वद् [pron]
बहुमतं
बहु [adj]
बहुमतं
मन् [8. P.]
मन्यध्वं
मन् [8. P.]
वा
वा [ind]
क्षमं
क्षम [adj]
यदि
यदि [ind]
तद्
तद् [pron]
आनयामहे
आनी [1. Ā.]
सर्वे
सर्व [pron]
कथं
कथम् [ind]
वा
वा [ind]
भीम
भीम [m]
मन्यसे
मन् [8. P.]
इत्युक्तवाक्ये नृपतौ तदा कुरुकुलोद्वह । भीमसेनो नृपश्रेष्ठं प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्युक्तवाक्ये
इति [ind]
इत्युक्तवाक्ये
वच् [2. P.]
इत्युक्तवाक्ये
वाक्य [n]
नृपतौ
नृपति [m]
तदा
तदा [ind]
कुरुकुलोद्वह
कुरु [m]
कुरुकुलोद्वह
कुल [n]
कुरुकुलोद्वह
उद्वह [adj]
भीमसेनो
भीमसेन [m]
नृपश्रेष्ठं
नृप [m]
नृपश्रेष्ठं
श्रेष्ठ [adj]
प्राञ्जलिर्
प्राञ्जलि [adj]
वाक्यम्
वाक्य [n]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
रोचते मे महाबाहो यदिदं भाषितं त्वया । व्यासाख्यातस्य वित्तस्य समुपानयनं प्रति ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रोचते
रुच् [1. P.]
मे
मद् [pron]
महाबाहो
महत् [adj]
महाबाहो
बाहु [mf]
गमनं
गमन [n]
तव
त्वद् [pron]
केशव
केशव [m]
व्यासाख्यातस्य
व्यास [m]
व्यासाख्यातस्य
आख्या [4. P.]
वित्तस्य
वित्त [n]
समुपानयनं
समुपानयन [n]
प्रति
प्रति [ind]
यदि तत्प्राप्नुयामेह धनमाविक्षितं प्रभो । कृतमेव महाराज भवेदिति मतिर्मम ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यदि
यदि [ind]
तत्
तद् [pron]
प्राप्नुयामेह
प्राप् [1. P.]
प्राप्नुयामेह
इह [ind]
धनम्
धन [n]
आविक्षितं
आविक्षित [adj]
प्रभो
प्रभु [adj]
कृतम्
कृ [2. Ā.]
एव
एव [ind]
महाराज
महत् [adj]
महाराज
राज [m]
भवेद्
भू [1. Ā.]
इति
इति [ind]
मतिर्
मति [f]
मम
मद् [pron]
ते वयं प्रणिपातेन गिरीशस्य महात्मनः । तदानयाम भद्रं ते समभ्यर्च्य कपर्दिनम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ते
तद् [pron]
वयं
मद् [pron]
प्रणिपातेन
प्रणिपात [m]
गिरीशस्य
गिरीश [m]
महात्मनः
महात्मन् [adj]
तद्
तद् [pron]
आनयाम
आनी [1. Ā.]
भद्रं
भद्र [n]
ते
त्वद् [pron]
समभ्यर्च्य
समभ्यर्चय् [10. P.]
कपर्दिनम्
कपर्दिन् [m]
तं विभुं देवदेवेशं तस्यैवानुचरांश्च तान् । प्रसाद्यार्थमवाप्स्यामो नूनं वाग्बुद्धिकर्मभिः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
विभुं
विभु [adj]
देवदेवेशं
देवदेवेश [m]
तस्यैवानुचरांश्च
तद् [pron]
तस्यैवानुचरांश्च
एव [ind]
तस्यैवानुचरांश्च
अनुचर [m]
तस्यैवानुचरांश्च
च [ind]
तान्
तद् [pron]
प्रसाद्यार्थम्
प्रसादय् [10. Ā.]
प्रसाद्यार्थम्
अर्थ [mn]
अवाप्स्यामो
अवाप् [5. Ā.]
नूनं
नूनम् [ind]
वाग्बुद्धिकर्मभिः
वाच् [f]
वाग्बुद्धिकर्मभिः
बुद्धि [f]
वाग्बुद्धिकर्मभिः
कर्मन् [n]
रक्षन्ते ये च तद्द्रव्यं किंकरा रौद्रदर्शनाः । ते च वश्या भविष्यन्ति प्रसन्ने वृषभध्वजे ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रक्षन्ते
रक्ष् [4. P.]
ये
यद् [pron]
च
च [ind]
तद्
तद् [pron]
द्रव्यं
द्रव्य [n]
किंकरा
किंकर [m]
रौद्रदर्शनाः
रौद्र [adj]
रौद्रदर्शनाः
दर्शन [n]
ते
तद् [pron]
च
च [ind]
वश्या
वश्य [adj]
भविष्यन्ति
भू [1. Ā.]
प्रसन्ने
प्रसद् [1. Ā.]
वृषभध्वजे
वृषभध्वज [m]
श्रुत्वैवं वदतस्तस्य वाक्यं भीमस्य भारत । प्रीतो धर्मात्मजो राजा बभूवातीव भारत । अर्जुनप्रमुखाश्चापि तथेत्येवाब्रुवन्मुदा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्रुत्वैवं
श्रु [4. P.]
श्रुत्वैवं
एवम् [ind]
वदतस्तस्य
वद् [1. Ā.]
वदतस्तस्य
तद् [pron]
वाक्यं
वाक्य [n]
भीमस्य
भीम [m]
भारत
भारत [m]
प्रीतो
प्री [9. Ā.]
धर्मात्मजो
धर्मात्मज [m]
राजा
राजन् [m]
बभूवातीव
भू [1. Ā.]
बभूवातीव
अतीव [ind]
भारत
भारत [m]
अर्जुनप्रमुखाश्चापि
अर्जुन [m]
अर्जुनप्रमुखाश्चापि
प्रमुख [adj]
अर्जुनप्रमुखाश्चापि
च [ind]
अर्जुनप्रमुखाश्चापि
अपि [ind]
तथेत्येवाब्रुवन्मुदा
तथा [ind]
तथेत्येवाब्रुवन्मुदा
इति [ind]
तथेत्येवाब्रुवन्मुदा
एव [ind]
तथेत्येवाब्रुवन्मुदा
ब्रू [2. Ā.]
तथेत्येवाब्रुवन्मुदा
मुद् [f]
कृत्वा तु पाण्डवाः सर्वे रत्नाहरणनिश्चयम् । सेनामाज्ञापयामासुर्नक्षत्रेऽहनि च ध्रुवे ॥
English Translation
The Pandavas then, having resolved to bring that wealth, ordered their forced to march under the constellation Dhruva and on the day called by the same name.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
तु
तु [ind]
पाण्डवाः
पाण्डव [m]
सर्वे
सर्व [pron]
रत्नाहरणनिश्चयम्
रत्न [mn]
रत्नाहरणनिश्चयम्
आहरण [n]
रत्नाहरणनिश्चयम्
निश्चय [m]
सेनाम्
सेना [f]
आज्ञापयामासुर्
आज्ञापय् [10. Ā.]
नक्षत्रे
नक्षत्र [mn]
ऽहनि
अहर् [n]
च
च [ind]
ध्रुवे
ध्रुव [adj]
ततो ययुः पाण्डुसुता ब्राह्मणान्स्वस्ति वाच्य च । अर्चयित्वा सुरश्रेष्ठं पूर्वमेव महेश्वरम् ॥
English Translation
Making the Brahmanas utter benedictions on them, and having duly adored the great god Maheshvara, the sons of Pandu started on their enterprise).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
ययुः
या [2. Ā.]
पाण्डुसुता
पाण्डु [m]
पाण्डुसुता
सुत [m]
ब्राह्मणान्
ब्राह्मण [m]
स्वस्ति
स्वस्ति [fn]
वाच्य
वाचय् [10. Ā.]
च
च [ind]
अर्चयित्वा
अर्चय् [10. Ā.]
सुरश्रेष्ठं
सुरश्रेष्ठ [m]
पूर्वम्
पूर्वम् [ind]
एव
एव [ind]
महेश्वरम्
महेश्वर [m]
मोदकैः पायसेनाथ मांसापूपैस्तथैव च । आशास्य च महात्मानं प्रययुर्मुदिता भृशम् ॥
English Translation
Pleasing that great deity with Modakas and frumenty and with cakes made of meat, the sons of Pandu started with cheerful hearts.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मोदकैः
मोदक [mn]
पायसेनाथ
पायस [mn]
पायसेनाथ
अथ [ind]
मांसापूपैस्तथैव
मांस [n]
मांसापूपैस्तथैव
अपूप [mn]
मांसापूपैस्तथैव
तथा [ind]
मांसापूपैस्तथैव
एव [ind]
च
च [ind]
आशास्य
आशास् [1. P.]
च
च [ind]
महात्मानं
महात्मन् [adj]
प्रययुर्
प्रया [2. Ā.]
मुदिता
मुद् [1. P.]
भृशम्
भृशम् [ind]
तेषां प्रयास्यतां तत्र मङ्गलानि शुभान्यथ । प्राहुः प्रहृष्टमनसो द्विजाग्र्या नागराश्च ते ॥
English Translation
While they thus started, the citizens, and many foremost of Brahmanas, with cheerful hearts, uttered auspicious blessings (on their heads).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेषां
तद् [pron]
प्रयास्यतां
प्रया [2. Ā.]
तत्र
तत्र [ind]
मङ्गलानि
मङ्गल [n]
शुभान्यथ
शुभ [adj]
शुभान्यथ
अथ [ind]
प्राहुः
प्राह् [1. P.]
प्रहृष्टमनसो
प्रहृष् [4. Ā.]
प्रहृष्टमनसो
मनस् [n]
द्विजाग्र्या
द्विजाग्र्य [m]
नागराश्च
नागर [m]
नागराश्च
च [ind]
ते
तद् [pron]
ततः प्रदक्षिणीकृत्य शिरोभिः प्रणिपत्य च । ब्राह्मणानग्निसहितान्प्रययुः पाण्डुनन्दनाः ॥
English Translation
The Pandavas, going round many Brahmanas who daily adored their fires, and bending their heads unto them, proceeded on their journey.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
प्रदक्षिणीकृत्य
प्रदक्षिणीकृ [8. P.]
शिरोभिः
शिरस् [n]
प्रणिपत्य
प्रणिपत् [1. P.]
च
च [ind]
ब्राह्मणान्
ब्राह्मण [m]
अग्निसहितान्
अग्नि [m]
अग्निसहितान्
सहित [adj]
प्रययुः
प्रया [2. Ā.]
पाण्डुनन्दनाः
पाण्डु [m]
पाण्डुनन्दनाः
नन्दन [m]
समनुज्ञाप्य राजानं पुत्रशोकसमाहतम् । धृतराष्ट्रं सभार्यं वै पृथां पृथुललोचनाम् ॥
English Translation
Taking the permission of king Dhritarashtra who was stricken with grief on account of the death of his sons, his queen (Gandhari), and Pritha also of large eyes, and keeping the Kaurava-prince Yuyutsu, the of Dhritarashtra, in the capital, they started, adored by the citizens and by many Brahmanas endued with great wisdom. son
Morphemic Decomposition & Padaccheda
समनुज्ञाप्य
समनुज्ञापय् [10. P.]
राजानम्
राजन् [m]
अहल्यां
अहल्या [f]
प्रति
प्रति [ind]
जग्मिवान्
गम् [6. Ā.]
धृतराष्ट्रं
धृतराष्ट्र [m]
सभार्यं
स [ind]
सभार्यं
भार्या [f]
वै
वै [ind]
पृथां
पृथा [f]
पृथुललोचनाम्
पृथुल [adj]
पृथुललोचनाम्
लोचन [n]
मूले निक्षिप्य कौरव्यं युयुत्सुं धृतराष्ट्रजम् । संपूज्यमानाः पौरैश्च ब्राह्मणैश्च मनीषिभिः ॥
English Translation
Taking the permission of king Dhritarashtra who was stricken with grief on account of the death of his sons, his queen (Gandhari), and Pritha also of large eyes, and keeping the Kaurava-prince Yuyutsu, the of Dhritarashtra, in the capital, they started, adored by the citizens and by many Brahmanas endued with great wisdom. son
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मूले
मूल [mn]
निक्षिप्य
निक्षिप् [6. Ā.]
कौरव्यं
कौरव्य [m]
युयुत्सुं
युयुत्सु [m]
धृतराष्ट्रजम्
धृतराष्ट्र [m]
धृतराष्ट्रजम्
ज [adj]
सम्पूज्यमानाः
सम्पूजय् [10. Ā.]
पौरैश्च
पौर [m]
पौरैश्च
च [ind]
ब्राह्मणैश्च
ब्राह्मण [m]
ब्राह्मणैश्च
च [ind]
मनीषिभिः
मनीषिन् [adj]