Śāntiparva Adhyāya 268
शान्तिपर्व • अध्यायः 268
Śāntiparva Adhyāya 268 of the classical Mahābhārata with 15 verses.
Total: 15 Verses
•
Citations: MBh 12.268.1–15
•
250 Lexicon Terms
भ्रातरः पितरः पुत्रा ज्ञातयः सुहृदस्तथा । अर्थहेतोर्हताः क्रूरैरस्माभिः पापबुद्धिभिः ॥
English Translation
Yudhishthira said Cruel and sinful as we are, alas, we have killed brothers and fathers and grandsons and relatives and friends and sons.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भ्रातरः
भ्रातृ [m]
पितरः
पितृ [m]
पुत्रा
पुत्र [m]
ज्ञातयः
ज्ञाति [m]
सुहृदस्तथा
सुहृद् [m]
सुहृदस्तथा
तथा [ind]
अर्थहेतोर्
अर्थ [mn]
अर्थहेतोर्
हेतु [m]
हताः
हन् [6. P.]
क्रूरैर्
क्रूर [adj]
अस्माभिः
मद् [pron]
पापबुद्धिभिः
पाप [adj]
पापबुद्धिभिः
बुद्धि [f]
येयमर्थोद्भवा तृष्णा कथमेतां पितामह । निवर्तयेम पापं हि तृष्णया कारिता वयम् ॥
English Translation
How, O grandfather, shall we remove this thirst for riches. Alas, through that thirst we have committed many sinful deeds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
येयम्
यद् [pron]
येयम्
इदम् [pron]
अर्थोद्भवा
अर्थ [mn]
अर्थोद्भवा
उद्भव [adj]
तृष्णा
तृष्णा [f]
कथम्
कथम् [ind]
एतां
एतद् [pron]
पितामह
पितामह [m]
निवर्तयेम
निवर्तय् [10. Ā.]
पापं
पाप [n]
हि
हि [ind]
तृष्णया
तृष्णा [f]
कारिता
कारय् [10. Ā.]
वयम्
मद् [pron]
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । गीतं विदेहराजेन माण्डव्यायानुपृच्छते ॥
English Translation
Bhishma said Regarding it is cited the old narrative of what was said by the king of the Videhas to the enquiring Mandavya.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
अत्र [ind]
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
अपि [ind]
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
उदाहृ [2. P.]
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
इदम् [pron]
इतिहासं
इतिहास [mn]
पुरातनम्
पुरातन [adj]
गीतं
गा [2. P.]
विदेहराजेन
विदेह [m]
विदेहराजेन
राज [m]
माण्डव्यायानुपृच्छते
माण्डव्य [m]
माण्डव्यायानुपृच्छते
अनुप्रछ् [6. Ā.]
सुसुखं बत जीवामि यस्य मे नास्ति किंचन । मिथिलायां प्रदीप्तायां न मे दह्यति किंचन ॥
English Translation
The king of the Videhas said, I have nothing, yet I live in great happiness. If the whole of Mithila be reduced to ashes nothing of mine will be burnt down.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुसुखं
सु [ind]
सुसुखं
सुखम् [ind]
बत
बत [ind]
जीवामि
जीव् [1. Ā.]
यस्य
यद् [pron]
मे
मद् [pron]
नास्ति
न [ind]
नास्ति
अस् [2. P.]
किंचन
कश्चन [pron]
मिथिलायां
मिथिला [f]
प्रदीप्तायां
प्रदीप् [4. Ā.]
न
न [ind]
मे
मद् [pron]
दह्यति
दह् [2. P.]
किंचन
कश्चन [pron]
अर्थाः खलु समृद्धा हि बाढं दुःखं विजानताम् । असमृद्धास्त्वपि सदा मोहयन्त्यविचक्षणान् ॥
English Translation
Tangible possessions of what value they may be, are a source of sorrow to men of knowledge; while properties of cven little value attract the foolish. one
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अर्थाः
अर्थ [mn]
खलु
खलु [ind]
समृद्धा
समृध् [4. Ā.]
हि
हि [ind]
बाढं
बाढम् [ind]
दुःखं
दुःख [n]
विजानताम्
विज्ञा [9. Ā.]
असमृद्धास्त्वपि
असमृद्ध [adj]
असमृद्धास्त्वपि
तु [ind]
असमृद्धास्त्वपि
अपि [ind]
सदा
सदा [ind]
मोहयन्त्यविचक्षणान्
मोहय् [10. Ā.]
मोहयन्त्यविचक्षणान्
अविचक्षण [adj]
यच्च कामसुखं लोके यच्च दिव्यं महत्सुखम् । तृष्णाक्षयसुखस्यैते नार्हतः षोडशीं कलाम् ॥
English Translation
Whatever happiness is in this world, owing to the gratification of desire, and whatever celestial happiness exists of high value, do not form even a sixteenth part of the felicity that accrues from the disappearance of desire.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यच्च
यद् [pron]
यच्च
च [ind]
कामसुखं
काम [m]
कामसुखं
सुख [n]
लोके
लोक [m]
यच्च
यद् [pron]
यच्च
च [ind]
दिव्यं
दिव्य [adj]
महत्
महत् [adj]
सुखम्
सुख [n]
तृष्णाक्षयसुखस्यैते
तृष्णा [f]
तृष्णाक्षयसुखस्यैते
क्षय [m]
तृष्णाक्षयसुखस्यैते
सुख [n]
तृष्णाक्षयसुखस्यैते
एतद् [pron]
नार्हतः
न [ind]
नार्हतः
अर्ह् [1. Ā.]
षोडशीं
षोडश [adj]
कलाम्
कला [f]
यथैव शृङ्गं गोः काले वर्धमानस्य वर्धते । तथैव तृष्णा वित्तेन वर्धमानेन वर्धते ॥
English Translation
As the horns of a cow grow with the growth of the cow itself, similarly the thirst for riches multiplies with increasing acquisitions of wealth.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यथैव
यथा [ind]
यथैव
एव [ind]
शृङ्गं
शृङ्ग [n]
गोः
गो [mf]
काले
काल [m]
वर्धमानस्य
वृध् [6. P.]
वर्धते
वृध् [6. P.]
यथैव
यथा [ind]
यथैव
एव [ind]
शृङ्गं
शृङ्ग [n]
गोः
गो [mf]
काले
काल [m]
वर्धमानस्य
वृध् [6. P.]
वर्धते
वृध् [6. P.]
किंचिदेव ममत्वेन यदा भवति कल्पितम् । तदेव परितापाय नाशे संपद्यते पुनः ॥
English Translation
The object for which feels an attachment, becomes a source of pain to him when it is lost.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किंचिद्
कश्चित् [pron]
एव
एव [ind]
ममत्वेन
ममत्व [n]
यदा
यदा [ind]
भवति
भू [1. Ā.]
कल्पितम्
कल्पय् [10. Ā.]
तद्
तद् [pron]
एव
एव [ind]
परितापाय
परिताप [m]
नाशे
नाश [m]
सम्पद्यते
सम्पद् [4. P.]
पुनः
पुनर् [ind]
न कामाननुरुध्येत दुःखं कामेषु वै रतिः । प्राप्यार्थमुपयुञ्जीत धर्मे कामं विवर्जयेत् ॥
English Translation
One should not entertain desire. Attachment to desire brings on sorrow. When riches have been acquired one should devote it to virtuous purposes. One should even then relinquish desire.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
कामान्
काम [m]
अनुरुध्येत
अनुरुध् [4. P.]
दुःखं
दुःख [n]
कामेषु
काम [m]
वै
वै [ind]
रतिः
रति [f]
प्राप्यार्थम्
प्राप् [1. P.]
प्राप्यार्थम्
अर्थ [mn]
उपयुञ्जीत
उपयुज् [7. Ā.]
धर्मे
धर्म [mn]
कामं
काम [m]
विवर्जयेत्
विवर्जय् [10. Ā.]
विद्वान्सर्वेषु भूतेषु व्याघ्रमांसोपमो भवेत् । कृतकृत्यो विशुद्धात्मा सर्वं त्यजति वै सह ॥
English Translation
The man of knowledge always considers other creatures like unto himself. Having purified his soul and gained success, he casts off everything here.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
विद्वान्
विद्वस् [adj]
सर्वेषु
सर्व [pron]
भूतेषु
भूत [mn]
व्याघ्रमांसोपमो
व्याघ्र [m]
व्याघ्रमांसोपमो
मांस [n]
व्याघ्रमांसोपमो
उपम [adj]
भवेत्
भू [1. Ā.]
कृतकृत्यो
कृतकृत्य [adj]
विशुद्धात्मा
विशुध् [4. P.]
विशुद्धात्मा
आत्मन् [m]
सर्वं
सर्व [pron]
त्यजति
त्यज् [1. Ā.]
वै
वै [ind]
सह
सह [ind]
उभे सत्यानृते त्यक्त्वा शोकानन्दौ प्रियाप्रिये । भयाभये च संत्यज्य संप्रशान्तो निरामयः ॥
English Translation
By shaking off both truth and falsehood, grief and joy, the agreeable and disagreeable, fearlessness and fear, one acquires tranquillity, and becomes free from anxiety.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उभे
उभ् [pron]
सत्यानृते
सत्य [n]
सत्यानृते
अनृत [n]
त्यक्त्वा
त्यज् [1. Ā.]
शोकानन्दौ
शोक [m]
शोकानन्दौ
आनन्द [m]
प्रियाप्रिये
प्रिय [adj]
प्रियाप्रिये
अप्रिय [adj]
भयाभये
भय [n]
भयाभये
अभय [n]
च
च [ind]
संत्यज्य
संत्यज् [1. Ā.]
संप्रशान्तो
संप्रशम् [4. Ā.]
निरामयः
निरामय [adj]
या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्या न जीर्यति जीर्यतः । योऽसौ प्राणान्तिको रोगस्तां तृष्णां त्यजतः सुखम् ॥
English Translation
That thirst which cannot be shaken off by men of foolish understanding, which does not decrease with the decline of the body, and which is considered as dreadful disease, one who succeeds in shaking off is sure to find happiress.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
या
यद् [pron]
दुस्त्यजा
दुस्त्यज [adj]
दुर्मतिभिर्
दुर्मति [adj]
या
यद् [pron]
न
न [ind]
जीर्यति
जृ [6. P.]
जीर्यतः
जृ [6. P.]
यो
यद् [pron]
ऽसौ
अदस् [pron]
प्राणान्तिको
प्राणान्तिक [adj]
रोगस्तां
रोग [mn]
रोगस्तां
तद् [pron]
तृष्णां
तृष्णा [f]
त्यजतः
त्यज् [1. Ā.]
सुखम्
सुख [n]
चारित्रमात्मनः पश्यंश्चन्द्रशुद्धमनामयम् । धर्मात्मा लभते कीर्तिं प्रेत्य चेह यथासुखम् ॥
English Translation
The virtuous man by seeing his own conduct has become bright as the moon and free from every sort of evil, succeeds in happily acquiring great fame both here and hereafter.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चारित्रम्
चारित्र [n]
आत्मनः
आत्मन् [m]
पश्यंश्चन्द्रशुद्धम्
दृश् [6. P.]
पश्यंश्चन्द्रशुद्धम्
चन्द्र [m]
पश्यंश्चन्द्रशुद्धम्
शुध् [4. Ā.]
अनामयम्
अनामय [adj]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
लभते
लभ् [1. P.]
कीर्तिं
कीर्ति [f]
प्रेत्य
प्रे [2. P.]
चेह
च [ind]
चेह
इह [ind]
यथासुखम्
यथासुखम् [ind]
राज्ञस्तद्वचनं श्रुत्वा प्रीतिमानभवद्द्विजः । पूजयित्वा च तद्वाक्यं माण्डव्यो मोक्षमाश्रितः ॥
English Translation
Hearing these words of the king, the Brahmana became filled with joy, and speaking highly of what he heard, Mandavya followed the path of Liberation.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
राज्ञस्तद्
राजन् [m]
राज्ञस्तद्
तद् [pron]
वचनं
वचन [n]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
प्रीतिमान्
प्रीतिमत् [adj]
अभवद्
भू [1. Ā.]
द्विजः
द्विज [m]
पूजयित्वा
पूजय् [10. Ā.]
च
च [ind]
तद्
तद् [pron]
वाक्यं
वाक्य [n]
माण्डव्यो
माण्डव्य [m]
मोक्षम्
मोक्ष [m]
आश्रितः
आश्रि [1. Ā.]