Śāntiparva Adhyāya 129
शान्तिपर्व • अध्यायः 129
Śāntiparva Adhyāya 129 of the classical Mahābhārata with 15 verses.
Total: 15 Verses
•
Citations: MBh 12.129.1–15
•
250 Lexicon Terms
क्षीणस्य दीर्घसूत्रस्य सानुक्रोशस्य बन्धुषु । विरक्तपौरराष्ट्रस्य निर्द्रव्यनिचयस्य च ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्षीणस्य
क्षि [9. Ā.]
दीर्घसूत्रस्य
दीर्घसूत्र [adj]
सानुक्रोशस्य
स [ind]
सानुक्रोशस्य
अनुक्रोश [m]
बन्धुषु
बन्धु [m]
विरक्तपौरराष्ट्रस्य
विरञ्ज् [4. Ā.]
विरक्तपौरराष्ट्रस्य
पौर [m]
विरक्तपौरराष्ट्रस्य
राष्ट्र [mn]
निर्द्रव्यनिचयस्य
निर्द्रव्य [adj]
निर्द्रव्यनिचयस्य
निचय [m]
च
च [ind]
परिशङ्कितमुख्यस्य स्रुतमन्त्रस्य भारत । असंभावितमित्रस्य भिन्नामात्यस्य सर्वशः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दुष्टामात्यसहायस्य
दुष् [4. Ā.]
दुष्टामात्यसहायस्य
अमात्य [m]
दुष्टामात्यसहायस्य
सहाय [m]
स्रुतमन्त्रस्य
स्रु [1. Ā.]
स्रुतमन्त्रस्य
मन्त्र [mn]
सर्वतः
सर्वतस् [ind]
असंभावितमित्रस्य
अ [ind]
असंभावितमित्रस्य
सम्भावय् [10. Ā.]
असंभावितमित्रस्य
मित्र [mn]
भिन्नामात्यस्य
भिद् [6. P.]
भिन्नामात्यस्य
अमात्य [m]
सर्वशः
सर्वशस् [ind]
परचक्राभियातस्य दुर्बलस्य बलीयसा । आपन्नचेतसो ब्रूहि किं कार्यमवशिष्यते ॥
English Translation
What, indeed, should that king do whose cities and kingdoms have been divided and appropriated by enemies, who is divested of wealth, who cannot honour his friends and win them over to himself, whose ministers are disunited or brought over by his enemies, who is obliged to stand in the face of enemies, whose army has been diminished, and whose heart has been agitated by some strong enemy?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
परचक्राभियातस्य
पर [pron]
परचक्राभियातस्य
चक्र [n]
परचक्राभियातस्य
अभिया [2. P.]
दुर्बलस्य
दुर्बल [adj]
बलीयसा
बलीयस् [adj]
आपन्नचेतसो
आपद् [4. P.]
आपन्नचेतसो
चेतस् [n]
ब्रूहि
ब्रू [2. Ā.]
किं
क [pron]
कार्यम्
कार्य [n]
अवशिष्यते
अवशिष् [7. P.]
बाह्यश्चेद्विजिगीषुः स्याद्धर्मार्थकुशलः शुचिः । जवेन संधिं कुर्वीत पूर्वान्पूर्वान्विमोक्षयन् ॥
English Translation
If the attacking enemy be of pure heart and if he be a master of both virtue and profit, a king of the sort you have pointed out, should forthwith, make peace with the invader and secure the restoration of those parts of the kingdom which have already been conquered.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बाह्यश्चेद्
बाह्य [adj]
बाह्यश्चेद्
चेद् [ind]
विजिगीषुः
विजिगीषु [adj]
स्याद्
अस् [2. P.]
धर्मार्थकुशलः
धर्म [mn]
धर्मार्थकुशलः
अर्थ [mn]
धर्मार्थकुशलः
कुशल [adj]
शुचिः
शुचि [adj]
जवेन
जव [m]
संधिं
संधि [mf]
कुर्वीत
कृ [2. Ā.]
पूर्वान्
पूर्व [pron]
पूर्वान्
पूर्व [pron]
विमोक्षयन्
विमोक्षय् [10. P.]
अधर्मविजिगीषुश्चेद्बलवान्पापनिश्चयः । आत्मनः संनिरोधेन संधिं तेनाभियोजयेत् ॥
English Translation
If, again, the invader be powerful and iniquitious and seek to acquire victory by unfair means, the king should inake peace with him, too, by leaving off a portion of his kingdom.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अधर्मविजिगीषुश्चेद्
अधर्म [m]
अधर्मविजिगीषुश्चेद्
विजिगीषु [adj]
अधर्मविजिगीषुश्चेद्
चेद् [ind]
बलवान्
बलवत् [adj]
पापनिश्चयः
पाप [adj]
पापनिश्चयः
निश्चय [m]
आत्मनः
आत्मन् [m]
संनिरोधेन
संनिरोध [m]
संधिं
संधि [mf]
तेनाभियोजयेत्
तद् [pron]
तेनाभियोजयेत्
अभियोजय् [10. P.]
अपास्य राजधानीं वा तरेदन्येन वापदम् । तद्भावभावे द्रव्याणि जीवन्पुनरुपार्जयेत् ॥
English Translation
If the invader be reluctant to make peace, the king should then leave his very capital and all his properties for escaping from danger. If he can save his life he may expect to make similar acquisitions in future.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अपास्य
अपास् [2. P.]
राजधानीं
राजधानी [f]
वा
वा [ind]
तरेद्
तृ [3. P.]
अन्येन
अन्य [pron]
वापदम्
वा [ind]
वापदम्
आपद् [f]
तद्भावभावे
तद् [pron]
तद्भावभावे
भाव [m]
तद्भावभावे
भाव [m]
द्रव्याणि
द्रव्य [n]
जीवन्
जीव् [1. Ā.]
पुनर्
पुनर् [ind]
उपार्जयेत्
उपार्जय् [10. P.]
यास्तु स्युः केवलत्यागाच्छक्यास्तरितुमापदः । कस्तत्राधिकमात्मानं संत्यजेदर्थधर्मवित् ॥
English Translation
What man who knows virtue is there, who would sacrifice his own self, which is a more valuable property, for meeting that danger from which he can escape by abandoning his treasury and army?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यास्तु
यद् [pron]
यास्तु
तु [ind]
स्युः
अस् [2. P.]
केवलत्यागाच्छक्यास्तरितुम्
केवल [adj]
केवलत्यागाच्छक्यास्तरितुम्
त्याग [m]
केवलत्यागाच्छक्यास्तरितुम्
शक्य [adj]
केवलत्यागाच्छक्यास्तरितुम्
तृ [3. P.]
आपदः
आपद् [f]
कस्तत्राधिकम्
क [pron]
कस्तत्राधिकम्
तत्र [ind]
कस्तत्राधिकम्
अधिक [adj]
आत्मानं
आत्मन् [m]
संत्यजेद्
संत्यज् [1. Ā.]
अर्थधर्मवित्
अर्थ [mn]
अर्थधर्मवित्
धर्म [mn]
अर्थधर्मवित्
विद् [adj]
अवरोधाज्जुगुप्सेत का सपत्नधने दया । न त्वेवात्मा प्रदातव्यः शक्ये सति कथंचन ॥
English Translation
A king should protect the ladies of his seraglio. If these fall into the hands to the enemy, he should not show any mercy. As long as he can, he should never surrender his own self to the enemy.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अवरोधाज्जुगुप्सेत
अवरोध [m]
अवरोधाज्जुगुप्सेत
जुगुप्स् [Desid. P.]
का
क [pron]
सपत्नधने
सपत्न [m]
सपत्नधने
धन [n]
दया
दया [f]
संनिपातो
संनिपात [m]
न
न [ind]
गन्तव्यः
गम् [6. Ā.]
शक्ये
शक्य [adj]
सति
अस् [2. P.]
कथंचन
कथंचन [ind]
आभ्यन्तरे प्रकुपिते बाह्ये चोपनिपीडिते । क्षीणे कोशे स्रुते मन्त्रे किं कार्यमवशिष्यते ॥
English Translation
What should a king do when his own people are dissatisfied with him, when he is oppressed by invaders, when his treasury is exhausted and when his counsels are given out?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आभ्यन्तरे
आभ्यन्तर [adj]
प्रकुपिते
प्रकुप् [4. P.]
बाह्ये
बाह्य [adj]
चोपनिपीडिते
च [ind]
चोपनिपीडिते
उपनिपीडय् [10. Ā.]
क्षीणे
क्षि [9. Ā.]
कोशे
कोश [mn]
स्रुते
स्रु [1. Ā.]
मन्त्रे
मन्त्र [mn]
किं
क [pron]
कार्यम्
कार्य [n]
अवशिष्यते
अवशिष् [7. P.]
क्षिप्रं वा संधिकामः स्यात्क्षिप्रं वा तीक्ष्णविक्रमः । पदापनयनं क्षिप्रमेतावत्सांपरायिकम् ॥
English Translation
Bhishma said: A king, under such circumstances, should (if his enemy be righteous) try to make peace with him. If the enemy be vicious, he should then display his courage. He should by such means, try to cause the enemy to retire from his kingdom; or, fighting bravely, he should sacrifice his life and ascend to heaven.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्षिप्रं
क्षिप्रम् [ind]
वा
वा [ind]
संधिकामः
संधि [mf]
संधिकामः
काम [m]
स्यात्
अस् [2. P.]
क्षिप्रं
क्षिप्रम् [ind]
वा
वा [ind]
तीक्ष्णविक्रमः
तीक्ष्ण [adj]
तीक्ष्णविक्रमः
विक्रम [m]
पदापनयनं
पद [mn]
पदापनयनं
अपनयन [n]
क्षिप्रम्
क्षिप्र [adj]
एतावत्
एतावत् [adj]
सांपरायिकम्
साम्परायिक [adj]
अनुरक्तेन पुष्टेन हृष्टेन जगतीपते । अल्पेनापि हि सैन्येन महीं जयति पार्थिवः ॥
English Translation
A king can conquer the whole Earth with the help of even a small army if that army be loyal, contented, and devoted to his well-being.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनुरक्तेन
अनुरञ्ज् [4. Ā.]
पुष्टेन
पुष् [2. P.]
हृष्टेन
हृष् [1. P.]
जगतीपते
जगतीपति [m]
अल्पेनापि
अल्प [adj]
अल्पेनापि
अपि [ind]
हि
हि [ind]
सैन्येन
सैन्य [n]
महीं
मही [f]
जयति
जि [9. P.]
पार्थिवः
पार्थिव [m]
हतो वा दिवमारोहेद्विजयी क्षितिमावसेत् । युद्धे तु संत्यजन्प्राणाञ्शक्रस्यैति सलोकताम् ॥
English Translation
If killed in battle, he is sure to ascend to heaven. If he succeed in killing (his enemies), he is sure to enjoy the Earth. By sacrificing one's life in battle, one lives with Indra himself.'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हतो
हन् [6. P.]
वा
वा [ind]
दिवम्
दिव् [m]
आरोहेद्
आरुह् [6. Ā.]
विजयी
विजयिन् [adj]
क्षितिम्
क्षिति [f]
आवसेत्
आवस् [1. Ā.]
युद्धे
युद्ध [n]
तु
तु [ind]
संत्यजन्
संत्यज् [1. Ā.]
प्राणाञ्
प्राण [m]
शक्रस्यैति
शक्र [m]
शक्रस्यैति
इ [5. Ā.]
सलोकताम्
सलोकता [f]
सर्वलोकागमं कृत्वा मृदुत्वं गन्तुमेव च । विश्वासाद्विनयं कुर्याद्व्यवस्येद्वाप्युपानहौ ॥
English Translation
Pleasing all people of opposition taking them in trust with humble, king should search other means to regain previous ones.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वलोकागमं
सर्व [pron]
सर्वलोकागमं
लोक [m]
सर्वलोकागमं
आगम [m]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
मृदुत्वं
मृदु [adj]
मृदुत्वं
त्व [n]
गन्तुम्
गम् [6. Ā.]
एव
एव [ind]
च
च [ind]
विश्वासाद्
विश्वास [m]
विनयं
विनय [m]
कुर्याद्
कृ [2. Ā.]
व्यवस्येद्
व्यवसा [6. Ā.]
वाप्युपानहौ
वा [ind]
वाप्युपानहौ
अपि [ind]
वाप्युपानहौ
उपानह् [f]
अपक्रमितुमिच्छेद्वा यथाकामं तु सान्त्वयेत् । विलिङ्गमित्वा मित्रेण ततः स्वयमुपक्रमेत् ॥
English Translation
Or by the sweetest words he should please them by means of conciliation and again by the consultation with wise men he should act to regain it.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अपक्रमितुम्
अपक्रम् [6. P.]
इच्छेद्
इष् [1. P.]
वा
वा [ind]
यथाकामं
यथाकाम [adj]
तु
तु [ind]
सान्त्वयेत्
सान्त्वय् [Denom. Ā.]
विलिङ्गमित्वा
विलिङ्ग [adj]
विलिङ्गमित्वा
इ [5. Ā.]
मित्रेण
मित्र [mn]
ततः
ततस् [ind]
स्वयम्
स्वयम् [ind]
उपक्रमेत्
उपक्रम् [1. Ā.]