Aśvamedhikaparva Adhyāya 14
अश्वमेधिकपर्व • अध्यायः 14
Aśvamedhikaparva Adhyāya 14 of the classical Mahābhārata with 18 verses.
Total: 18 Verses
•
Citations: MBh 14.14.1–18
•
250 Lexicon Terms
एवं बहुविधैर्वाक्यैर्मुनिभिस्तैस्तपोधनैः । समाश्वस्यत राजर्षिर्हतबन्धुर्युधिष्ठिरः ॥
English Translation
Those great ascetics consoled the royal saint Yudhishthira, bereft of his friends with these words.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
बहुविधैर्
बहुविध [adj]
वाक्यैर्
वाक्य [n]
मुनिभिस्तैस्तपोधनैः
मुनि [m]
मुनिभिस्तैस्तपोधनैः
तद् [pron]
मुनिभिस्तैस्तपोधनैः
तपोधन [adj]
समाश्वस्यत
समाश्वस् [2. Ā.]
राजर्षिर्
राजर्षि [m]
हतबन्धुर्
हन् [6. P.]
हतबन्धुर्
बन्धु [m]
युधिष्ठिरः
युधिष्ठिर [m]
सोऽनुनीतो भगवता विष्टरश्रवसा स्वयम् । द्वैपायनेन कृष्णेन देवस्थानेन चाभिभूः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सो
तद् [pron]
ऽनुनीतो
अनुनी [1. Ā.]
भगवता
भगवन्त् [m]
विष्टरश्रवसा
विष्टरश्रवस् [m]
स्वयम्
स्वयम् [ind]
द्वैपायनेन
द्वैपायन [m]
कृष्णेन
कृष्ण [m]
देवस्थानेन
देवस्थान [m]
नारदेनाथ भीमेन नकुलेन च पार्थिवः । कृष्णया सहदेवेन विजयेन च धीमता ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नारदेनाथ
नारद [m]
नारदेनाथ
अथ [ind]
भीमेन
भीम [m]
नकुलेन
नकुल [m]
च
च [ind]
पार्थिवः
पार्थिव [m]
कृष्णया
कृष्णा [f]
सहदेवेन
सहदेव [m]
विजयेन
विजय [m]
च
च [ind]
धीमता
धीमत् [adj]
अन्यैश्च पुरुषव्याघ्रैर्ब्राह्मणैः शास्त्रदृष्टिभिः । व्यजहाच्छोकजं दुःखं संतापं चैव मानसम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अन्यैश्च
अन्य [pron]
अन्यैश्च
च [ind]
पुरुषव्याघ्रैर्
पुरुष [m]
पुरुषव्याघ्रैर्
व्याघ्र [m]
ब्राह्मणैः
ब्राह्मण [m]
शास्त्रदृष्टिभिः
शास्त्र [n]
शास्त्रदृष्टिभिः
दृष्टिन् [adj]
व्यजहाच्छोकजं
विहा [3. Ā.]
व्यजहाच्छोकजं
शोक [m]
व्यजहाच्छोकजं
ज [adj]
दुःखं
दुःख [n]
संतापं
संताप [m]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
मानसम्
मानस [adj]
अर्चयामास देवांश्च ब्राह्मणांश्च युधिष्ठिरः । कृत्वाथ प्रेतकार्याणि बन्धूनां स पुनर्नृपः । अन्वशासत धर्मात्मा पृथिवीं सागराम्बराम् ॥
English Translation
And that king Yudhishthira after performing the obsequial ceremonies of his departed friends, and honouring the Brahmanas and the celestials, brought the kingdom of the earth with its girdle of oceans, under his sway.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अर्चयामास
अर्चय् [10. Ā.]
देवांश्च
देव [m]
देवांश्च
च [ind]
ब्राह्मणांश्च
ब्राह्मण [m]
ब्राह्मणांश्च
च [ind]
युधिष्ठिरः
युधिष्ठिर [m]
कृत्वाथ
कृ [2. Ā.]
कृत्वाथ
अथ [ind]
प्रेतकार्याणि
प्रेतकार्य [n]
बन्धूनां
बन्धु [m]
स
तद् [pron]
पुनर्
पुनर् [ind]
नृपः
नृप [m]
पुत्रस्तम्
पुत्र [m]
पुत्रस्तम्
तद् [pron]
अनुरक्ताभूत्
अनुरञ्ज् [4. Ā.]
अनुरक्ताभूत्
भू [1. Ā.]
पृथिवी
पृथिवी [f]
सागराम्बरा
सागराम्बरा [f]
प्रशान्तचेताः कौरव्यः स्वराज्यं प्राप्य केवलम् । व्यासं च नारदं चैव तांश्चान्यानब्रवीन्नृपः ॥
English Translation
And having regained his kingdom, with a tranquil mind, that prince of Kuru's race thus addressed Vyasa, Narada and the other sages who were present.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रशान्तचेताः
प्रशम् [1. P.]
प्रशान्तचेताः
चेतस् [n]
कौरव्यः
कौरव्य [m]
स्वराज्यं
स्व [adj]
स्वराज्यं
राज्य [n]
प्राप्य
प्राप् [1. P.]
केवलम्
केवल [adj]
व्यासं
व्यास [m]
च
च [ind]
नारदं
नारद [m]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
तांश्चान्यान्
तद् [pron]
तांश्चान्यान्
च [ind]
तांश्चान्यान्
अन्य [pron]
अब्रवीन्नृपः
ब्रू [2. Ā.]
अब्रवीन्नृपः
नृप [m]
आश्वासितोऽहं प्राग्वृद्धैर्भवद्भिर्मुनिपुंगवैः । न सूक्ष्ममपि मे किंचिद्व्यलीकमिह विद्यते ॥
English Translation
I have been consoled by the words of so great, ancient and aged saints as your solves, and I have now no cause left for the least sorrow.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आश्वासितो
आश्वासय् [10. Ā.]
ऽहं
मद् [pron]
प्राग्
प्राक् [ind]
वृद्धैर्
वृद्ध [adj]
भवद्भिर्
भवत् [adj]
मुनिपुंगवैः
मुनि [m]
मुनिपुंगवैः
पुंगव [m]
न
न [ind]
सूक्ष्मम्
सूक्ष्म [adj]
अपि
अपि [ind]
मे
मद् [pron]
किंचिद्
कश्चित् [pron]
व्यलीकम्
व्यलीक [n]
इह
इह [ind]
विद्यते
विद् [6. Ā.]
अर्थश्च सुमहान्प्राप्तो येन यक्ष्यामि देवताः । पुरस्कृत्येह भवतः समानेष्यामहे मखम् ॥
English Translation
And likewise, I have attained great riches, with which I may adore the celestials, therefore, with your help, I shall now celebrate the sacrifice.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अर्थश्च
अर्थ [mn]
अर्थश्च
च [ind]
सुमहान्
सु [ind]
सुमहान्
महत् [adj]
प्राप्तो
प्राप् [1. P.]
येन
यद् [pron]
यक्ष्यामि
यज् [2. P.]
देवताः
देवता [f]
पुरस्कृत्येह
पुरस्कृ [8. Ā.]
पुरस्कृत्येह
इह [ind]
भवतः
भवत् [adj]
समानेष्यामहे
समानी [1. Ā.]
मखम्
मख [m]
हिमवन्तं त्वया गुप्ता गमिष्यामः पितामह । बह्वाश्चर्यो हि देशः स श्रूयते द्विजसत्तम ॥
English Translation
O the best of the twice-borms, we have heard that those (Himalayan) regions are full of wonders, therefore, O Brahmana saint and grandfather do you so ordain that under your protection we may safely reach the Himalaya, mountains, the performance of my sacrifice being entirely within your control, and then the worshipful celestial saint Narada and Devasthana have also addressed exquisite and well meaning words for our behoof.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हिमवन्तं
हिमवन्त् [m]
त्वया
त्वद् [pron]
गुप्ता
गुप् [1. Ā.]
गमिष्यामः
गम् [6. Ā.]
पितामह
पितामह [m]
बह्वाश्चर्यो
बहु [adj]
बह्वाश्चर्यो
आश्चर्य [n]
हि
हि [ind]
देशः
देश [m]
स
तद् [pron]
श्रूयते
श्रु [4. P.]
द्विजसत्तम
द्विजसत्तम [m]
तथा भगवता चित्रं कल्याणं बहु भाषितम् । देवर्षिणा नारदेन देवस्थानेन चैव ह ॥
English Translation
O the best of the twice-borms, we have heard that those (Himalayan) regions are full of wonders, therefore, O Brahmana saint and grandfather do you so ordain that under your protection we may safely reach the Himalaya, mountains, the performance of my sacrifice being entirely within your control, and then the worshipful celestial saint Narada and Devasthana have also addressed exquisite and well meaning words for our behoof.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथा
तथा [ind]
भगवता
भगवन्त् [m]
चित्रं
चित्र [adj]
कल्याणं
कल्याण [adj]
बहु
बहु [adj]
भाषितम्
भाष् [1. P.]
देवर्षिणा
देव [m]
देवर्षिणा
ऋषि [m]
नारदेन
नारद [m]
देवस्थानेन
देवस्थान [m]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
ह
ह [ind]
नाभागधेयः पुरुषः कश्चिदेवंविधान्गुरून् । लभते व्यसनं प्राप्य सुहृदः साधुसंमतान् ॥
English Translation
No unlucky man in times of great sorrow and distress, has ever the good fortune to secure the services of such preceptors and friends approved of all virtuous men.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नाभागधेयः
न [ind]
नाभागधेयः
अभागधेय [adj]
पुरुषः
पुरुष [m]
कश्चिद्
कश्चित् [pron]
एवंविधान्
एवंविध [adj]
गुरून्
गुरु [m]
लभते
लभ् [1. P.]
व्यसनं
व्यसन [n]
प्राप्य
प्राप् [1. P.]
सुहृदः
सुहृद् [m]
साधुसंमतान्
साधु [adj]
साधुसंमतान्
सम्मन् [8. Ā.]
एवमुक्तास्तु ते राज्ञा सर्व एव महर्षयः । अभ्यनुज्ञाप्य राजानं तथोभौ कृष्णफल्गुनौ । पश्यतामेव सर्वेषां तत्रैवादर्शनं ययुः ॥
English Translation
Thus addressed by the king, those great saints, commending the king and Krishna and Arjuna to go the Himalayan regions, then and there vanished before the assembled multitude, and the king, the royal son of Dharma, then seated himself there for some time.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्तास्तु
वच् [2. P.]
उक्तास्तु
तु [ind]
ते
तद् [pron]
राज्ञा
राजन् [m]
सर्व
सर्व [pron]
एव
एव [ind]
महर्षयः
महत् [adj]
महर्षयः
ऋषि [m]
अभ्यनुज्ञाप्य
अभ्यनुज्ञापय् [10. P.]
राजानं
राजन् [m]
तथोभौ
तथा [ind]
तथोभौ
उभ् [pron]
कृष्णफल्गुनौ
कृष्ण [m]
कृष्णफल्गुनौ
फल्गुन [m]
पश्यताम्
दृश् [6. P.]
एव
एव [ind]
सर्वेषां
सर्व [pron]
तत्रैवादर्शनं
तत्र [ind]
तत्रैवादर्शनं
एव [ind]
तत्रैवादर्शनं
अदर्शन [n]
ययुः
या [2. Ā.]
ततो धर्मसुतो राजा तत्रैवोपाविशत्प्रभुः । एवं नातिमहान्कालः स तेषामभ्यवर्तत ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
धर्मसुतो
धर्मसुत [m]
राजा
राजन् [m]
तत्रैवोपाविशत्
तत्र [ind]
तत्रैवोपाविशत्
एव [ind]
तत्रैवोपाविशत्
उपविश् [6. P.]
प्रभुः
प्रभु [adj]
एवं
एवम् [ind]
नातिमहान्
न [ind]
नातिमहान्
अति [ind]
नातिमहान्
महत् [adj]
कालः
काल [m]
स
तद् [pron]
तेषाम्
तद् [pron]
अभ्यवर्तत
अभिवृत् [1. Ā.]
कुर्वतां शौचकर्माणि भीष्मस्य निधने तदा । महादानानि विप्रेभ्यो ददतामौर्ध्वदैहिकम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कुर्वतां
कृ [2. Ā.]
शौचकर्माणि
शौच [n]
शौचकर्माणि
कर्मन् [n]
भीष्मस्य
भीष्म [m]
निधने
निधन [mn]
तदा
तदा [ind]
महादानानि
महत् [adj]
महादानानि
दान [n]
विप्रेभ्यो
विप्र [m]
ददताम्
दा [1. Ā.]
और्ध्वदैहिकम्
और्ध्वदैहिक [adj]
भीष्मकर्णपुरोगाणां कुरूणां कुरुनन्दन । सहितो धृतराष्ट्रेण प्रददावौर्ध्वदैहिकम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भीष्मकर्णपुरोगाणां
भीष्म [m]
भीष्मकर्णपुरोगाणां
कर्ण [m]
भीष्मकर्णपुरोगाणां
पुरोग [adj]
कुरूणां
कुरु [m]
कुरुनन्दन
कुरु [m]
कुरुनन्दन
नन्दन [m]
सहितो
सहित [adj]
धृतराष्ट्रेण
धृतराष्ट्र [m]
प्रददावौर्ध्वदैहिकम्
प्रदा [3. Ā.]
प्रददावौर्ध्वदैहिकम्
और्ध्वदैहिक [adj]
ततो दत्त्वा बहु धनं विप्रेभ्यः पाण्डवर्षभः । धृतराष्ट्रं पुरस्कृत्य विवेश गजसाह्वयम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
दत्त्वा
दा [1. Ā.]
बहु
बहु [adj]
धनं
धन [n]
विप्रेभ्यः
विप्र [m]
पाण्डवर्षभः
पाण्डव [m]
पाण्डवर्षभः
ऋषभ [m]
धृतराष्ट्रं
धृतराष्ट्र [m]
पुरस्कृत्य
पुरस्कृ [8. Ā.]
गान्धारीं
गान्धारी [f]
च
च [ind]
पतिव्रताम्
पतिव्रता [f]
स समाश्वास्य पितरं प्रज्ञाचक्षुषमीश्वरम् । अन्वशाद्वै स धर्मात्मा पृथिवीं भ्रातृभिः सह ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
समाश्वास्य
समाश्वासय् [10. Ā.]
पितरं
पितृ [m]
प्रज्ञाचक्षुषम्
प्रज्ञाचक्षुस् [m]
ईश्वरम्
ईश्वर [m]
अन्वशासत
अनुशास् [2. Ā.]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
पृथिवीं
पृथिवी [f]
सागराम्बराम्
सागराम्बरा [f]