Śāntiparva Adhyāya 48
शान्तिपर्व • अध्यायः 48
Śāntiparva Adhyāya 48 of the classical Mahābhārata with 16 verses.
Total: 16 Verses
•
Citations: MBh 12.48.1–16
•
250 Lexicon Terms
ततः स च हृषीकेशः स च राजा युधिष्ठिरः । कृपादयश्च ते सर्वे चत्वारः पाण्डवाश्च ह ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्ते
ततस् [ind]
ततस्ते
तद् [pron]
ब्राह्मणाः
ब्राह्मण [m]
सर्वे
सर्व [pron]
स
तद् [pron]
च
च [ind]
राजा
राजन् [m]
युधिष्ठिरः
युधिष्ठिर [m]
कृपादयश्च
कृप [mf]
कृपादयश्च
आदि [m]
कृपादयश्च
च [ind]
ते
तद् [pron]
सर्वे
सर्व [pron]
चत्वारः
चतुर् [nr]
पाण्डवाश्च
पाण्डव [m]
पाण्डवाश्च
च [ind]
ह
ह [ind]
रथैस्ते नगराकारैः पताकाध्वजशोभितैः । ययुराशु कुरुक्षेत्रं वाजिभिः शीघ्रगामिभिः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
रथैस्ते
रथ [m]
रथैस्ते
तद् [pron]
नगराकारैः
नगर [mn]
नगराकारैः
आकार [m]
पताकाध्वजशोभितैः
पताका [f]
पताकाध्वजशोभितैः
ध्वज [mn]
पताकाध्वजशोभितैः
शोभय् [10. Ā.]
ययुर्
या [2. Ā.]
आशु
आशु [ind]
कुरुक्षेत्रं
कुरुक्षेत्र [n]
वाजिभिः
वाजिन् [m]
शीघ्रगामिभिः
शीघ्र [adj]
शीघ्रगामिभिः
गामिन् [adj]
तेऽवतीर्य कुरुक्षेत्रं केशमज्जास्थिसंकुलम् । देहन्यासः कृतो यत्र क्षत्रियैस्तैर्महात्मभिः ॥
English Translation
They descended on that field of Kuru, which was covered with hair, marrow and bones, and where millions of great Kshatriyas had died.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ते
तद् [pron]
ऽवतीर्य
अवतृ [6. P.]
कुरुक्षेत्रं
कुरुक्षेत्र [n]
केशमज्जास्थिसंकुलम्
केश [m]
केशमज्जास्थिसंकुलम्
मज्जन् [m]
केशमज्जास्थिसंकुलम्
अस्थि [n]
केशमज्जास्थिसंकुलम्
संकुल [adj]
देहन्यासः
देह [mn]
देहन्यासः
न्यास [m]
कृतो
कृ [2. Ā.]
यत्र
यत्र [ind]
क्षत्रियैस्तैर्
क्षत्रिय [m]
क्षत्रियैस्तैर्
तद् [pron]
महात्मभिः
महात्मन् [adj]
गजाश्वदेहास्थिचयैः पर्वतैरिव संचितम् । नरशीर्षकपालैश्च शङ्खैरिव समाचितम् ॥
English Translation
It also contained many hills made of the bodies and bones of elephants and horses, and human heads and skulls were scattered over it like conch-shells.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गजाश्वदेहास्थिचयैः
गज [m]
गजाश्वदेहास्थिचयैः
अश्व [m]
गजाश्वदेहास्थिचयैः
देह [mn]
गजाश्वदेहास्थिचयैः
अस्थि [n]
गजाश्वदेहास्थिचयैः
चय [m]
पर्वतैर्
पर्वत [mn]
इव
इव [ind]
संचितम्
संचि [5. Ā.]
नरशीर्षकपालैश्च
नर [m]
नरशीर्षकपालैश्च
शीर्ष [n]
नरशीर्षकपालैश्च
कपाल [mn]
नरशीर्षकपालैश्च
च [ind]
शङ्खैर्
शङ्ख [mn]
इव
इव [ind]
समाचितम्
समाचि [5. Ā.]
चितासहस्रैर्निचितं वर्मशस्त्रसमाकुलम् । आपानभूमिं कालस्य तदा भुक्तोज्झितामिव ॥
English Translation
interspersed with thousands of funeral pyres and containing masses of armour and weapons, the vast field looked like the drinking site of the Destroyer himself used and left of late.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चितासहस्रैर्
चिता [f]
चितासहस्रैर्
सहस्र [mn]
निचितं
निचि [5. Ā.]
वर्मशस्त्रसमाकुलम्
वर्मन् [mn]
वर्मशस्त्रसमाकुलम्
शस्त्र [n]
वर्मशस्त्रसमाकुलम्
समाकुल [adj]
आपानभूमिं
आपान [n]
आपानभूमिं
भूमि [f]
कालस्य
काल [m]
तदा
तदा [ind]
भुक्तोज्झिताम्
भुक्त [n]
भुक्तोज्झिताम्
उज्झित [adj]
इव
इव [ind]
भूतसंघानुचरितं रक्षोगणनिषेवितम् । पश्यन्तस्ते कुरुक्षेत्रं ययुराशु महारथाः ॥
English Translation
The powerful car-warriors quickly proceeded, seeing the field of battle haunted by crowds of spirits and thronged with Rakshasas,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भूतसंघानुचरितं
भूत [mn]
भूतसंघानुचरितं
संघ [m]
भूतसंघानुचरितं
अनुचर् [1. Ā.]
रक्षोगणनिषेवितम्
रक्षस् [n]
रक्षोगणनिषेवितम्
गण [m]
रक्षोगणनिषेवितम्
निषेव् [1. Ā.]
पश्यन्तस्ते
दृश् [6. P.]
पश्यन्तस्ते
तद् [pron]
कुरुक्षेत्रं
कुरुक्षेत्र [n]
ययुर्
या [2. Ā.]
आशु
आशु [ind]
महारथाः
महत् [adj]
महारथाः
रथ [m]
गच्छन्नेव महाबाहुः सर्वयादवनन्दनः । युधिष्ठिराय प्रोवाच जामदग्न्यस्य विक्रमम् ॥
English Translation
While proceeding, the powerful Keshava, that delighter of all the Yadavas, spoke to Yudhishthira about the prowess of Jamadagni's son.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गच्छन्न्
गम् [6. Ā.]
एव
एव [ind]
महाबाहुः
महत् [adj]
महाबाहुः
बाहु [mf]
सर्वयादवनन्दनः
सर्व [pron]
सर्वयादवनन्दनः
यादव [m]
सर्वयादवनन्दनः
नन्दन [m]
युधिष्ठिराय
युधिष्ठिर [m]
प्रोवाच
प्रवच् [2. P.]
जामदग्न्यस्य
जामदग्न्य [m]
विक्रमम्
विक्रम [m]
अमी रामह्रदाः पञ्च दृश्यन्ते पार्थ दूरतः । येषु संतर्पयामास पूर्वान्क्षत्रियशोणितैः ॥
English Translation
'Yonder, at a distance, O Partha' are the five lakes of Rama. There Rama offered oblations of Kshatriya blood to his departed manes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अमी
अदस् [pron]
रामह्रदाः
रामह्रद [m]
पञ्च
पञ्चन् [adj]
दृश्यन्ते
दृश् [6. P.]
पार्थ
पार्थ [m]
दूरतः
दूरतस् [ind]
येषु
यद् [pron]
संतर्पयामास
संतर्पय् [10. Ā.]
पूर्वान्
पूर्व [pron]
क्षत्रियशोणितैः
क्षत्रिय [m]
क्षत्रियशोणितैः
शोणित [n]
त्रिःसप्तकृत्वो वसुधां कृत्वा निःक्षत्रियां प्रभुः । इहेदानीं ततो रामः कर्मणो विरराम ह ॥
English Translation
It was here that the powerful Rama, having freed the Earth of Kshatriyas for twenty-one times, accomplished his task.'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्रिःसप्तकृत्वो
त्रिस् [ind]
त्रिःसप्तकृत्वो
सप्तन् [adj]
त्रिःसप्तकृत्वो
कृत्वस् [ind]
वसुधां
वसुधा [f]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
निःक्षत्रियां
निःक्षत्रिय [adj]
प्रभुः
प्रभु [adj]
इहेदानीं
इह [ind]
इहेदानीं
इदानीम् [ind]
ततो
ततस् [ind]
रामः
राम [m]
कर्मणो
कर्मन् [n]
विरराम
विरम् [1. P.]
ह
ह [ind]
त्रिःसप्तकृत्वः पृथिवी कृता निःक्षत्रिया तदा । रामेणेति यदात्थ त्वमत्र मे संशयो महान् ॥
English Translation
Yudhishthira said I have doubt very much of what you say about Rama's having twenty-one times rooted the Kshatriyas in days of yore.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्रिःसप्तकृत्वो
त्रिस् [ind]
त्रिःसप्तकृत्वो
सप्तन् [adj]
त्रिःसप्तकृत्वो
कृत्वस् [ind]
वसुधां
वसुधा [f]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
निःक्षत्रियां
निःक्षत्रिय [adj]
प्रभुः
प्रभु [adj]
रामेणेति
राम [m]
रामेणेति
इति [ind]
यद्
यद् [pron]
आत्थ
अह् [1. P.]
त्वम्
त्वद् [pron]
अत्र
अत्र [ind]
मे
मद् [pron]
संशयो
संशय [m]
महान्
महत् [adj]
क्षत्रबीजं यदा दग्धं रामेण यदुपुंगव । कथं भूयः समुत्पत्तिः क्षत्रस्यामितविक्रम ॥
English Translation
When the very Kshatriya seed was burnt by Rama, O foremost of the Yadus, how was the Kshatriya order revived?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्षत्रबीजं
क्षत्र [n]
क्षत्रबीजं
बीज [mn]
यदा
यदा [ind]
दग्धं
दह् [2. P.]
रामेण
राम [m]
यदुपुंगव
यदु [m]
यदुपुंगव
पुंगव [m]
कथं
कथम् [ind]
भूयः
भूयस् [ind]
समुत्पत्तिः
समुत्पत्ति [f]
क्षत्रस्यामितविक्रम
क्षत्र [n]
क्षत्रस्यामितविक्रम
अमित [adj]
क्षत्रस्यामितविक्रम
विक्रम [m]
महात्मना भगवता रामेण यदुपुंगव । कथमुत्सादितं क्षत्रं कथं वृद्धिं पुनर्गतम् ॥
English Translation
How, O best of the Yadus, was the Kshatriya order exterminated by the illustrious and great Rama, and how did it again grow?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्षत्रबीजं
क्षत्र [n]
क्षत्रबीजं
बीज [mn]
यदा
यदा [ind]
दग्धं
दह् [2. P.]
रामेण
राम [m]
यदुपुंगव
यदु [m]
यदुपुंगव
पुंगव [m]
कथम्
कथम् [ind]
उत्सादितं
उत्सादय् [10. Ā.]
क्षत्रं
क्षत्र [n]
कथं
कथम् [ind]
वृद्धिं
वृद्धि [f]
पुनर्
पुनर् [ind]
गतम्
गम् [6. Ā.]
महाभारतयुद्धे हि कोटिशः क्षत्रिया हताः । तथाभूच्च मही कीर्णा क्षत्रियैर्वदतां वर ॥
English Translation
In dreadful car-encounters millions of Kshatriyas were killed. The Earth, O foremost of orators, was covered with the corpses of Kshatriyas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
महाभारतयुद्धे
महाभारत [mn]
महाभारतयुद्धे
युद्ध [n]
हि
हि [ind]
कोटिशः
कोटिशस् [ind]
क्षत्रिया
क्षत्रिय [m]
हताः
हन् [6. P.]
तथाभूच्च
तथा [ind]
तथाभूच्च
भू [1. Ā.]
तथाभूच्च
च [ind]
मही
मही [f]
कीर्णा
कृ [6. Ā.]
क्षत्रियैर्
क्षत्रिय [m]
वदतां
वद् [1. Ā.]
वर
वर [adj]
एवं मे छिन्धि वार्ष्णेय संशयं तार्क्ष्यकेतन । आगमो हि परः कृष्ण त्वत्तो नो वासवानुज ॥
English Translation
Why was the Kshatriya order thus rooted out in day of old by Rama, the great descendant of Bhrigu, oforemost of the Yadus. O Vrishni hero, remove this doubt of mine, O Garuda-fanned hero. O Krishna, O younger brother of Vasudeva, the highest knowledge is from you.'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
मे
मद् [pron]
छिन्द्धि
छिद् [1. P.]
वार्ष्णेय
वार्ष्णेय [m]
संशयं
संशय [m]
तार्क्ष्यकेतन
तार्क्ष्य [mn]
तार्क्ष्यकेतन
केतन [n]
आगमो
आगम [m]
हि
हि [ind]
परः
पर [pron]
कृष्ण
कृष्ण [m]
त्वत्तो
त्वद् [pron]
नो
मद् [pron]
वासवानुज
वासव [m]
वासवानुज
अनुज [m]
ततो व्रजन्नेव गदाग्रजः प्रभुः; शशंस तस्मै निखिलेन तत्त्वतः । युधिष्ठिरायाप्रतिमौजसे तदा; यथाभवत्क्षत्रियसंकुला मही ॥
English Translation
Vaishampayana said The powerful elder brother of Gada then described fully to Yudhishthira everything that had taken place, as to how the Earth had become filled with Kshatriyas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
व्रजन्न्
व्रज् [1. Ā.]
एव
एव [ind]
गदाग्रजः
गदाग्रज [m]
प्रभुः
प्रभु [adj]
शशंस
शंस् [2. Ā.]
तस्मै
तद् [pron]
निखिलेन
निखिलेन [ind]
तत्त्वतः
तत्त्व [n]
युधिष्ठिरायाप्रतिमौजसे
युधिष्ठिर [m]
युधिष्ठिरायाप्रतिमौजसे
अप्रतिम [adj]
युधिष्ठिरायाप्रतिमौजसे
ओजस् [n]
तदा
तदा [ind]
यथाभवत्
यथा [ind]
यथाभवत्
भू [1. Ā.]
क्षत्रियसंकुला
क्षत्रिय [m]
क्षत्रियसंकुला
संकुल [adj]
मही
मही [f]