Śāntiparva Adhyāya 344
शान्तिपर्व • अध्यायः 344
Śāntiparva Adhyāya 344 of the classical Mahābhārata with 11 verses.
Total: 11 Verses
•
Citations: MBh 12.344.1–11
•
250 Lexicon Terms
अतिभारोद्यतस्यैव भारापनयनं महत् । पराश्वासकरं वाक्यमिदं मे भवतः श्रुतम् ॥
English Translation
I have heard these words of yours that are so consoling, with as much satisfaction as is experienced by a person heavily loaded when that load is taken off his head or shoulders.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अतिभारोद्यतस्यैव
अति [ind]
अतिभारोद्यतस्यैव
भार [m]
अतिभारोद्यतस्यैव
उद्यम् [6. P.]
अतिभारोद्यतस्यैव
एव [ind]
भारापनयनं
भार [m]
भारापनयनं
अपनयन [n]
महत्
महत् [adj]
पराश्वासकरं
पर [pron]
पराश्वासकरं
आश्वास [m]
पराश्वासकरं
कर [adj]
वाक्यम्
वाक्य [n]
इदं
इदम् [pron]
मे
मद् [pron]
भवतः
भवत् [adj]
श्रुतम्
श्रु [4. P.]
अध्वक्लान्तस्य शयनं स्थानक्लान्तस्य चासनम् । तृषितस्य च पानीयं क्षुधार्तस्य च भोजनम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अध्वक्लान्तस्य
अध्वन् [m]
अध्वक्लान्तस्य
क्लम् [4. Ā.]
शयनं
शयन [n]
स्थानक्लान्तस्य
स्थान [n]
स्थानक्लान्तस्य
क्लम् [4. Ā.]
चासनम्
च [ind]
चासनम्
आसन [n]
तृषितस्य
तृषित [adj]
च
च [ind]
पानीयं
पानीय [n]
क्षुधार्तस्य
क्षुधा [f]
क्षुधार्तस्य
आर्त [adj]
च
च [ind]
भोजनम्
भोजन [n]
ईप्सितस्येव संप्राप्तिरन्नस्य समयेऽतिथेः । एषितस्यात्मनः काले वृद्धस्येव सुतो यथा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ईप्सितस्येव
ईप्सय् [Desid. Ā.]
ईप्सितस्येव
इव [ind]
संप्राप्तिर्
सम्प्राप्ति [f]
अन्नस्य
अन्न [n]
समये
समय [m]
ऽतिथेः
अतिथि [m]
एषितस्यात्मनः
एषय् [10. Ā.]
एषितस्यात्मनः
आत्मन् [m]
काले
काल [m]
वृद्धस्येव
वृद्ध [adj]
वृद्धस्येव
इव [ind]
सुतो
सुत [m]
यथा
यथा [ind]
मनसा चिन्तितस्येव प्रीतिस्निग्धस्य दर्शनम् । प्रह्रादयति मां वाक्यं भवता यदुदीरितम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मनसा
मनस् [n]
चिन्तितस्येव
चिन्तय् [10. Ā.]
चिन्तितस्येव
इव [ind]
प्रीतिस्निग्धस्य
प्रीति [f]
प्रीतिस्निग्धस्य
स्निग्ध [adj]
दर्शनम्
दर्शन [n]
प्रह्लादयति
प्रह्लादय् [10. Ā.]
मां
मद् [pron]
वाक्यं
वाक्य [n]
भवता
भवत् [adj]
यद्
यद् [pron]
उदीरितम्
उदीरय् [10. P.]
दत्तचक्षुरिवाकाशे पश्यामि विमृशामि च । प्रज्ञानवचनाद्योऽयमुपदेशो हि मे कृतः । बाढमेवं करिष्यामि यथा मां भाषते भवान् ॥
English Translation
Like a person with upturned look I have heard what has fallen from your lips and am thinking upon their meaning. With these wise words of yours, you have truly instructed me!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दत्तचक्षुर्
दा [1. Ā.]
दत्तचक्षुर्
चक्षुस् [n]
इवाकाशे
इव [ind]
इवाकाशे
आकाश [mn]
पश्यामि
दृश् [6. P.]
विमृशामि
विमृश् [6. Ā.]
च
च [ind]
प्रज्ञानवचनाद्
प्रज्ञान [adj]
प्रज्ञानवचनाद्
वचन [n]
यो
यद् [pron]
ऽयम्
इदम् [pron]
उपदेशो
उपदेश [m]
हि
हि [ind]
मे
मद् [pron]
कृतः
कृ [2. Ā.]
बाढम्
बाढम् [ind]
एवं
एवम् [ind]
करिष्यामि
कृ [2. Ā.]
यथा
यथा [ind]
मां
मद् [pron]
भाषते
भाष् [1. P.]
भवान्
भवत् [adj]
इहेमां रजनीं साधो निवसस्व मया सह । प्रभाते यास्यति भवान्पर्याश्वस्तः सुखोषितः । असौ हि भगवान्सूर्यो मन्दरश्मिरवाङ्मुखः ॥
English Translation
Yes, I shall do what you have ordered me to do. You may go tomorrow carily in the morning, passing the night happily with me and removing your fatigue by such rest. See, the rays of the divine Sun have been partially dimmed and the god of day is going in his downward course!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इहेमां
इह [ind]
इहेमां
इदम् [pron]
रजनीं
रजनी [f]
साधो
साधु [adj]
निवसस्व
निवस् [1. Ā.]
मया
मद् [pron]
सह
सह [ind]
प्रभाते
प्रभात [n]
यास्यति
या [2. Ā.]
भवान्
भवत् [adj]
पर्याश्वस्तः
पर्याश्वस् [2. P.]
सुखोषितः
सुख [adj]
सुखोषितः
वस् [2. P.]
असौ
अदस् [pron]
हि
हि [ind]
भगवान्
भगवत् [adj]
सूर्यो
सूर्य [m]
मन्दरश्मिर्
मन्द [adj]
मन्दरश्मिर्
रश्मि [mf]
अवाङ्मुखः
अवाङ्मुख [adj]
ततस्तेन कृतातिथ्यः सोऽतिथिः शत्रुसूदन । उवास किल तां रात्रिं सह तेन द्विजेन वै ॥
English Translation
Bhishma continued Hospitably treated by that Brahmana, the learned guest, O destroyer of enemies, passed that night in the company of his host.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्तेन
ततस् [ind]
ततस्तेन
तद् [pron]
कृतातिथ्यः
कृ [2. Ā.]
कृतातिथ्यः
आतिथ्य [n]
सो
तद् [pron]
ऽतिथिः
अतिथि [m]
शत्रुसूदन
शत्रु [m]
शत्रुसूदन
सूदन [adj]
उवास
वस् [2. P.]
किल
किल [ind]
तां
तद् [pron]
रात्रिं
रात्रि [f]
सह
सह [ind]
तेन
तद् [pron]
द्विजेन
द्विज [m]
वै
वै [ind]
तत्तच्च धर्मसंयुक्तं तयोः कथयतोस्तदा । व्यतीता सा निशा कृत्स्ना सुखेन दिवसोपमा ॥
English Translation
Indeed, both of them passed the night happily, conversing cheerfully with each other on the subject of the duties of the fourth mode of life, viz., Sannyasa. So engrossing was their conversation that the night passed away as if it were day.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्
तद् [pron]
तच्च
तद् [pron]
तच्च
च [ind]
धर्मसंयुक्तं
धर्म [mn]
धर्मसंयुक्तं
संयुज् [7. Ā.]
तयोः
तद् [pron]
कथयतोस्तदा
कथय् [10. Ā.]
कथयतोस्तदा
तदा [ind]
व्यतीता
व्यती [2. P.]
सा
तद् [pron]
निशा
निशा [f]
कृत्स्ना
कृत्स्न [adj]
सुखेन
सुखेन [ind]
दिवसोपमा
दिवस [mn]
दिवसोपमा
उपम [adj]
ततः प्रभातसमये सोऽतिथिस्तेन पूजितः । ब्राह्मणेन यथाशक्त्या स्वकार्यमभिकाङ्क्षता ॥
English Translation
When morning came, the guest was adored with due rites by the Brahmana, who was bent upon doing what was considered by him to be beneficial for himself.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
प्रभातसमये
प्रभात [n]
प्रभातसमये
समय [m]
सो
तद् [pron]
ऽतिथिस्तेन
अतिथि [m]
ऽतिथिस्तेन
तद् [pron]
पूजितः
पूजय् [10. Ā.]
ब्राह्मणेन
ब्राह्मण [m]
यथाशक्त्या
यथाशक्त्या [ind]
स्वकार्यम्
स्व [adj]
स्वकार्यम्
कार्य [n]
अभिकाङ्क्षता
अभिकाङ्क्ष् [1. Ā.]
ततः स विप्रः कृतधर्मनिश्चयः; कृताभ्यनुज्ञः स्वजनेन धर्मवित् । यथोपदिष्टं भुजगेन्द्रसंश्रयं; जगाम काले सुकृतैकनिश्चयः ॥
English Translation
Having dismissed his guest, the virtuous Brahmana, determined to achieve his purpose, took leave of his kinsmen and relatives, and started in due time for the abode of that foremost of Nagas, with heart firmly directed towards it.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
स
तद् [pron]
विप्रः
विप्र [m]
कृतधर्मनिश्चयः
कृ [2. Ā.]
कृतधर्मनिश्चयः
धर्म [mn]
कृतधर्मनिश्चयः
निश्चय [m]
कृताभ्यनुज्ञः
कृ [2. Ā.]
कृताभ्यनुज्ञः
अभ्यनुज्ञा [f]
स्वजनेन
स्व [adj]
स्वजनेन
जन [m]
धर्मवित्
धर्म [mn]
धर्मवित्
विद् [adj]
यथोपदिष्टं
यथा [ind]
यथोपदिष्टं
उपदिश् [6. Ā.]
भुजगेन्द्रसंश्रयं
भुजग [m]
भुजगेन्द्रसंश्रयं
इन्द्र [m]
भुजगेन्द्रसंश्रयं
संश्रय [m]
जगाम
गम् [6. Ā.]
काले
काल [m]
सुकृतैकनिश्चयः
सुकृत [n]
सुकृतैकनिश्चयः
एक [pron]
सुकृतैकनिश्चयः
निश्चय [m]