Śāntiparva Adhyāya 213
शान्तिपर्व • अध्यायः 213
Śāntiparva Adhyāya 213 of the classical Mahābhārata with 19 verses.
Total: 19 Verses
•
Citations: MBh 12.213.1–19
•
250 Lexicon Terms
किं कुर्वन्सुखमाप्नोति किं कुर्वन्दुःखमाप्नुते । किं कुर्वन्निर्भयो लोके सिद्धश्चरति भारत ॥
English Translation
By doing what does one gain happiness, and what is that by doing which one meets with misery? What also is that, O Bharata, by doing which one becomes freed from fear and sojourns here successfully,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किं
क [pron]
कुर्वन्
कृ [2. Ā.]
सुखम्
सुख [n]
आप्नोति
आप् [1. P.]
किं
क [pron]
कुर्वन्
कृ [2. Ā.]
दुःखम्
दुःख [n]
आप्नुते
आप् [1. P.]
किं
क [pron]
कुर्वन्निर्भयो
कृ [2. Ā.]
कुर्वन्निर्भयो
निर्भय [adj]
लोके
लोक [m]
सिद्धश्चरति
सिद्ध [m]
सिद्धश्चरति
चर् [1. Ā.]
भारत
भारत [adj]
दममेव प्रशंसन्ति वृद्धाः श्रुतिसमाधयः । सर्वेषामेव वर्णानां ब्राह्मणस्य विशेषतः ॥
English Translation
Bhishma said The ancients who had there minds, directed to the Shrutis, spoke highly of the duty of selfcontrol for all the castes in general, but for the Brahmanas in especial.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दमम्
दम [m]
एव
एव [ind]
प्रशंसन्ति
प्रशंस् [1. Ā.]
वृद्धाः
वृद्ध [adj]
श्रुतिसमाधयः
श्रुति [f]
श्रुतिसमाधयः
समाधि [m]
सर्वेषां
सर्व [pron]
खलु
खलु [ind]
वर्णानां
वर्ण [mn]
दृश्यते
दृश् [6. P.]
वर्णसंकरः
वर्ण [mn]
वर्णसंकरः
संकर [m]
नादान्तस्य क्रियासिद्धिर्यथावदुपलभ्यते । क्रिया तपश्च वेदाश्च दमे सर्वं प्रतिष्ठितम् ॥
English Translation
One who is not self-controlled never enjoys success in religious rites. Religious rites, penances, truth, all these depend upon selfcontrol.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नादान्तस्य
न [ind]
नादान्तस्य
अदान्त [adj]
क्रियासिद्धिर्
क्रिया [f]
क्रियासिद्धिर्
सिद्धि [f]
यथावद्
यथावत् [ind]
उपलभ्यते
उपलभ् [1. P.]
सत्याद्
सत्य [n]
धर्मो
धर्म [mn]
दमश्चैव
दम [m]
दमश्चैव
च [ind]
दमश्चैव
एव [ind]
सर्वं
सर्व [pron]
सत्ये
सत्य [n]
प्रतिष्ठितम्
प्रतिष्ठा [1. Ā.]
दमस्तेजो वर्धयति पवित्रं दम उच्यते । विपाप्मा निर्भयो दान्तः पुरुषो विन्दते महत् ॥
English Translation
Self-control increases one's energy. Self-। control is said to be sacred. The man of selfcontrol becomes sinless and fearless and acquires great results.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दमस्तेजो
दम [m]
दमस्तेजो
तेजस् [n]
वर्धयति
वर्धय् [10. Ā.]
पवित्रं
पवित्र [n]
दम
दम [m]
उच्यते
वच् [2. P.]
विपाप्मा
विपाप्मन् [adj]
निर्भयो
निर्भय [adj]
दान्तः
दम् [4. P.]
पुरुषो
पुरुष [m]
विन्दते
विद् [2. Ā.]
महत्
महत् [adj]
सुखं दान्तः प्रस्वपिति सुखं च प्रतिबुध्यते । सुखं लोके विपर्येति मनश्चास्य प्रसीदति ॥
English Translation
One who is self-controlled sleeps happily and wakes happily. He lives happily in the world and his mind always remains cheerful
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सुखं
सुखम् [ind]
दान्तः
दम् [4. P.]
प्रस्वपिति
प्रस्वप् [2. Ā.]
सुखं
सुखम् [ind]
च
च [ind]
प्रतिबुध्यते
प्रतिबुध् [4. P.]
सुखं
सुखम् [ind]
लोके
लोक [m]
विपर्येति
विपरी [2. P.]
मनश्चास्य
मनस् [n]
मनश्चास्य
च [ind]
मनश्चास्य
इदम् [pron]
प्रसीदति
प्रसद् [1. Ā.]
तेजो दमेन ध्रियते न तत्तीक्ष्णोऽधिगच्छति । अमित्रांश्च बहून्नित्यं पृथगात्मनि पश्यति ॥
English Translation
Every sort of excitement is quietly controlled by self-control. One who is not selfcontrolled fails in a similar endeavour. The self-controlled man sees his numberless focs (such as lust, desire, and anger, etc.') as if these dwell in a separate body.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेजो
तेजस् [n]
दमेन
दम [m]
ध्रियते
धृ [4. P.]
न
न [ind]
तत्
तद् [pron]
तीक्ष्णो
तीक्ष्ण [adj]
ऽधिगच्छति
अधिगम् [1. Ā.]
अमित्रांश्च
अमित्र [mf]
अमित्रांश्च
च [ind]
बहून्नित्यं
बहु [adj]
बहून्नित्यं
नित्यम् [ind]
पृथग्
पृथक् [ind]
आत्मनि
आत्मन् [m]
पश्यति
दृश् [6. P.]
क्रव्याद्भ्य इव भूतानामदान्तेभ्यः सदा भयम् । तेषां विप्रतिषेधार्थं राजा सृष्टः स्वयंभुवा ॥
English Translation
Like tigers and other carnivorous animals, persons shorn of self-control always strike all creatures with fear. For controlling these men, the Self-create (Brahma) created kings.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्रव्याद्भ्य
क्रव्याद् [m]
इव
इव [ind]
भूतानाम्
भूत [mn]
अदान्तेभ्यः
अदान्त [adj]
सदा
सदा [ind]
भयम्
भय [n]
तेषां
तद् [pron]
विप्रतिषेधार्थं
विप्रतिषेध [m]
विप्रतिषेधार्थं
अर्थ [mn]
राजा
राजन् [m]
सृष्टः
सृज् [2. P.]
स्वयंभुवा
स्वयम्भु [m]
आश्रमेषु च सर्वेषु दम एव विशिष्यते । यच्च तेषु फलं धर्मे भूयो दान्ते तदुच्यते ॥
English Translation
In all the modes of life, the practice of selfcontrol is distinguished above all other virtues. The fruits of self-control are much greater than those obtainable in all the modes of life.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आश्रमेषु
आश्रम [mn]
च
च [ind]
सर्वेषु
सर्व [pron]
दम
दम [m]
एव
एव [ind]
विशिष्यते
विशिष् [7. P.]
यच्च
यद् [pron]
यच्च
च [ind]
तेषु
तद् [pron]
फलं
फल [n]
धर्मे
धर्म [mn]
भूयो
भूयस् [ind]
दान्ते
दम् [4. P.]
तद्
तद् [pron]
उच्यते
वच् [2. P.]
तेषां लिङ्गानि वक्ष्यामि येषां समुदयो दमः । अकार्पण्यमसंरम्भः संतोषः श्रद्दधानता ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेषां
तद् [pron]
लिङ्गानि
लिङ्ग [mn]
वक्ष्यामि
वच् [2. P.]
येषां
यद् [pron]
समुदयो
समुदय [mn]
दमः
दम [m]
अकार्पण्यम्
अकार्पण्य [n]
असंरम्भः
असंरम्भ [m]
संतोषः
संतोष [m]
श्रद्दधानता
श्रद्धा [1. P.]
श्रद्दधानता
ता [f]
अक्रोध आर्जवं नित्यं नातिवादो न मानिता । गुरुपूजानसूया च दया भूतेष्वपैशुनम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अक्रोध
अक्रोध [m]
आर्जवं
आर्जव [n]
नित्यं
नित्यम् [ind]
नातिवादो
न [ind]
नातिवादो
अतिवाद [m]
न
न [ind]
मानिता
मानिन् [adj]
मानिता
ता [f]
गुरुपूजानसूया
गुरु [m]
गुरुपूजानसूया
पूजा [f]
गुरुपूजानसूया
अनसूया [f]
च
च [ind]
दया
दया [f]
भूतेष्वपैशुनम्
भूत [mn]
भूतेष्वपैशुनम्
अपैशुन [n]
जनवादमृषावादस्तुतिनिन्दाविवर्जनम् । साधुकामश्चास्पृहयन्नायाति प्रत्ययं नृषु ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जनवादमृषावादस्तुतिनिन्दाविवर्जनम्
जनवाद [m]
जनवादमृषावादस्तुतिनिन्दाविवर्जनम्
मृषावाद [m]
जनवादमृषावादस्तुतिनिन्दाविवर्जनम्
स्तुति [f]
जनवादमृषावादस्तुतिनिन्दाविवर्जनम्
निन्दा [f]
जनवादमृषावादस्तुतिनिन्दाविवर्जनम्
विवर्जन [n]
साधुकामश्चास्पृहयन्न्
साधु [adj]
साधुकामश्चास्पृहयन्न्
काम [m]
साधुकामश्चास्पृहयन्न्
च [ind]
साधुकामश्चास्पृहयन्न्
अस्पृहयत् [adj]
आयाति
आया [2. Ā.]
प्रत्ययं
प्रत्यय [m]
नृषु
नृ [m]
अवैरकृत्सूपचारः समो निन्दाप्रशंसयोः । सुवृत्तः शीलसंपन्नः प्रसन्नात्मात्मवान्बुधः । प्राप्य लोके च सत्कारं स्वर्गं वै प्रेत्य गच्छति ॥
English Translation
Shom of vindictiveness and all sorts of guile, and unaffected by praise and censure, such a man is well-behaved, has good manners is pure of soul, had fortitude, and is a complete master of his passions.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अवैरकृत्
अवैर [n]
अवैरकृत्
कृत् [adj]
सूपचारः
सु [ind]
सूपचारः
उपचार [m]
समो
सम [pron]
निन्दाप्रशंसयोः
निन्दा [f]
निन्दाप्रशंसयोः
प्रशंसा [f]
सुवृत्तः
सु [ind]
सुवृत्तः
वृत्त [n]
शीलसम्पन्नः
शील [mn]
शीलसम्पन्नः
सम्पद् [4. P.]
प्रसन्नात्मात्मवान्
प्रसद् [1. Ā.]
प्रसन्नात्मात्मवान्
आत्मन् [m]
प्रसन्नात्मात्मवान्
आत्मवत् [adj]
बुधः
बुध [adj]
प्राप्य
प्राप् [1. P.]
लोके
लोक [m]
च
च [ind]
सत्कारं
सत्कार [m]
स्वर्गं
स्वर्ग [m]
वै
वै [ind]
प्रेत्य
प्रे [2. P.]
गच्छति
गम् [6. Ā.]
सर्वभूतहिते युक्तो न स्मयाद्द्वेष्टि वै जनम् । महाह्रद इवाक्षोभ्य प्रज्ञातृप्तः प्रसीदति ॥
English Translation
Devoted to universal benevolence, such a man never feels animosity for any one. Tranquil like a calm ocean, wisdom feels his soul and he is ever cheerful.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वभूतहिते
सर्व [pron]
सर्वभूतहिते
भूत [mn]
सर्वभूतहिते
हित [n]
युक्तो
युज् [6. Ā.]
न
न [ind]
स्मयाद्
स्मय [m]
द्वेष्टि
द्विष् [1. P.]
वै
वै [ind]
जनम्
जन [m]
महाह्रद
महत् [adj]
महाह्रद
ह्रद [mn]
इवाक्षोभ्य
इव [ind]
इवाक्षोभ्य
अक्षोभ्य [adj]
प्रज्ञातृप्तः
प्रज्ञा [f]
प्रज्ञातृप्तः
तृप् [6. P.]
प्रसीदति
प्रसद् [1. Ā.]
अभयं सर्वभूतेभ्यः सर्वेषामभयं यतः । नमस्यः सर्वभूतानां दान्तो भवति ज्ञानवान् ॥
English Translation
Endued with intelligence, and deserving of universal reverence, the self-controlled man never fears any creature and is feared by no creature in return.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अभयं
अभय [n]
सर्वभूतेभ्यः
सर्व [pron]
सर्वभूतेभ्यः
भूत [mn]
सर्वेषाम्
सर्व [pron]
अभयं
अभय [n]
यतः
यतस् [ind]
नमस्यः
नमस्य [adj]
सर्वभूतानां
सर्व [pron]
सर्वभूतानां
भूत [mn]
दान्तो
दम् [4. P.]
भवति
भू [1. Ā.]
ज्ञानवान्
ज्ञानवत् [adj]
न हृष्यति महत्यर्थे व्यसने च न शोचति । स वै परिमितप्रज्ञः स दान्तो द्विज उच्यते ॥
English Translation
That man who never rejoices even at large accessions and never feels sorrow when overtaken by misfortune, is said to be endued with contented wisdom. Such a man is said to he self-controlled. Indeed, such a man is said to be a twice-born man.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
हृष्यति
हृष् [1. P.]
महत्यर्थे
महत् [adj]
महत्यर्थे
अर्थ [mn]
व्यसने
व्यसन [n]
च
च [ind]
न
न [ind]
शोचति
शुच् [6. P.]
स
तद् [pron]
वै
वै [ind]
परिमितप्रज्ञः
परिमा [3. Ā.]
परिमितप्रज्ञः
प्रज्ञा [f]
स
तद् [pron]
दान्तो
दम् [4. P.]
द्विज
द्विज [m]
उच्यते
वच् [2. P.]
कर्मभिः श्रुतसंपन्नः सद्भिराचरितैः शुभैः । सदैव दमसंयुक्तस्तस्य भुङ्क्ते महत्फलम् ॥
English Translation
Well-read in the scriptures and gifted with a pure soul, the man of self-controi, performing all those acts that are done by the good, enjoys their high fruits.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कर्मभिः
कर्मन् [n]
श्रुतसम्पन्नः
श्रुत [n]
श्रुतसम्पन्नः
सम्पद् [4. P.]
सद्भिर्
सत् [adj]
आचरितैः
आचर् [1. Ā.]
शुभैः
शुभ [adj]
सदैव
सदा [ind]
सदैव
एव [ind]
दमसंयुक्तस्तस्य
दम [m]
दमसंयुक्तस्तस्य
संयुज् [7. Ā.]
दमसंयुक्तस्तस्य
तद् [pron]
भुङ्क्ते
भुज् [6. P.]
महत्
महत् [adj]
फलम्
फल [n]
अनसूया क्षमा शान्तिः संतोषः प्रियवादिता । सत्यं दानमनायासो नैष मार्गो दुरात्मनाम् ॥
English Translation
The wicked men, however, never follow the path of benevolence, forgiveness, tranquillity, contentment, sweetness of speech, trutli, liberality, and comfort.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनसूया
अनसूया [f]
क्षमा
क्षमा [f]
शान्तिः
शान्ति [f]
संतोषः
संतोष [m]
प्रियवादिता
प्रिय [adj]
प्रियवादिता
वादिन् [adj]
प्रियवादिता
ता [f]
सत्यं
सत्य [n]
दानम्
दान [n]
अनायासो
अनायास [m]
नैष
न [ind]
नैष
एतद् [pron]
मार्गो
मार्ग [m]
दुरात्मनाम्
दुरात्मन् [adj]
कामक्रोधौ वशे कृत्वा ब्रह्मचारी जितेन्द्रियः । विक्रम्य घोरे तपसि ब्राह्मणः संशितव्रतः । कालाकाङ्क्षी चरेल्लोकान्निरपाय इवात्मवान् ॥
English Translation
They follow the path of lust, anger, cupidity, envy of others, and boastfulness. Overcoming lust and anger, practising the vow of Brahmacharya and becoming a complete master of his senses, the Brahman practising patiently the austerest penances, and observing the most rigid restraints, should live in this world, calmly waiting for his time like one seeming to have a body through fully knowing that he is not subject to destruction.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कामक्रोधौ
काम [m]
कामक्रोधौ
क्रोध [m]
वशे
वश [m]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
ब्रह्मचारी
ब्रह्मचारिन् [m]
जितेन्द्रियः
जि [9. P.]
जितेन्द्रियः
इन्द्रिय [n]
विक्रम्य
विक्रम् [1. Ā.]
घोरे
घोर [adj]
तपसि
तपस् [n]
ब्राह्मणः
ब्राह्मण [m]
संशितव्रतः
संशित [adj]
संशितव्रतः
व्रत [n]
कालाकाङ्क्षी
काल [m]
कालाकाङ्क्षी
आकाङ्क्षिन् [adj]
चरेल्
चर् [1. Ā.]
लोकान्निरपाय
लोक [m]
लोकान्निरपाय
निरपाय [adj]
इवात्मवान्
इव [ind]
इवात्मवान्
आत्मवत् [adj]