Ādiparva Adhyāya 10
आदिपर्व • अध्यायः 10
Ādiparva Adhyāya 10 of the classical Mahābhārata with 9 verses.
Total: 9 Verses
•
Citations: MBh 1.10.1–9
•
250 Lexicon Terms
मम प्राणसमा भार्या दष्टासीद्भुजगेन ह । तत्र मे समयो घोर आत्मनोरग वै कृतः ॥
English Translation
Ruru said : My wife, who was as dear to me as my life, was bitten by a snake; on which I took, O snake, a fearful vow;
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मम
मद् [pron]
प्राणसमा
प्राण [m]
प्राणसमा
सम [pron]
भार्या
भार्या [f]
दष्टासीद्
दंश् [1. Ā.]
दष्टासीद्
अस् [2. P.]
भुजगेन
भुजग [m]
ह
ह [ind]
तत्र
तत्र [ind]
मे
मद् [pron]
समयो
समय [m]
घोर
घोर [adj]
आत्मनोरग
आत्मन् [m]
आत्मनोरग
उरग [mn]
वै
वै [ind]
कृतः
कृ [2. Ā.]
हन्यां सदैव भुजगं यं यं पश्येयमित्युत । ततोऽहं त्वां जिघांसामि जीवितेन विमोक्ष्यसे ॥
English Translation
Namely that I would kill every snake that I might meet with. Therefore I shall strike you and you shall be deprived of your life.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हन्यां
हन् [6. P.]
सदैव
सदा [ind]
सदैव
एव [ind]
भुजगं
भुजग [m]
यं
यद् [pron]
यं
यद् [pron]
पश्येयम्
पश् [4. Ā.]
इत्युत
इति [ind]
इत्युत
उत [ind]
ततो
ततस् [ind]
ऽहं
मद् [pron]
त्वां
त्वद् [pron]
जिघांसामि
जिघांस् [Denom. Ā.]
जीवितेन
जीवित [n]
विमोक्ष्यसे
विमुच् [6. Ā.]
अन्ये ते भुजगा विप्र ये दशन्तीह मानवान् । डुण्डुभानहिगन्धेन न त्वं हिंसितुमर्हसि ॥
English Translation
The Dundubha said: O Brahmana, there are other snakes which bite man. The Dundubhas are only snakes in name. Therefore, you should not kill the Dundubhas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अन्ये
अन्य [pron]
ते
तद् [pron]
भुजगा
भुजग [m]
विप्र
विप्र [m]
ये
यद् [pron]
दशन्तीह
दंश् [1. Ā.]
दशन्तीह
इह [ind]
मानवान्
मानव [m]
डुण्डुभान्
डुण्डुभ [m]
अहिगन्धेन
अहि [m]
अहिगन्धेन
गन्ध [mn]
न
न [ind]
त्वं
त्वद् [pron]
हिंसितुम्
हिंस् [7. Ā.]
अर्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
एकानर्थान्पृथगर्थानेकदुःखान्पृथक्सुखान् । डुण्डुभान्धर्मविद्भूत्वा न त्वं हिंसितुमर्हसि ॥
English Translation
Subject to the same calamity but not sharing the same good fortune, being same in woe, but different in joy, you should not kill the Dundubhas, being a knower of right and wrong.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एकानर्थान्
एक [pron]
एकानर्थान्
अनर्थ [m]
पृथगर्थान्
पृथक् [ind]
पृथगर्थान्
अर्थ [mn]
एकदुःखान्
एक [pron]
एकदुःखान्
दुःख [n]
पृथक्सुखान्
पृथक् [ind]
पृथक्सुखान्
सुख [adj]
डुण्डुभान्
डुण्डुभ [m]
अहिगन्धेन
अहि [m]
अहिगन्धेन
गन्ध [mn]
न
न [ind]
त्वं
त्वद् [pron]
हिंसितुम्
हिंस् [7. Ā.]
अर्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
इति श्रुत्वा वचस्तस्य भुजगस्य रुरुस्तदा । नावधीद्भयसंविग्न ऋषिं मत्वाथ डुण्डुभम् ॥
English Translation
Sauti said: Hearing those words of the snake and seeing that the snake was really of the Dundubha kind and that it was terribly frightened. Ruru did not kill it, thinking that it is a Rishi.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इति
इति [ind]
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
वचस्तस्य
वचस् [n]
वचस्तस्य
तद् [pron]
भुजगस्य
भुजग [m]
रुरुस्तदा
रुरु [m]
रुरुस्तदा
तदा [ind]
नावधीद्
न [ind]
नावधीद्
वध् [4. P.]
भयसंविग्न
भय [n]
भयसंविग्न
संविज् [6. Ā.]
ऋषिं
ऋषि [m]
मत्वाथ
मन् [8. P.]
मत्वाथ
अथ [ind]
डुण्डुभम्
डुण्डुभ [m]
उवाच चैनं भगवान्रुरुः संशमयन्निव । कामया भुजग ब्रूहि कोऽसीमां विक्रियां गतः ॥
English Translation
Then Ruru, the possessor of six attributes, cheering up the snake, said to it, “Who are you, tell me, O snake, that have been thus metamorphosed?”
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उवाच
वच् [2. P.]
चैनं
च [ind]
चैनं
एनद् [pron]
भगवान्
भगवत् [adj]
रुरुः
रुरु [m]
संशमयन्न्
संशमय् [10. Ā.]
इव
इव [ind]
कामया
कामया [ind]
भुजग
भुजग [m]
ब्रूहि
ब्रू [2. Ā.]
को
क [pron]
ऽसीमां
अस् [2. P.]
ऽसीमां
इदम् [pron]
विक्रियां
विक्रिया [f]
गतः
गम् [6. Ā.]
अहं पुरा रुरो नाम्ना ऋषिरासं सहस्रपात् । सोऽहं शापेन विप्रस्य भुजगत्वमुपागतः ॥
English Translation
The Dundubha said: O Ruru, I was formerly a Rishi, named Shahasrapat. It is by the curse of a Brahmana that I have become a snake.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहं
मद् [pron]
पुरा
पुरा [ind]
रुरो
रुरु [m]
नाम्ना
नामन् [n]
ऋषिर्
ऋषि [m]
आसं
अस् [2. P.]
सहस्रपात्
सहस्रपाद् [m]
सो
तद् [pron]
ऽहं
मद् [pron]
शापेन
शाप [m]
विप्रस्य
विप्र [m]
भुजगत्वम्
भुजग [m]
भुजगत्वम्
त्व [n]
उपागतः
उपागम् [1. P.]
किमर्थं शप्तवान्क्रुद्धो द्विजस्त्वां भुजगोत्तम । कियन्तं चैव कालं ते वपुरेतद्भविष्यति ॥
English Translation
Ruru said : O best of snakes, why were you cursed by an angry Brahmana? And how long will your this body continue?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किमर्थं
क [pron]
किमर्थं
अर्थ [mn]
शप्तवान्
शप् [1. Ā.]
क्रुद्धो
क्रुध् [4. Ā.]
द्विजस्त्वां
द्विज [m]
द्विजस्त्वां
त्वद् [pron]
भुजगोत्तम
भुजग [m]
भुजगोत्तम
उत्तम [adj]
कियन्तं
कियत् [adj]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
कालं
काल [m]
ते
त्वद् [pron]
वपुर्
वपुस् [n]
एतद्
एतद् [pron]
भविष्यति
भू [1. Ā.]