Udyogaparva Adhyāya 69
उद्योगपर्व • अध्यायः 69
Udyogaparva Adhyāya 69 of the classical Mahābhārata with 8 verses.
Total: 8 Verses
•
Citations: MBh 5.69.1–8
•
250 Lexicon Terms
चक्षुष्मतां वै स्पृहयामि संजय; द्रक्ष्यन्ति ये वासुदेवं समीपे । विभ्राजमानं वपुषा परेण; प्रकाशयन्तं प्रदिशो दिशश्च ॥
English Translation
Dhritarashtra said I envy those who have eyes, O Sanjaya and who will see before them the son of Vasudeva with his body shining with great lustre in the cardinal points of the earth and in the points between them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चक्षुष्मतां
चक्षुष्मत् [adj]
वै
वै [ind]
स्पृहयामि
स्पृहय् [10. Ā.]
संजय
संजय [m]
द्रक्ष्यन्ति
दृश् [6. P.]
ये
यद् [pron]
वासुदेवं
वासुदेव [m]
समीपे
समीप [n]
विभ्राजमानं
विभ्राज् [1. P.]
वपुषा
वपुस् [n]
परेण
पर [pron]
प्रकाशयन्तं
प्रकाशय् [10. Ā.]
प्रदिशो
प्रदिश् [f]
दिशश्च
दिश् [f]
दिशश्च
च [ind]
ईरयन्तं भारतीं भारताना;मभ्यर्चनीयां शंकरीं सृञ्जयानाम् । बुभूषद्भिर्ग्रहणीयामनिन्द्यां; परासूनामग्रहणीयरूपाम् ॥
English Translation
And uttering blessed words which ought to be listened to with all respect by the Bharatas, words that are for the good of the Sanjayas, unexceptionable words that ought to be accepted by those praying for prosperity and incapable of being acted up to by those who are about to meet their end.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ईरयन्तं
ईरय् [10. Ā.]
भारतीं
भारती [f]
भारतानाम्
भारत [m]
अभ्यर्चनीयां
अभ्यर्च् [1. P.]
शंकरीं
शंकर [adj]
सृञ्जयानाम्
सृञ्जय [m]
बुभूषद्भिर्
बुभूष् [Desid. Ā.]
ग्रहणीयाम्
ग्रह् [6. Ā.]
अनिन्द्यां
अनिन्द्य [adj]
परासूनाम्
परासु [adj]
अग्रहणीयरूपाम्
अग्रहणीय [adj]
अग्रहणीयरूपाम्
रूप [n]
समुद्यन्तं सात्वतमेकवीरं; प्रणेतारमृषभं यादवानाम् । निहन्तारं क्षोभणं शात्रवाणां; मुष्णन्तं च द्विषतां वै यशांसि ॥
English Translation
Who (Krishna) is ever full of energy, eternal and the one hero in the world, who is the leader of the Yadavas and the bull among them; who is the slayer of his enemies and the cause of terror among them and the destroyer of the fame of his foes.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
समुद्यन्तं
समुदि [2. P.]
सात्वतम्
सात्वत [m]
एकवीरं
एक [pron]
एकवीरं
वीर [m]
प्रणेतारम्
प्रणेतृ [m]
ऋषभं
ऋषभ [m]
यादवानाम्
यादव [m]
निहन्तारं
निहन्तृ [adj]
क्षोभणं
क्षोभण [adj]
शात्रवाणां
शात्रव [m]
मुष्णन्तं
मुष् [9. Ā.]
च
च [ind]
द्विषतां
द्विष् [1. P.]
वै
वै [ind]
यशांसि
यशस् [n]
द्रष्टारो हि कुरवस्तं समेता; महात्मानं शत्रुहणं वरेण्यम् । ब्रुवन्तं वाचमनृशंसरूपां; वृष्णिश्रेष्ठं मोहयन्तं मदीयान् ॥
English Translation
The sons of Kuru, assembled together, will see that worshipful slayer of his foes, of high soul, that foremost among the Vrishnis, speaking words full of benevolence and thus winning over my party.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
द्रष्टारो
दृश् [6. P.]
हि
हि [ind]
कुरवस्तं
कुरु [m]
कुरवस्तं
तद् [pron]
समेता
समे [2. P.]
महात्मानं
महात्मन् [adj]
शत्रुहणं
शत्रु [m]
शत्रुहणं
हन् [adj]
वरेण्यम्
वरेण्य [adj]
ब्रुवन्तं
ब्रू [2. Ā.]
वाचम्
वाच् [f]
अनृशंसरूपां
अनृशंस [adj]
अनृशंसरूपां
रूप [n]
वृष्णिश्रेष्ठं
वृष्णि [m]
वृष्णिश्रेष्ठं
श्रेष्ठ [adj]
मोहयन्तं
मोहय् [10. Ā.]
मदीयान्
मदीय [adj]
ऋषिं सनातनतमं विपश्चितं; वाचः समुद्रं कलशं यतीनाम् । अरिष्टनेमिं गरुडं सुपर्णं; पतिं प्रजानां भुवनस्य धाम ॥
English Translation
With that ascetic who is eternal and who has the knowledge of self, the ocean of words easily obtainable by anchorites, with that Arishta bird with beautiful wings, that destroyer of creatures, that refuge of the universe, that being with a thousand heads, that ancient Being who has neither beginning, nor end, nor middle, whose fame has no end who is the cause of the universal seed, who is without birth, who is eternity itself, shall I take refuge.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ऋषिं
ऋषि [m]
सनातनतमं
सनातनतम [m]
विपश्चितं
विपश्चित् [adj]
वाचः
वाच् [f]
समुद्रं
समुद्र [m]
कलशं
कलश [mn]
यतीनाम्
यति [m]
अरिष्टनेमिं
अरिष्टनेमि [m]
गरुडं
गरुड [m]
सुपर्णं
सुपर्ण [m]
पतिं
पति [m]
प्रजानां
प्रजा [f]
भुवनस्य
भुवन [n]
धाम
धामन् [n]
सहस्रशीर्षं पुरुषं पुराण;मनादिमध्यान्तमनन्तकीर्तिम् । शुक्रस्य धातारमजं जनित्रं; परं परेभ्यः शरणं प्रपद्ये ॥
English Translation
With that ascetic who is eternal and who has the knowledge of self, the ocean of words easily obtainable by anchorites, with that Arishta bird with beautiful wings, that destroyer of creatures, that refuge of the universe, that being with a thousand heads, that ancient Being who has neither beginning, nor end, nor middle, whose fame has no end who is the cause of the universal seed, who is without birth, who is eternity itself, shall I take refuge.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सहस्रशीर्षं
सहस्र [mn]
सहस्रशीर्षं
शीर्ष [n]
पुरुषं
पुरुष [m]
पुराणम्
पुराण [adj]
अनादिमध्यान्तम्
अनादि [adj]
अनादिमध्यान्तम्
मध्य [n]
अनादिमध्यान्तम्
अन्त [m]
अनन्तकीर्तिम्
अनन्त [adj]
अनन्तकीर्तिम्
कीर्ति [f]
शुक्रस्य
शुक्र [n]
धातारम्
धातृ [m]
अजं
अज [m]
जनित्रं
जनित्र [n]
परं
पर [pron]
परेभ्यः
पर [pron]
शरणं
शरण [n]
प्रपद्ये
प्रपद् [4. P.]
त्रैलोक्यनिर्माणकरं जनित्रं; देवासुराणामथ नागरक्षसाम् । नराधिपानां विदुषां प्रधान;मिन्द्रानुजं तं शरणं प्रपद्ये ॥
English Translation
I shall take refuge under the creator of the three worlds, the creator of the gods, Asuras, Nagas and Rakshasas, the chief among the rulers of men and learned men and that younger brother of Indra. On the return of Sanjaya, Yudhishthira, the king of virtue, said to the scion of the Dhritarashtra race (Krishna), that bull among all the Sattvatas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्रैलोक्यनिर्माणकरं
त्रैलोक्य [n]
त्रैलोक्यनिर्माणकरं
निर्माण [mn]
त्रैलोक्यनिर्माणकरं
कर [adj]
जनित्रं
जनित्र [n]
देवासुराणाम्
देव [m]
देवासुराणाम्
असुर [m]
अथ
अथ [ind]
नागरक्षसाम्
नाग [m]
नागरक्षसाम्
रक्षस् [n]
नराधिपानां
नराधिप [m]
विदुषां
विद्वस् [adj]
प्रधानम्
प्रधान [adj]
इन्द्रानुजं
इन्द्रानुज [m]
तं
तद् [pron]
शरणं
शरण [n]
प्रपद्ये
प्रपद् [4. P.]