Udyogaparva Adhyāya 52
उद्योगपर्व • अध्यायः 52
Udyogaparva Adhyāya 52 of the classical Mahābhārata with 17 verses.
Total: 17 Verses
•
Citations: MBh 5.52.1–17
•
250 Lexicon Terms
यथैव पाण्डवाः सर्वे पराक्रान्ता जिगीषवः । तथैवाभिसरास्तेषां त्यक्तात्मानो जये धृताः ॥
English Translation
Dhritarashtra said As the sons of Pandu are all powerful and desirous of victory, so are their followers who are self-sacrificing and have set their mind on victory.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथैव
तथा [ind]
तथैव
एव [ind]
पाण्डवाः
पाण्डव [m]
सर्वे
सर्व [pron]
यथा
यथा [ind]
काकयवा
काकयव [m]
अपि
अपि [ind]
तथैवाभिसरास्तेषां
तथा [ind]
तथैवाभिसरास्तेषां
एव [ind]
तथैवाभिसरास्तेषां
अभिसर [m]
तथैवाभिसरास्तेषां
तद् [pron]
त्यक्तात्मानो
त्यक्तात्मन् [adj]
जये
जय [m]
धृताः
धृ [4. P.]
त्वमेव हि पराक्रान्तानाचक्षीथाः परान्मम । पाञ्चालान्केकयान्मत्स्यान्मागधान्वत्सभूमिपान् ॥
English Translation
You have related to me about those mighty foes of mine-of the kings of the Panchalas, Kaikeyas, Matsyas, Magadhas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वम्
त्वद् [pron]
एव
एव [ind]
हि
हि [ind]
पराक्रान्तान्
पराक्रम् [6. P.]
आचक्षीथाः
आचक्ष् [1. P.]
परान्मम
पर [pron]
परान्मम
मद् [pron]
पाञ्चालाः
पाञ्चाल [m]
केकया
केकय [m]
मत्स्याः
मत्स्य [m]
प्रतिनन्दन्ति
प्रतिनन्द् [1. Ā.]
पाण्डवम्
पाण्डव [m]
यश्च सेन्द्रानिमाँल्लोकानिच्छन्कुर्याद्वशे बली । स श्रेष्ठो जगतः कृष्णः पाण्डवानां जये धृतः ॥
English Translation
Even that mighty one who by his mere wish could bring under control these worlds with Indra, that creator of the world, Krishna, has set his mind on the victory of the Pandavas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यश्च
यद् [pron]
यश्च
च [ind]
सेन्द्रान्
स [ind]
सेन्द्रान्
इन्द्र [m]
इमांल्लोकान्
इदम् [pron]
इमांल्लोकान्
लोक [m]
इच्छन्
इष् [1. P.]
कुर्याद्
कृ [2. Ā.]
वशे
वश [m]
बली
बलिन् [adj]
स
तद् [pron]
श्रेष्ठो
श्रेष्ठ [adj]
जगतः
जगन्त् [n]
कृष्णः
कृष्ण [m]
पाण्डवानां
पाण्डव [m]
जये
जय [m]
धृतः
धृ [4. P.]
समस्तामर्जुनाद्विद्यां सात्यकिः क्षिप्रमाप्तवान् । शैनेयः समरे स्थाता बीजवत्प्रवपञ्शरान् ॥
English Translation
Satyaki very quickly obtained all knowledge (of the use of arms) from Arjuna and the son of Shini will stand on the field of battle and shoot arrows as (men) sow the seeds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
समस्ताम्
समस्त [adj]
अर्जुनाद्
अर्जुन [m]
विद्यां
विद्या [f]
सात्यकिः
सात्यकि [m]
क्षिप्रम्
क्षिप्रम् [ind]
आप्तवान्
आप् [1. P.]
शैनेयः
शैनेय [m]
समरे
समर [mn]
स्थाता
स्था [1. Ā.]
बीजवत्
बीज [mn]
बीजवत्
वत् [ind]
प्रवपञ्
प्रवप् [1. P.]
शरान्
शर [m]
धृष्टद्युम्नश्च पाञ्चाल्यः क्रूरकर्मा महारथः । मामकेषु रणं कर्ता बलेषु परमास्त्रवित् ॥
English Translation
Dhrishtadyumna, the king of Panchalas, of cruel deeds and a mighty car-warrior and well acquainted with the use of superior weapons, too, will fight with my army.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धृष्टद्युम्नश्च
धृष्टद्युम्न [m]
धृष्टद्युम्नश्च
च [ind]
पाञ्चाल्यः
पाञ्चाली [f]
क्रूरकर्मा
क्रूर [adj]
क्रूरकर्मा
कर्मन् [n]
महारथः
महत् [adj]
महारथः
रथ [m]
मामकेषु
मामक [adj]
रणं
रण [m]
कर्ता
कृ [2. Ā.]
बलेषु
बल [mn]
परमास्त्रवित्
परम [adj]
परमास्त्रवित्
अस्त्र [mn]
परमास्त्रवित्
विद् [adj]
युधिष्ठिरस्य च क्रोधादर्जुनस्य च विक्रमात् । यमाभ्यां भीमसेनाच्च भयं मे तात जायते ॥
English Translation
From the wrath of Yudhishthira and from the prowess of Arjuna and from the twins and also from Bhimasena, do I derive great fear, O dear.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
युधिष्ठिरस्य
युधिष्ठिर [m]
च
च [ind]
क्रोधाद्
क्रोध [m]
अर्जुनस्य
अर्जुन [m]
च
च [ind]
विक्रमात्
विक्रम [m]
यमाभ्यां
यम [m]
भीमसेनाच्च
भीमसेन [m]
भीमसेनाच्च
च [ind]
भयं
भय [n]
मे
मद् [pron]
तात
तात [m]
जायते
जन् [4. P.]
अमानुषं मनुष्येन्द्रैर्जालं विततमन्तरा । मम सेनां हनिष्यन्ति ततः क्रोशामि संजय ॥
English Translation
On a superhuman net (of arrows) being spread over my army, they will not be able to get out of it; therefore do I weep, O Sanjaya.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अमानुषं
अमानुष [adj]
मनुष्येन्द्रैर्
मनुष्य [m]
मनुष्येन्द्रैर्
इन्द्र [m]
जालं
जाल [n]
विततम्
वितन् [8. Ā.]
अन्तरा
अन्तरा [ind]
मम
मद् [pron]
सेनां
सेना [f]
हनिष्यन्ति
हन् [6. P.]
ततः
ततस् [ind]
क्रोशामि
क्रुश् [4. P.]
संजय
संजय [m]
दर्शनीयो मनस्वी च लक्ष्मीवान्ब्रह्मवर्चसी । मेधावी सुकृतप्रज्ञो धर्मात्मा पाण्डुनन्दनः ॥
English Translation
Beautiful, independent, endued with prosperity and with the force of Brahma, intelligent, of great wisdom and of virtuous soul, is that son of Pandu (Yudhishthira).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दर्शनीयो
दर्शनीय [adj]
मनस्वी
मनस्विन् [adj]
च
च [ind]
लक्ष्मीवान्
लक्ष्मीवत् [adj]
ब्रह्मवर्चसी
ब्रह्मवर्चसिन् [adj]
मेधावी
मेधाविन् [adj]
सुकृतप्रज्ञो
सु [ind]
सुकृतप्रज्ञो
कृत [n]
सुकृतप्रज्ञो
प्रज्ञा [f]
धर्मात्मा
धर्म [mn]
धर्मात्मा
आत्मन् [m]
पाण्डुनन्दनः
पाण्डु [m]
पाण्डुनन्दनः
नन्दन [m]
मित्रामात्यैः सुसंपन्नः संपन्नो योज्ययोजकैः । भ्रातृभिः श्वशुरैः पुत्रैरुपपन्नो महारथैः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मित्रामात्यैः
मित्र [mn]
मित्रामात्यैः
अमात्य [m]
सुसम्पन्नः
सु [ind]
सुसम्पन्नः
सम्पद् [4. P.]
सम्पन्नो
सम्पद् [4. P.]
योज्ययोजकैः
युज् [6. Ā.]
योज्ययोजकैः
योजक [m]
भ्रातृभिः
भ्रातृ [m]
श्वशुरैः
श्वशुर [m]
पुत्रैर्
पुत्र [m]
बहुभिः
बहु [adj]
परवीरहन्
पर [pron]
परवीरहन्
वीर [m]
परवीरहन्
हन् [adj]
धृत्या च पुरुषव्याघ्रो नैभृत्येन च पाण्डवः । अनृशंसो वदान्यश्च ह्रीमान्सत्यपराक्रमः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मया
मद् [pron]
स
तद् [pron]
पुरुषव्याघ्रो
पुरुष [m]
पुरुषव्याघ्रो
व्याघ्र [m]
जिष्णुः
जिष्णु [m]
सत्यपराक्रमः
सत्य [adj]
सत्यपराक्रमः
पराक्रम [m]
तस्य
तद् [pron]
राज्ञः
राजन् [m]
सुतो
सुत [m]
वीरः
वीर [m]
श्रीमान्
श्रीमत् [adj]
सत्यपराक्रमः
सत्य [adj]
सत्यपराक्रमः
पराक्रम [m]
बहुश्रुतः कृतात्मा च वृद्धसेवी जितेन्द्रियः । तं सर्वगुणसंपन्नं समिद्धमिव पावकम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रभुः
प्रभु [adj]
क्षमावान्
क्षमावत् [adj]
वीरश्च
वीर [m]
वीरश्च
च [ind]
मृदुर्
मृदु [adj]
दान्तो
दम् [4. P.]
जितेन्द्रियः
जि [9. P.]
जितेन्द्रियः
इन्द्रिय [n]
तं
तद् [pron]
सर्वगुणसम्पन्नं
सर्व [pron]
सर्वगुणसम्पन्नं
गुण [mn]
सर्वगुणसम्पन्नं
सम्पद् [4. P.]
समिद्धम्
समिन्ध् [2. Ā.]
इव
इव [ind]
पावकम्
पावक [m]
तपन्तमिव को मन्दः पतिष्यति पतंगवत् । पाण्डवाग्निमनावार्यं मुमूर्षुर्मूढचेतनः ॥
English Translation
What fool, about to die and who has lost his consciousness is there who will fall into the inextinguishable fire of the Pandavas ablaze like a moth.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तपन्तम्
तप् [4. Ā.]
इव
इव [ind]
को
क [pron]
मन्दः
मन्द [adj]
पतिष्यति
पत् [1. Ā.]
पतंगवत्
पतंग [m]
पतंगवत्
वत् [ind]
पाण्डवाग्निम्
पाण्डव [m]
पाण्डवाग्निम्
अग्नि [m]
अनावार्यं
अनावार्य [adj]
मुमूर्षुर्
मुमूर्षु [adj]
मूढचेतनः
मुह् [4. Ā.]
मूढचेतनः
चेतना [f]
तनुरुच्चः शिखी राजा शुद्धजाम्बूनदप्रभः । मन्दानां मम पुत्राणां युद्धेनान्तं करिष्यति ॥
English Translation
That king resembling a fire of high and long flames has been treated deceitfully by me and he will, in battle, put an end to the existence of all my sons of weak intellect.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तनुर्
तनु [adj]
उच्चः
उच्च [adj]
शिखी
शिखिन् [adj]
राजा
राजन् [m]
शुद्धजाम्बूनदप्रभः
शुद्ध [adj]
शुद्धजाम्बूनदप्रभः
जाम्बूनद [n]
शुद्धजाम्बूनदप्रभः
प्रभा [f]
मन्दानां
मन्द [adj]
मम
मद् [pron]
पुत्राणां
पुत्र [m]
युद्धेनान्तं
युद्ध [n]
युद्धेनान्तं
अन्त [m]
करिष्यति
कृ [2. Ā.]
तैरयुद्धं साधु मन्ये कुरवस्तन्निबोधत । युद्धे विनाशः कृत्स्नस्य कुलस्य भविता ध्रुवम् ॥
English Translation
I consider that it is best not to fight with them; you, Kurus, follow that (my opinion). If you wage war, destruction will surely overtake the race which will be extinct.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अन्तो
अन्त [m]
नूनं
नूनम् [ind]
कुलस्यास्य
कुल [n]
कुलस्यास्य
इदम् [pron]
कुरवस्तन्निबोधत
कुरु [m]
कुरवस्तन्निबोधत
तद् [pron]
कुरवस्तन्निबोधत
निबुध् [4. P.]
युद्धे
युद्ध [n]
विनाशः
विनाश [m]
कृत्स्नस्य
कृत्स्न [adj]
कुलस्य
कुल [n]
भविता
भू [1. Ā.]
ध्रुवम्
ध्रुवम् [ind]
एषा मे परमा शान्तिर्यया शाम्यति मे मनः । यदि त्वयुद्धमिष्टं वो वयं शान्त्यै यतामहे ॥
English Translation
This appears to me very clear and by acting in accordance with it my mind will obtain peace. If you consider that peace with them is desirable, then we shall try for peace.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एषा
एतद् [pron]
मे
मद् [pron]
परमा
परम [adj]
शान्तिर्
शान्ति [f]
यया
यद् [pron]
शाम्यति
शम् [1. P.]
मे
मद् [pron]
मनः
मनस् [n]
यदि
यदि [ind]
त्वयुद्धम्
तु [ind]
त्वयुद्धम्
अयुद्ध [n]
इष्टं
इष् [1. P.]
वो
त्वद् [pron]
वयं
मद् [pron]
शान्त्यै
शान्ति [f]
यतामहे
यत् [1. P.]
न तु नः शिक्षमाणानामुपेक्षेत युधिष्ठिरः । जुगुप्सति ह्यधर्मेण मामेवोद्दिश्य कारणम् ॥
English Translation
Yudhishthira will never adopt an attitude of indifference towards ourselves, when distressed; he blames me by ascribing unrighteousness, thinking me to be the cause (of the war).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
तु
तु [ind]
नः
मद् [pron]
शिक्षमाणानाम्
शिक्ष् [6. P.]
उपेक्षेत
उपेक्ष् [1. P.]
युधिष्ठिरः
युधिष्ठिर [m]
जुगुप्सति
जुगुप्स् [Desid. P.]
ह्यधर्मेण
हि [ind]
ह्यधर्मेण
अधर्म [m]
माम्
मद् [pron]
एवोद्दिश्य
एव [ind]
एवोद्दिश्य
उद्दिश् [6. Ā.]
कारणम्
कारण [n]