Āśramavāsikaparva Adhyāya 3
आश्रमवासिकपर्व • अध्यायः 3
Āśramavāsikaparva Adhyāya 3 of the classical Mahābhārata with 18 verses.
Total: 18 Verses
•
Citations: MBh 15.3.1–18
•
250 Lexicon Terms
स राजा सुमहातेजा वृद्धः कुरुकुलोद्वहः । नापश्यत तदा किंचिदप्रियं पाण्डुनन्दने ॥
English Translation
Vishampayana said Endued with great energy, that perpetuator of Kuru's race, viz., the old king Dhritarashtra, could not see any ill-will in Yudhishthira.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
राजा
राजन् [m]
सुमहातेजा
सु [ind]
सुमहातेजा
महत् [adj]
सुमहातेजा
तेजस् [n]
वृद्धः
वृद्ध [adj]
कुरुकुलोद्वहः
कुरु [m]
कुरुकुलोद्वहः
कुल [n]
कुरुकुलोद्वहः
उद्वह [adj]
नापश्यत
न [ind]
नापश्यत
पश् [4. Ā.]
तदा
तदा [ind]
किंचिद्
कश्चित् [pron]
अप्रियं
अप्रिय [adj]
पाण्डुनन्दने
पाण्डु [m]
पाण्डुनन्दने
नन्दन [m]
वर्तमानेषु सद्वृत्तिं पाण्डवेषु महात्मसु । प्रीतिमानभवद्राजा धृतराष्ट्रोऽम्बिकासुतः ॥
English Translation
Seeing that the great Pandavas were in the observance of a wise and righteous conduct, king Dhritarashtra, the son of Ambika, became pleased with them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वर्तमानेषु
वृत् [3. P.]
सद्वृत्तिं
सत् [adj]
सद्वृत्तिं
वृत्ति [f]
पाण्डवेषु
पाण्डव [m]
महात्मसु
महात्मन् [adj]
प्रीतिमान्
प्रीतिमत् [adj]
अभवद्
भू [1. Ā.]
राजा
राजन् [m]
धृतराष्ट्रो
धृतराष्ट्र [m]
ऽम्बिकासुतः
अम्बिकासुत [m]
सौबलेयी च गान्धारी पुत्रशोकमपास्य तम् । सदैव प्रीतिमत्यासीत्तनयेषु निजेष्विव ॥
English Translation
Subala's daughter, Gandhari, renouncing all sorrow for her (slain) children, began to show great love for the Pandavas as if they were her own children.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सौबलेयी
सौबलेयी [f]
च
च [ind]
गान्धारी
गान्धारी [f]
पुत्रशोकम्
पुत्र [m]
पुत्रशोकम्
शोक [m]
अपास्य
अपास् [2. P.]
तम्
तद् [pron]
सदैव
सदा [ind]
सदैव
एव [ind]
प्रीतिमत्यासीत्
प्रीतिमत् [adj]
प्रीतिमत्यासीत्
अस् [2. P.]
तनयेषु
तनय [m]
निजेष्विव
निज [adj]
निजेष्विव
इव [ind]
प्रियाण्येव तु कौरव्यो नाप्रियाणि कुरूद्वह । वैचित्रवीर्ये नृपतौ समाचरति नित्यदा ॥
English Translation
Gifted with great energy, the Kuru king Yudhishthira never did anything that was disliked by the royal son of Vichitravirya. On the other hand, he always treated him in a highly agreeable way.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रियाण्येव
प्रिय [adj]
प्रियाण्येव
एव [ind]
तु
तु [ind]
कौरव्यो
कौरव्य [m]
नाप्रियाणि
न [ind]
नाप्रियाणि
अप्रिय [adj]
कुरूद्वह
कुरु [m]
कुरूद्वह
उद्वह [m]
वैचित्रवीर्ये
वैचित्रवीर्य [m]
नृपतौ
नृपति [m]
समाचरति
समाचर् [1. Ā.]
नित्यदा
नित्यदा [ind]
यद्यद्ब्रूते च किंचित्स धृतराष्ट्रो नराधिपः । गुरु वा लघु वा कार्यं गान्धारी च यशस्विनी ॥
English Translation
Whatever acts, grave or light, were directed by king Dhritarashtra or the helpless Gandhari to be done, were all done with respect, O monarch, by that destroyer of hostile heroes, viz., the Pandava king.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यद्
यद् [pron]
यद्
यद् [pron]
ब्रूते
ब्रू [2. Ā.]
च
च [ind]
किंचित्
कश्चित् [pron]
स
तद् [pron]
धृतराष्ट्रो
धृतराष्ट्र [m]
नराधिपः
नराधिप [m]
कथम्
कथम् [ind]
आसीद्धतैश्वर्यो
अस् [2. P.]
आसीद्धतैश्वर्यो
हन् [6. P.]
आसीद्धतैश्वर्यो
ऐश्वर्य [n]
गान्धारी
गान्धारी [f]
च
च [ind]
यशस्विनी
यशस्विन् [adj]
तत्स राजा महाराज पाण्डवानां धुरंधरः । पूजयित्वा वचस्तत्तदकार्षीत्परवीरहा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्
तद् [pron]
स
तद् [pron]
राजा
राजन् [m]
महाराज
महत् [adj]
महाराज
राज [m]
पाण्डवानां
पाण्डव [m]
धुरंधरः
धुरंधर [m]
पूजयित्वा
पूजय् [10. Ā.]
वचस्तत्
वचस् [n]
वचस्तत्
तद् [pron]
तद्
तद् [pron]
अकार्षीत्
कृ [2. Ā.]
परवीरहा
पर [pron]
परवीरहा
वीर [m]
परवीरहा
हन् [adj]
तेन तस्याभवत्प्रीतो वृत्तेन स नराधिपः । अन्वतप्यच्च संस्मृत्य पुत्रं मन्दमचेतसम् ॥
English Translation
The old king became highly pleased with such conduct of Yudhishthira. Indeed, he was grieved at the remembrance of his own wicked son.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तेन
तद् [pron]
तस्याभवत्
तद् [pron]
तस्याभवत्
भू [1. Ā.]
प्रीतो
प्री [9. Ā.]
वृत्तेन
वृत्त [n]
स
तद् [pron]
नराधिपः
नराधिप [m]
अन्वतप्यच्च
अनुतप् [4. Ā.]
अन्वतप्यच्च
च [ind]
संस्मृत्य
संस्मृ [1. Ā.]
पुत्रं
पुत्र [m]
मन्दम्
मन्द [adj]
अचेतसम्
अचेतस् [adj]
सदा च प्रातरुत्थाय कृतजप्यः शुचिर्नृपः । आशास्ते पाण्डुपुत्राणां समरेष्वपराजयम् ॥
English Translation
Rising every day at early dawn, he purified himself and went through his recitations, and then blessed the Pandavas by wishing them victory in battle.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सदा
सदा [ind]
च
च [ind]
प्रातर्
प्रातर् [ind]
उत्थाय
उत्था [1. Ā.]
कृतजप्यः
कृ [2. Ā.]
कृतजप्यः
जप्य [n]
शुचिर्
शुचि [adj]
नृपः
नृप [m]
आशास्ते
आशास् [1. P.]
पाण्डुपुत्राणां
पाण्डु [m]
पाण्डुपुत्राणां
पुत्र [m]
समरेष्वपराजयम्
समर [mn]
समरेष्वपराजयम्
अ [ind]
समरेष्वपराजयम्
पराजय [m]
ब्राह्मणान्वाचयित्वा च हुत्वा चैव हुताशनम् । आयुष्यं पाण्डुपुत्राणामाशास्ते स नराधिपः ॥
English Translation
Making the usual gifts to the Brahmanas and making them utter benedictions, and pouring libations on the sacred fire, the old king prayed for long life to the Pandavas.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ब्राह्मणान्
ब्राह्मण [m]
वाचयित्वा
वाचय् [10. Ā.]
च
च [ind]
हुत्वा
हु [3. Ā.]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
हुताशनम्
हुताशन [m]
आयुष्यं
आयुष्य [n]
पाण्डुपुत्राणाम्
पाण्डु [m]
पाण्डुपुत्राणाम्
पुत्र [m]
आशास्ते
आशास् [1. P.]
स
तद् [pron]
नराधिपः
नराधिप [m]
न तां प्रीतिं परामाप पुत्रेभ्यः स महीपतिः । यां प्रीतिं पाण्डुपुत्रेभ्यः समवाप तदा नृपः ॥
English Translation
Indeed, the king had never derived that great happiness from his own sons which he always did from the sons of Pandu.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
तां
तद् [pron]
प्रीतिं
प्रीति [f]
पराम्
पर [pron]
आप
आप् [1. P.]
पुत्रेभ्यः
पुत्र [m]
स
तद् [pron]
महीपतिः
महीपति [m]
न
न [ind]
तां
तद् [pron]
प्रीतिं
प्रीति [f]
पराम्
पर [pron]
आप
आप् [1. P.]
पुत्रेभ्यः
पुत्र [m]
स
तद् [pron]
महीपतिः
महीपति [m]
ब्राह्मणानां च वृद्धानां क्षत्रियाणां च भारत । तथा विट्शूद्रसंघानामभवत्सुप्रियस्तदा ॥
English Translation
King Yudhishthria at that time became as agreeable to the Brahmanas the Kshatriyas, and the various bands of Vaishyas and Shudras of his kingdom.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ब्राह्मणानां
ब्राह्मण [m]
च
च [ind]
वृद्धानां
वृद्ध [adj]
क्षत्रियाणां
क्षत्रिय [m]
च
च [ind]
भारत
भारत [m]
तथा
तथा [ind]
विट्शूद्रसंघानाम्
विश् [f]
विट्शूद्रसंघानाम्
शूद्र [m]
विट्शूद्रसंघानाम्
संघ [m]
अभवत्
भू [1. Ā.]
सुप्रियस्तदा
सु [ind]
सुप्रियस्तदा
प्रिय [adj]
सुप्रियस्तदा
तदा [ind]
यच्च किंचित्पुरा पापं धृतराष्ट्रसुतैः कृतम् । अकृत्वा हृदि तद्राजा तं नृपं सोऽन्ववर्तत ॥
English Translation
as to King Yudhishthira forgot whatever wrongs were done to him by the sons of Dhritarashtra, and saluted his uncle.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यच्च
यद् [pron]
यच्च
च [ind]
किंचित्
कश्चित् [pron]
पुरा
पुरा [ind]
पापं
पाप [n]
धृतराष्ट्रसुतैः
धृतराष्ट्र [m]
धृतराष्ट्रसुतैः
सुत [m]
कृतम्
कृ [2. Ā.]
अकृत्वा
अ [ind]
अकृत्वा
कृ [2. Ā.]
हृदि
हृद् [n]
तद्
तद् [pron]
राजा
राजन् [m]
तं
तद् [pron]
नृपं
नृप [m]
सो
तद् [pron]
ऽन्ववर्तत
अनुवृत् [1. Ā.]
यश्च कश्चिन्नरः किंचिदप्रियं चाम्बिकासुते । कुरुते द्वेष्यतामेति स कौन्तेयस्य धीमतः ॥
English Translation
If any man did nay thing that was not liked by the son of Ambika, he became thereby an object of hatred to the intelligent son of Kunti. Indeed, through fear of Yudhishthira nobody could talk of the evil deeds of either Duryodhana or Dhritarashtra.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यश्च
यद् [pron]
यश्च
च [ind]
कश्चिन्नरः
कश्चित् [pron]
कश्चिन्नरः
नर [m]
किंचिद्
कश्चित् [pron]
अप्रियं
अप्रिय [adj]
चाम्बिकासुते
च [ind]
चाम्बिकासुते
अम्बिकासुत [m]
तानि
तद् [pron]
युद्धानि
युद्ध [n]
वक्ष्यामि
वच् [2. P.]
कौन्तेयस्य
कौन्तेय [m]
तवानघ
त्वद् [pron]
तवानघ
अनघ [adj]
न राज्ञो धृतराष्ट्रस्य न च दुर्योधनस्य वै । उवाच दुष्कृतं किंचिद्युधिष्ठिरभयान्नरः ॥
English Translation
If any man did nay thing that was not liked by the son of Ambika, he became thereby an object of hatred to the intelligent son of Kunti. Indeed, through fear of Yudhishthira nobody could talk of the evil deeds of either Duryodhana or Dhritarashtra.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
राज्ञो
राजन् [m]
धृतराष्ट्रस्य
धृतराष्ट्र [m]
न
न [ind]
च
च [ind]
दुर्योधनस्य
दुर्योधन [m]
वै
वै [ind]
उवाच
वच् [2. P.]
दुष्कृतं
दुष्कृत [n]
किंचिद्
कश्चित् [pron]
युधिष्ठिरभयान्नरः
युधिष्ठिर [m]
युधिष्ठिरभयान्नरः
भय [n]
युधिष्ठिरभयान्नरः
नर [m]
धृत्या तुष्टो नरेन्द्रस्य गान्धारी विदुरस्तथा । शौचेन चाजातशत्रोर्न तु भीमस्य शत्रुहन् ॥
English Translation
Both Gandhari and Vidura also were well pleased with the power which the king having no enemics showed for bearing wrongs. They were, however, not so pleased, O destroyer of foes, with Bhima.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धृत्या
धृति [f]
तुष्टो
तुष् [4. Ā.]
नरेन्द्रस्य
नरेन्द्र [m]
गान्धारी
गान्धारी [f]
विदुरस्तथा
विदुर [m]
विदुरस्तथा
तथा [ind]
शौचेन
शौच [n]
चाजातशत्रोर्
च [ind]
चाजातशत्रोर्
अजातशत्रु [m]
न
न [ind]
तु
तु [ind]
भीमस्य
भीम [m]
शत्रुहन्
शत्रु [m]
शत्रुहन्
हन् [adj]
अन्ववर्तत भीमोऽपि निष्टनन्धर्मजं नृपम् । धृतराष्ट्रं च संप्रेक्ष्य सदा भवति दुर्मनाः ॥
English Translation
Dharma's son Yudhishthira, was truly obedient to his uncle. Bhima, however, on seeing Dhritarashtra, became very dispirited.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अन्ववर्तत
अनुवृत् [1. Ā.]
भीमो
भीम [m]
ऽपि
अपि [ind]
निष्टनन्
निष्टन् [1. P.]
धर्मजं
धर्मज [m]
नृपम्
नृप [m]
धृतराष्ट्रं
धृतराष्ट्र [m]
च
च [ind]
सम्प्रेक्ष्य
सम्प्रेक्ष् [4. P.]
सदा
सदा [ind]
भवति
भू [1. Ā.]
दुर्मनाः
दुर्मनस् [adj]
राजानमनुवर्तन्तं धर्मपुत्रं महामतिम् । अन्ववर्तत कौरव्यो हृदयेन पराङ्मुखः ॥
English Translation
That destroyer of enemies, secing Dharma's son pay his respects to the old king, saluted him outwardly with a very reluctant heart.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
राजानम्
राजन् [m]
अनुवर्तन्तं
अनुवृत् [1. Ā.]
धर्मपुत्रं
धर्मपुत्र [m]
महामतिम्
महामति [adj]
अन्ववर्तत
अनुवृत् [1. Ā.]
कौरव्यो
कौरव्य [m]
हृदयेन
हृदय [n]
पराङ्मुखः
पराङ्मुख [adj]