Aśvamedhikaparva Adhyāya 63
अश्वमेधिकपर्व • अध्यायः 63
Aśvamedhikaparva Adhyāya 63 of the classical Mahābhārata with 18 verses.
Total: 18 Verses
•
Citations: MBh 14.63.1–18
•
250 Lexicon Terms
ततस्ते प्रययुर्हृष्टाः प्रहृष्टनरवाहनाः । रथघोषेण महता पूरयन्तो वसुंधराम् ॥
English Translation
Vaishampayana said They then started with cheerful hearts, and accompanied by men and animals all of whom and which wcrc cqually cheerful. They filled the whole Earth with the loud clatter of their whecls.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्ते
ततस् [ind]
ततस्ते
तद् [pron]
प्रययुर्
प्रया [2. Ā.]
हृष्टाः
हृष् [1. P.]
प्रहृष्टनरवाहनाः
प्रहृष् [4. Ā.]
प्रहृष्टनरवाहनाः
नर [m]
प्रहृष्टनरवाहनाः
वाहन [n]
रथघोषेण
रथ [m]
रथघोषेण
घोष [m]
महता
महत् [adj]
पूरयन्तो
पूरय् [10. Ā.]
वसुंधराम्
वसुंधरा [f]
संस्तूयमानाः स्तुतिभिः सूतमागधबन्दिभिः । स्वेन सैन्येन संवीता यथादित्याः स्वरश्मिभिः ॥
English Translation
Their praises sung by eulogists and Sutas and Magadhas and bards, and supported by their own army, they appeared like so many Suns adorned with their own rays.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संस्तूयमानाः
संस्तु [5. P.]
स्तुतिभिः
स्तुति [f]
सूतमागधबन्दिभिः
सूत [m]
सूतमागधबन्दिभिः
मागध [m]
सूतमागधबन्दिभिः
बन्दिन् [m]
स्वेन
स्व [adj]
सैन्येन
सैन्य [n]
संवीता
संव्ये [4. Ā.]
यथादित्याः
यथा [ind]
यथादित्याः
आदित्य [m]
स्वरश्मिभिः
स्व [adj]
स्वरश्मिभिः
रश्मि [mf]
पाण्डुरेणातपत्रेण ध्रियमाणेन मूर्धनि । बभौ युधिष्ठिरस्तत्र पौर्णमास्यामिवोडुराट् ॥
English Translation
With the white umbrella held over his head, king Yudhishthira shone with beauty like the lord of the stars on the night when he is at full.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पाण्डुरेणातपत्रेण
पाण्डुर [adj]
पाण्डुरेणातपत्रेण
आतपत्र [n]
ध्रियमाणेन
धृ [4. P.]
मूर्धनि
मूर्धन् [m]
बभौ
भा [2. Ā.]
युधिष्ठिरस्तत्र
युधिष्ठिर [m]
युधिष्ठिरस्तत्र
तत्र [ind]
पौर्णमास्याम्
पौर्णमासी [f]
इवोडुराट्
इव [ind]
इवोडुराट्
उडुराज् [m]
जयाशिषः प्रहृष्टानां नराणां पथि पाण्डवः । प्रत्यगृह्णाद्यथान्यायं यथावत्पुरुषर्षभः ॥
English Translation
That foremost of men, the eldest son of Pandu, accepted, with due forms, the blessings and cheers of his gladdened subjects as he went on his way.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जयाशिषः
जय [m]
जयाशिषः
आशिस् [f]
प्रहृष्टानां
प्रहृष् [4. Ā.]
नराणां
नर [m]
पथि
पथिन् [m]
पाण्डवः
पाण्डव [m]
प्रत्यगृह्णाद्
प्रतिग्रह् [9. Ā.]
यथान्यायं
यथान्यायम् [ind]
यथावत्
यथावत् [ind]
पुरुषर्षभः
पुरुष [m]
पुरुषर्षभः
ऋषभ [m]
तथैव सैनिका राजन्राजानमनुयान्ति ये । तेषां हलहलाशब्दो दिवं स्तब्ध्वा व्यतिष्ठत ॥
English Translation
About the soldiers who followed the king, their confused murmurs seemed to fill the entire sky.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथैव
तथा [ind]
तथैव
एव [ind]
सैनिका
सैनिक [m]
राजन्
राजन् [m]
राजानम्
राजन् [m]
अनुयान्ति
अनुया [2. Ā.]
ये
यद् [pron]
तेषां
तद् [pron]
हलहलाशब्दो
हलहला [ind]
हलहलाशब्दो
शब्द [m]
दिवं
दिव् [m]
स्तब्ध्वा
स्तम्भ् [5. P.]
व्यतिष्ठत
विष्ठा [1. Ā.]
स सरांसि नदीश्चैव वनान्युपवनानि च । अत्यक्रामन्महाराजो गिरिं चैवान्वपद्यत ॥
English Translation
That army crossed many lakes and rivers and forests and pleasure gardens. They at last came upon the mountains.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सरांसि
सरस् [n]
च
च [ind]
नदीश्चैव
नदी [f]
नदीश्चैव
च [ind]
नदीश्चैव
एव [ind]
वनानि
वन [n]
विविधानि
विविध [adj]
च
च [ind]
अत्यक्रामन्महाराजो
अतिक्रम् [6. P.]
अत्यक्रामन्महाराजो
महत् [adj]
अत्यक्रामन्महाराजो
राज [m]
गिरिं
गिरि [m]
चैवान्वपद्यत
च [ind]
चैवान्वपद्यत
एव [ind]
चैवान्वपद्यत
अनुपद् [4. P.]
तस्मिन्देशे च राजेन्द्र यत्र तद्द्रव्यमुत्तमम् । चक्रे निवेशनं राजा पाण्डवः सह सैनिकैः । शिवे देशे समे चैव तदा भरतसत्तम ॥
English Translation
Arrived at that region where that wealth was buried. O king, Yudhishthira fixed his camp with all his brothers and troops.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संविधास्ये
संविधा [3. Ā.]
च
च [ind]
ते
त्वद् [pron]
राजन्न्
राजन् [m]
अक्षयं
अक्षय [adj]
द्रव्यम्
द्रव्य [n]
उत्तमम्
उत्तम [adj]
चक्रे
कृ [2. Ā.]
निवेशनं
निवेशन [n]
राजा
राजन् [m]
पाण्डवः
पाण्डव [m]
सह
सह [ind]
सैनिकैः
सैनिक [m]
शिवे
शिव [adj]
देशे
देश [m]
समे
सम [pron]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
तदा
तदा [ind]
भरतसत्तम
भरत [m]
भरतसत्तम
सत्तम [adj]
अग्रतो ब्राह्मणान्कृत्वा तपोविद्यादमान्वितान् । पुरोहितं च कौरव्य वेदवेदाङ्गपारगम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अग्रतो
अग्रतस् [ind]
ब्राह्मणान्
ब्राह्मण [m]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
तपोविद्यादमान्वितान्
तपस् [n]
तपोविद्यादमान्वितान्
विद्या [f]
तपोविद्यादमान्वितान्
दम [m]
तपोविद्यादमान्वितान्
अन्वित [adj]
पुरोहितं
पुरोहित [m]
च
च [ind]
कौरव्य
कौरव्य [m]
वेदवेदाङ्गपारगम्
वेद [m]
वेदवेदाङ्गपारगम्
वेदाङ्ग [n]
वेदवेदाङ्गपारगम्
पारग [adj]
प्राङ्निवेशात्तु राजानं ब्राह्मणाः सपुरोधसः । कृत्वा शान्तिं यथान्यायं सर्वतः पर्यवारयन् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्राङ्
प्राक् [ind]
निवेशात्
निवेश [m]
तु
तु [ind]
राजानं
राजन् [m]
ब्राह्मणाः
ब्राह्मण [m]
सपुरोधसः
स [ind]
सपुरोधसः
पुरोधस् [m]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
शान्तिं
शान्ति [f]
यथान्यायं
यथान्यायम् [ind]
सर्वतः
सर्वतस् [ind]
पर्यवारयन्
परिवारय् [10. Ā.]
कृत्वा च मध्ये राजानममात्यांश्च यथाविधि । षट्पथं नवसंस्थानं निवेशं चक्रिरे द्विजाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
च
च [ind]
मध्ये
मध्य [n]
राजानम्
राजन् [m]
अमात्यांश्च
अमात्य [m]
अमात्यांश्च
च [ind]
यथाविधि
यथाविधि [ind]
षट्पथं
षष् [adj]
षट्पथं
पथ [m]
नवसंस्थानं
नवन् [adj]
नवसंस्थानं
संस्थान [n]
निवेशं
निवेश [m]
चक्रिरे
कृ [2. Ā.]
द्विजाः
द्विज [m]
मत्तानां वारणेन्द्राणां निवेशं च यथाविधि । कारयित्वा स राजेन्द्रो ब्राह्मणानिदमब्रवीत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मत्तानां
मद् [3. P.]
वारणेन्द्राणां
वारण [m]
वारणेन्द्राणां
इन्द्र [m]
निवेशं
निवेश [m]
च
च [ind]
यथाविधि
यथाविधि [ind]
कारयित्वा
कारय् [10. Ā.]
स
तद् [pron]
राजेन्द्रो
राजन् [m]
राजेन्द्रो
इन्द्र [m]
ब्राह्मणान्
ब्राह्मण [m]
इदम्
इदम् [pron]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
अस्मिन्कार्ये द्विजश्रेष्ठा नक्षत्रे दिवसे शुभे । यथा भवन्तो मन्यन्ते कर्तुमर्हथ तत्तथा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अस्मिन्
इदम् [pron]
कार्ये
कार्य [n]
द्विजश्रेष्ठा
द्विजश्रेष्ठ [m]
नक्षत्रे
नक्षत्र [mn]
दिवसे
दिवस [mn]
शुभे
शुभ [adj]
यथा
यथा [ind]
भवन्तो
भवत् [adj]
मन्यन्ते
मन् [8. P.]
कर्तुम्
कृ [2. Ā.]
अर्हथ
अर्ह् [1. Ā.]
तत्
तद् [pron]
तथा
तथा [ind]
न नः कालात्ययो वै स्यादिहैव परिलम्बताम् । इति निश्चित्य विप्रेन्द्राः क्रियतां यदनन्तरम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
नः
मद् [pron]
कालात्ययो
काल [m]
कालात्ययो
अत्यय [m]
वै
वै [ind]
स्याद्
अस् [2. P.]
इहैव
इह [ind]
इहैव
एव [ind]
परिलम्बताम्
परिलम्ब् [1. P.]
इति
इति [ind]
निश्चित्य
निश्चि [5. Ā.]
विप्रेन्द्राः
विप्र [m]
विप्रेन्द्राः
इन्द्र [m]
क्रियतां
कृ [2. Ā.]
यद्
यद् [pron]
अनन्तरम्
अनन्तरम् [ind]
श्रुत्वैतद्वचनं राज्ञो ब्राह्मणाः सपुरोधसः । इदमूचुर्वचो हृष्टा धर्मराजप्रियेप्सवः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्राङ्
प्राक् [ind]
निवेशात्
निवेश [m]
तु
तु [ind]
राजानं
राजन् [m]
ब्राह्मणाः
ब्राह्मण [m]
सपुरोधसः
स [ind]
सपुरोधसः
पुरोधस् [m]
इदम्
इदम् [pron]
ऊचुर्
वच् [2. P.]
वचो
वचस् [n]
हृष्टा
हृष् [1. P.]
धर्मराजप्रियेप्सवः
धर्मराज [m]
धर्मराजप्रियेप्सवः
प्रिय [adj]
धर्मराजप्रियेप्सवः
ईप्सु [adj]
अद्यैव नक्षत्रमहश्च पुण्यं; यतामहे श्रेष्ठतमं क्रियासु । अम्भोभिरद्येह वसाम राज;न्नुपोष्यतां चापि भवद्भिरद्य ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अद्यैव
अद्य [ind]
अद्यैव
एव [ind]
नक्षत्रम्
नक्षत्र [mn]
अहश्च
अहर् [n]
अहश्च
च [ind]
पुण्यं
पुण्य [adj]
यतामहे
यत् [1. P.]
श्रेष्ठतमं
श्रेष्ठतम [adj]
क्रियासु
क्रिया [f]
अम्भोभिर्
अम्भस् [n]
अद्येह
अद्य [ind]
अद्येह
इह [ind]
वसाम
वस् [2. P.]
राजन्न्
राजन् [m]
उपोष्यतां
उपवस् [2. P.]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
भवद्भिर्
भवत् [adj]
अद्य
अद्य [ind]
श्रुत्वा तु तेषां द्विजसत्तमानां; कृतोपवासा रजनीं नरेन्द्राः । ऊषुः प्रतीताः कुशसंस्तरेषु; यथाध्वरेषु ज्वलिता हव्यवाहाः ॥
English Translation
Hearing those words of those foremost Brahmanas, the royal sons of Pandu passed that night, abstaining from all food, and lying confidently on beds of Kusha-grass, like burning fires in a sacrifice.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
श्रुत्वा
श्रु [4. P.]
तु
तु [ind]
तेषां
तद् [pron]
द्विजसत्तमानां
द्विजसत्तम [m]
कृतोपवासा
कृ [2. Ā.]
कृतोपवासा
उपवास [m]
रजनीं
रजनी [f]
नरेन्द्राः
नरेन्द्र [m]
ऊषुः
वस् [2. P.]
प्रतीताः
प्रती [2. P.]
कुशसंस्तरेषु
कुश [mn]
कुशसंस्तरेषु
संस्तर [m]
यथाध्वरेषु
यथा [ind]
यथाध्वरेषु
अध्वर [m]
ज्वलिता
ज्वल् [1. Ā.]
हव्यवाहाः
हव्यवाह [m]
ततो निशा सा व्यगमन्महात्मनां; संशृण्वतां विप्रसमीरिता गिरः । ततः प्रभाते विमले द्विजर्षभा; वचोऽब्रुवन्धर्मसुतं नराधिपम् ॥
English Translation
And the night wore away as they listened to the discourses of the learned Brahmanas. When the cloudless morning came, those foremost of Brahmanas addressed the royal son of Dharma, (saying as follows).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
निशा
निशा [f]
सा
तद् [pron]
व्यगमन्महात्मनां
विगम् [6. P.]
व्यगमन्महात्मनां
महात्मन् [adj]
संशृण्वतां
संश्रु [5. Ā.]
विप्रसमीरिता
विप्र [m]
विप्रसमीरिता
समीरय् [10. Ā.]
गिरः
गिर् [f]
ततः
ततस् [ind]
प्रभाते
प्रभात [n]
विमले
विमल [adj]
द्विजर्षभा
द्विजर्षभ [m]
वचो
वचस् [n]
ऽब्रुवन्
ब्रू [2. Ā.]
धर्मसुतं
धर्मसुत [m]
नराधिपम्
नराधिप [m]