Karṇaparva Adhyāya 61
कर्णपर्व • अध्यायः 61
Karṇaparva Adhyāya 61 of the classical Mahābhārata with 18 verses.
Total: 18 Verses
•
Citations: MBh 8.61.1–18
•
250 Lexicon Terms
तत्राकरोद्दुष्करं राजपुत्रो; दुःशासनस्तुमुले युध्यमानः । चिच्छेद भीमस्य धनुः क्षुरेण; षड्भिः शरैः सारथिमप्यविध्यत् ॥
English Translation
Sanjaya said In that fight Prince Dushasana fought with great prowess and performed difficult feats; with a single arrows he severed Bhimasena's bow and struck his driver with six others.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्राकरोद्
तत्र [ind]
तत्राकरोद्
कृ [2. Ā.]
दुष्करं
दुष्कर [adj]
राजपुत्रो
राजन् [m]
राजपुत्रो
पुत्र [m]
दुःशासनस्
दुःशासन [m]
तुमुले
तुमुल [n]
युध्यमानः
युध् [2. P.]
चिछेद
छिद् [1. P.]
भीमस्य
भीम [m]
धनुः
धनुस् [n]
क्षुरेण
क्षुर [m]
षड्भिः
षष् [adj]
शरैः
शर [m]
सारथिम्
सारथि [m]
अप्य्
अपि [ind]
अविध्यत्
व्यध् [4. Ā.]
ततोऽभिनद्बहुभिः क्षिप्रमेव; वरेषुभिर्भीमसेनं महात्मा । स विक्षरन्नाग इव प्रभिन्नो; गदामस्मै तुमुले प्राहिणोद्वै ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
ऽभिनद्
भिद् [6. P.]
बहुभिः
बहु [adj]
क्षिप्रम्
क्षिप्रम् [ind]
एव
एव [ind]
वरेषुभिर्
वर [adj]
वरेषुभिर्
इषु [mf]
भीमसेनं
भीमसेन [m]
महात्मा
महात्मन् [adj]
स
तद् [pron]
विक्षरन्
विक्षर् [1. P.]
नाग
नाग [m]
इव
इव [ind]
प्रभिन्नो
प्रभिद् [7. P.]
गदाम्
गदा [f]
अस्मै
इदम् [pron]
तुमुले
तुमुल [n]
प्राहिणोद्
प्रहि [5. P.]
वै
वै [ind]
तयाहरद्दश धन्वन्तराणि; दुःशासनं भीमसेनः प्रसह्य । तया हतः पतितो वेपमानो; दुःशासनो गदया वेगवत्या ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तयाहरद्
तद् [pron]
तयाहरद्
हृ [2. P.]
दश
दशन् [adj]
धन्वन्तराणि
धन्वन्तर [n]
दुःशासनं
दुःशासन [m]
भीमसेनः
भीमसेन [m]
प्रसह्य
प्रसह् [1. P.]
तया
तद् [pron]
हतः
हन् [6. P.]
पतितो
पत् [1. Ā.]
वेपमानो
विप् [1. P.]
दुःशासनो
दुःशासन [m]
गदया
गदा [f]
वेगवत्या
वेगवत् [adj]
हयाः ससूताश्च हता नरेन्द्र; चूर्णीकृतश्चास्य रथः पतन्त्या । विध्वस्तवर्माभरणाम्बरस्र;ग्विचेष्टमानो भृशवेदनार्तः ॥
English Translation
When he reached and ground he was shaking all over from the shock of that weapon. All his ornaments, garlands and dresses were destroyed and torn.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हयाः
हय [m]
ससूताश्
स [ind]
ससूताश्
सूत [m]
च
च [ind]
हता
हन् [6. P.]
नरेन्द्र
नरेन्द्र [m]
चूर्णीकृतश्
चूर्णीकृ [8. P.]
चास्य
च [ind]
चास्य
इदम् [pron]
रथः
रथ [m]
पतन्त्या
पत् [1. Ā.]
विध्वस्तवर्माभरणाम्बरस्रग्
विध्वंस् [1. Ā.]
विध्वस्तवर्माभरणाम्बरस्रग्
वर्मन् [mn]
विध्वस्तवर्माभरणाम्बरस्रग्
आभरण [n]
विध्वस्तवर्माभरणाम्बरस्रग्
अम्बर [n]
विध्वस्तवर्माभरणाम्बरस्रग्
स्रज् [f]
विचेष्टमानो
विचेष्ट् [1. Ā.]
भृशवेदनार्तः
भृश [adj]
भृशवेदनार्तः
वेदना [f]
भृशवेदनार्तः
आर्त [adj]
ततः स्मृत्वा भीमसेनस्तरस्वी; सापत्नकं यत्प्रयुक्तं सुतैस्ते । रथादवप्लुत्य गतः स भूमौ; यत्नेन तस्मिन्प्रणिधाय चक्षुः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
स्मृत्वा
स्मृ [1. Ā.]
भीमसेनस्
भीमसेन [m]
तरस्वी
तरस्विन् [adj]
सापत्नकं
सापत्नक [n]
यत्
यद् [pron]
प्रयुक्तं
प्रयुज् [7. Ā.]
सुतैस्
सुत [m]
ते
त्वद् [pron]
रथाद्
रथ [m]
अवप्लुत्य
अवप्लु [1. Ā.]
गतः
गम् [6. Ā.]
स
तद् [pron]
भूमौ
भूमि [f]
यत्नेन
यत्न [m]
तस्मिन्
तद् [pron]
प्रणिधाय
प्रणिधा [3. Ā.]
चक्षुः
चक्षुस् [n]
असिं समुद्धृत्य शितं सुधारं; कण्ठे समाक्रम्य च वेपमानम् । उत्कृत्य वक्षः पतितस्य भूमा;वथापिबच्छोणितमस्य कोष्णम् । आस्वाद्य चास्वाद्य च वीक्षमाणः; क्रुद्धोऽतिवेलं प्रजगाद वाक्यम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
असिं
असि [m]
समुद्धृत्य
समुद्धृ [2. P.]
शितं
शा [4. P.]
सुधारं
सु [ind]
सुधारं
धारा [mf]
कण्ठे
कण्ठ [m]
समाक्रम्य
समाक्रम् [1. P.]
च
च [ind]
वेपमानम्
विप् [1. P.]
उत्कृत्य
उत्कृत् [6. Ā.]
वक्षः
वक्षस् [n]
पतितस्य
पत् [1. Ā.]
भूमाव्
भूमि [f]
अथापिबच्छोणितम्
अथ [ind]
अथापिबच्छोणितम्
पा [1. Ā.]
अथापिबच्छोणितम्
शोणित [n]
अस्य
इदम् [pron]
कोष्णम्
कोष्ण [adj]
आस्वाद्य
आस्वादय् [10. Ā.]
चास्वाद्य
च [ind]
चास्वाद्य
आस्वादय् [10. Ā.]
च
च [ind]
वीक्षमाणः
वीक्ष् [4. P.]
क्रुद्धो
क्रुध् [4. Ā.]
ऽतिवेलं
अतिवेलम् [ind]
प्रजगाद
प्रगद् [1. Ā.]
वाक्यम्
वाक्य [n]
स्तन्यस्य मातुर्मधुसर्पिषो वा; माध्वीकपानस्य च सत्कृतस्य । दिव्यस्य वा तोयरसस्य पाना;त्पयोदधिभ्यां मथिताच्च मुख्यात् । सर्वेभ्य एवाभ्यधिको रसोऽयं; मतो ममाद्याहितलोहितस्य ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्तन्यस्य
स्तन्य [mn]
मातुर्
मातृ [f]
मधुसर्पिषो
मधु [n]
मधुसर्पिषो
सर्पिस् [n]
वा
वा [ind]
माध्वीकपानस्य
माध्वीक [n]
माध्वीकपानस्य
पान [n]
च
च [ind]
सत्कृतस्य
सत्कृ [8. Ā.]
दिव्यस्य
दिव्य [adj]
वा
वा [ind]
तोयरसस्य
तोय [n]
तोयरसस्य
रस [mn]
पानात्
पान [n]
पयोदधिभ्यां
पयस् [n]
पयोदधिभ्यां
दधि [n]
मथिताच्
मथ् [4. Ā.]
च
च [ind]
मुख्यात्
मुख्य [adj]
सर्वेभ्य
सर्व [pron]
एवाभ्यधिको
एव [ind]
एवाभ्यधिको
अभ्यधिक [adj]
रसो
रस [mn]
ऽयं
इदम् [pron]
मतो
मन् [8. P.]
ममाद्याहितलोहितस्य
मद् [pron]
ममाद्याहितलोहितस्य
अद्य [ind]
ममाद्याहितलोहितस्य
अहित [adj]
ममाद्याहितलोहितस्य
लोहित [n]
एवं ब्रुवाणं पुनराद्रवन्त;मास्वाद्य वल्गन्तमतिप्रहृष्टम् । ये भीमसेनं ददृशुस्तदानीं; भयेन तेऽपि व्यथिता निपेतुः ॥
English Translation
O monarch, he, who then saw Bhimasena who was glad at heart by drinking the blood of his enemy and was placing the battle-field giving vent to those words, actually fell down to the earth out of sheer fear.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
ब्रुवाणं
ब्रू [2. Ā.]
पुनर्
पुनर् [ind]
आद्रवन्तम्
आद्रु [1. Ā.]
आस्वाद्य
आस्वादय् [10. Ā.]
वल्गन्तम्
वल्ग् [1. Ā.]
अतिप्रहृष्टम्
अति [ind]
अतिप्रहृष्टम्
प्रहृष् [4. Ā.]
ये
यद् [pron]
भीमसेनं
भीमसेन [m]
ददृशुस्
दृश् [6. P.]
तदानीं
तदानीम् [ind]
भयेन
भय [n]
ते
तद् [pron]
ऽपि
अपि [ind]
व्यथिता
व्यथ् [1. P.]
निपेतुः
निपत् [1. Ā.]
ये चापि तत्रापतिता मनुष्या;स्तेषां करेभ्यः पतितं च शस्त्रम् । भयाच्च संचुक्रुशुरुच्चकैस्ते; निमीलिताक्षा ददृशुश्च तन्न ॥
English Translation
Others who were not thus struck down were also so affected with fear that they lost hold of their weapons and some with half closed eyes looked fearfully towards Bhimasena uttering meaningless ejaculations.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ये
यद् [pron]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
तत्रापतिता
तत्र [ind]
तत्रापतिता
आपत् [1. Ā.]
मनुष्यास्
मनुष्य [m]
तेषां
तद् [pron]
करेभ्यः
कर [m]
पतितं
पत् [1. Ā.]
च
च [ind]
शस्त्रम्
शस्त्र [n]
भयाच्
भय [n]
च
च [ind]
संचुक्रुशुर्
संक्रुश् [4. P.]
उच्चकैस्
उच्चकैस् [ind]
ते
तद् [pron]
निमीलिताक्षा
निमीलय् [10. Ā.]
निमीलिताक्षा
अक्ष [n]
ददृशुश्
दृश् [6. P.]
च
च [ind]
तन्
तद् [pron]
न
न [ind]
ये तत्र भीमं ददृशुः समन्ता;द्दौःशासनं तद्रुधिरं पिबन्तम् । सर्वे पलायन्त भयाभिपन्ना; नायं मनुष्य इति भाषमाणाः ॥
English Translation
Those men, who were at that time near Bhima and who saw him thus drink Dusasana's blood being overpowered with fear, fled on all directions saying to each other that he is no human being.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ये
यद् [pron]
तत्र
तत्र [ind]
भीमं
भीम [m]
ददृशुः
दृश् [6. P.]
समन्ताद्
समन्तात् [ind]
दौःशासनं
दौःशासन [adj]
तद्रुधिरं
तद् [pron]
तद्रुधिरं
रुधिर [n]
पिबन्तम्
पा [1. Ā.]
सर्वे
सर्व [pron]
पलायन्त
पलाय् [Denom. P.]
भयाभिपन्ना
भय [n]
भयाभिपन्ना
अभिपद् [4. P.]
नायं
न [ind]
नायं
इदम् [pron]
मनुष्य
मनुष्य [m]
इति
इति [ind]
भाषमाणाः
भाष् [1. P.]
शृण्वतां लोकवीराणामिदं वचनमब्रवीत् । एष ते रुधिरं कण्ठात्पिबामि पुरुषाधम । ब्रूहीदानीं सुसंरब्धः पुनर्गौरिति गौरिति ॥
English Translation
O you most miserable wretch, now I am drinking your heart's blood” do you again joyfully defy us and say, “Beast, Beast”.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
दुर्योधनो
दुर्योधन [m]
राजा
राजन् [m]
इदं
इदम् [pron]
वचनम्
वचन [n]
अब्रवीत्
ब्रू [2. Ā.]
एष
एतद् [pron]
ते
त्वद् [pron]
रुधिरं
रुधिर [n]
कण्ठात्
कण्ठ [m]
पिबामि
पा [1. Ā.]
पुरुषाधम
पुरुष [m]
पुरुषाधम
अधम [adj]
ब्रूहीदानीं
ब्रू [2. Ā.]
ब्रूहीदानीं
इदानीम् [ind]
सुसंरब्धः
सु [ind]
सुसंरब्धः
संरभ् [1. Ā.]
पुनर्
पुनर् [ind]
गौर्
गो [mf]
इति
इति [ind]
गौर्
गो [mf]
इति
इति [ind]
प्रमाणकोट्यां शयनं कालकूटस्य भोजनम् । दशनं चाहिभिः कष्टं दाहं च जतुवेश्मनि ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रमाणकोट्यां
प्रमाणकोटि [f]
शयनं
शयन [n]
कालकूटस्य
कालकूट [mn]
भोजनम्
भोजन [n]
दशनं
दशन [n]
चाहिभिः
च [ind]
चाहिभिः
अहि [m]
कष्टं
कष्ट [adj]
दाहं
दाह [m]
च
च [ind]
जतुवेश्मनि
जतु [mn]
जतुवेश्मनि
वेश्मन् [n]
द्यूतेन राज्यहरणमरण्ये वसतिश्च या । इष्वस्त्राणि च संग्रामेष्वसुखानि च वेश्मनि ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
द्यूतेन
द्यूत [n]
राज्यहरणम्
राज्य [n]
राज्यहरणम्
हरण [n]
अरण्ये
अरण्य [n]
वसतिश्
वसति [f]
च
च [ind]
या
यद् [pron]
इष्वस्त्राणि
इषु [mf]
इष्वस्त्राणि
अस्त्र [mn]
च
च [ind]
संग्रामेष्व्
संग्राम [mn]
असुखानि
असुख [adj]
च
च [ind]
वेश्मनि
वेश्मन् [n]
दुःखान्येतानि जानीमो न सुखानि कदाचन । धृतराष्ट्रस्य दौरात्म्यात्सपुत्रस्य सदा वयम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दुःखान्य्
दुःख [n]
एतानि
एतद् [pron]
जानीमो
ज्ञा [4. Ā.]
न
न [ind]
सुखानि
सुख [n]
कदाचन
कदाचन [ind]
धृतराष्ट्रस्य
धृतराष्ट्र [m]
दौरात्म्यात्
दौरात्म्य [n]
सपुत्रस्य
स [ind]
सपुत्रस्य
पुत्र [m]
सदा
सदा [ind]
वयम्
मद् [pron]
इत्युक्त्वा वचनं राजञ्जयं प्राप्य वृकोदरः । पुनराह महाराज स्मयंस्तौ केशवार्जुनौ ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्य्
इति [ind]
उक्त्वा
वच् [2. P.]
वचनं
वचन [n]
राजञ्
राजन् [m]
जयं
जय [m]
प्राप्य
प्राप् [1. P.]
वृकोदरः
वृकोदर [m]
पुनर्
पुनर् [ind]
आह
अह् [1. P.]
महाराज
महत् [adj]
महाराज
राज [m]
स्मयंस्
स्मि [1. P.]
तौ
तद् [pron]
केशवार्जुनौ
केशव [m]
केशवार्जुनौ
अर्जुन [m]
दुःशासने यद्रणे संश्रुतं मे; तद्वै सर्वं कृतमद्येह वीरौ । अद्यैव दास्याम्यपरं द्वितीयं; दुर्योधनं यज्ञपशुं विशस्य । शिरो मृदित्वा च पदा दुरात्मनः; शान्तिं लप्स्ये कौरवाणां समक्षम् ॥
English Translation
I will very soon redeem my other promise by crushing the head of that other the miscreant Duryodhana with my foot, as a sacrifice in this warfare, before all the Kauravas and then I will know peace."
Morphemic Decomposition & Padaccheda
दुःशासने
दुःशासन [m]
यद्
यद् [pron]
रणे
रण [m]
संश्रुतं
संश्रु [5. Ā.]
मे
मद् [pron]
तद्
तद् [pron]
वै
वै [ind]
सर्वं
सर्व [pron]
कृतम्
कृ [2. Ā.]
अद्येह
अद्य [ind]
अद्येह
इह [ind]
वीरौ
वीर [m]
अद्यैव
अद्य [ind]
अद्यैव
एव [ind]
दास्याम्य्
दा [1. Ā.]
अपरं
अपर [pron]
द्वितीयं
द्वितीय [adj]
दुर्योधनं
दुर्योधन [m]
यज्ञपशुं
यज्ञ [m]
यज्ञपशुं
पशु [m]
विशस्य
विशंस् [1. P.]
शिरो
शिरस् [n]
मृदित्वा
मृद् [9. Ā.]
च
च [ind]
पदा
पद् [m]
दुरात्मनः
दुरात्मन् [adj]
शान्तिं
शान्ति [f]
लप्स्ये
लभ् [1. P.]
कौरवाणां
कौरव [m]
समक्षम्
समक्ष [adj]
एतावदुक्त्वा वचनं प्रहृष्टो; ननाद चोच्चै रुधिरार्द्रगात्रः । ननर्त चैवातिबलो महात्मा; वृत्रं निहत्येव सहस्रनेत्रः ॥
English Translation
And the mighty Bhimasena uttering these joyfully with blood streaming through his body, began to shout loudly as thousand-eyes (Indra) after killing the (Asura) Vritra.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एतावद्
एतावत् [adj]
उक्त्वा
वच् [2. P.]
वचनं
वचन [n]
प्रहृष्टो
प्रहृष् [4. Ā.]
ननाद
नद् [1. Ā.]
चोच्चै
च [ind]
चोच्चै
उच्चैस् [ind]
रुधिरार्द्रगात्रः
रुधिर [n]
रुधिरार्द्रगात्रः
आर्द्र [adj]
रुधिरार्द्रगात्रः
गात्र [n]
ननर्त
नृत् [4. Ā.]
चैवातिबलो
च [ind]
चैवातिबलो
एव [ind]
चैवातिबलो
अति [ind]
चैवातिबलो
बल [mn]
महात्मा
महात्मन् [adj]
वृत्रं
वृत्र [m]
निहत्येव
निहन् [2. Ā.]
निहत्येव
इव [ind]
सहस्रनेत्रः
सहस्रनेत्र [m]