Śāntiparva Adhyāya 71
शान्तिपर्व • अध्यायः 71
Śāntiparva Adhyāya 71 of the classical Mahābhārata with 15 verses.
Total: 15 Verses
•
Citations: MBh 12.71.1–15
•
250 Lexicon Terms
केन वृत्तेन वृत्तज्ञ वर्तमानो महीपतिः । सुखेनार्थान्सुखोदर्कानिह च प्रेत्य चाप्नुयात् ॥
English Translation
Yudhishthira said By following what conduct, O you who are a master of every kind of behaviour, can a king succeed in easily acquiring, both in this world and in the next, objects which yield happiness in the end?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
केन
क [pron]
वृत्तेन
वृत्त [n]
वृत्तज्ञ
वृत्त [n]
वृत्तज्ञ
ज्ञ [adj]
वर्तमानो
वृत् [3. P.]
महीपतिः
महीपति [m]
सुखेनार्थान्
सुख [n]
सुखेनार्थान्
अर्थ [mn]
सुखोदर्कान्
सुख [n]
सुखोदर्कान्
उदर्क [m]
इह
इह [ind]
च
च [ind]
प्रेत्य
प्रे [2. P.]
चाप्नुयात्
च [ind]
चाप्नुयात्
आप् [1. P.]
इयं गुणानां षट्त्रिंशत्षट्त्रिंशद्गुणसंयुता । यान्गुणांस्तु गुणोपेतः कुर्वन्गुणमवाप्नुयात् ॥
English Translation
Bhishma said There are thirty-six virtues which a king should practise. There are another thirty-six related with these.. A virtuous person, by following these virtues, can certainly acquire great merit.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इयं
इदम् [pron]
गुणानां
गुण [mn]
षट्त्रिंशत्
षट्त्रिंशत् [f]
षट्त्रिंशद्
षट्त्रिंशत् [f]
गुणसंयुता
गुण [mn]
गुणसंयुता
संयुत [adj]
यान्
यद् [pron]
गुणांस्तु
गुण [mn]
गुणांस्तु
तु [ind]
गुणोपेतः
गुण [mn]
गुणोपेतः
उपे [2. Ā.]
कुर्वन्
कृ [2. Ā.]
गुणम्
गुण [mn]
अवाप्नुयात्
अवाप् [5. Ā.]
चरेद्धर्मानकटुको मुञ्चेत्स्नेहं न नास्तिकः । अनृशंसश्चरेदर्थं चरेत्काममनुद्धतः ॥
English Translation
The king should follow his duties without any malice. He should not cast off mercy. He should have faith. He should earn wealth without persecution and cruelty. He should seek pleasure without attachment.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
चरेद्
चर् [1. Ā.]
धर्मान्
धर्म [mn]
अकटुको
अकटुक [adj]
मुञ्चेत्
मुच् [6. Ā.]
स्नेहं
स्नेह [mn]
न
न [ind]
नास्तिकः
नास्तिक [m]
अनृशंसश्चरेद्
अनृशंस [adj]
अनृशंसश्चरेद्
चर् [1. Ā.]
अर्थं
अर्थ [mn]
चरेत्
चर् [1. Ā.]
कामम्
काम [m]
अनुद्धतः
अनुद्धत [adj]
प्रियं ब्रूयादकृपणः शूरः स्यादविकत्थनः । दाता नापात्रवर्षी स्यात्प्रगल्भः स्यादनिष्ठुरः ॥
English Translation
He should cheerfully speak out what is pleasant, and be brave without brag. He should be liberal, but should not make gifts to unworthy persons. He should exercise power without cruelty.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रियं
प्रिय [adj]
ब्रूयाद्
ब्रू [2. Ā.]
अकृपणः
अकृपण [adj]
शूरः
शूर [m]
स्याद्
अस् [2. P.]
अविकत्थनः
अविकत्थन [adj]
दाता
दातृ [adj]
नापात्रवर्षी
न [ind]
नापात्रवर्षी
अपात्र [n]
नापात्रवर्षी
वर्षिन् [adj]
स्यात्
अस् [2. P.]
प्रगल्भः
प्रगल्भ [adj]
स्याद्
अस् [2. P.]
अनिष्ठुरः
अनिष्ठुर [adj]
संदधीत न चानार्यैर्विगृह्णीयान्न बन्धुभिः । नानाप्तैः कारयेच्चारं कुर्यात्कार्यमपीडया ॥
English Translation
He should make alliances, but not with the wicked. He should not act inimically towards his friends. He should never employ persons who are not devoted to him as his spies and secret emissaries. He should never accomplish his works by oppression.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संदधीत
संधा [1. P.]
न
न [ind]
चानार्यैर्
च [ind]
चानार्यैर्
अनार्य [adj]
विगृह्णीयान्न
विग्रह् [9. Ā.]
विगृह्णीयान्न
न [ind]
बन्धुभिः
बन्धु [m]
नानाप्तैः
न [ind]
नानाप्तैः
अनाप्त [adj]
कारयेच्चारं
कारय् [10. Ā.]
कारयेच्चारं
चार [m]
कुर्यात्
कृ [2. Ā.]
कार्यम्
कार्य [n]
अपीडया
अपीडा [f]
अर्थान्ब्रूयान्न चासत्सु गुणान्ब्रूयान्न चात्मनः । आदद्यान्न च साधुभ्यो नासत्पुरुषमाश्रयेत् ॥
English Translation
He should never give out his purposes before the wicked persons. He should speak of the merits of others but never his own. He should take money from his subjects but never from those who are good. He should never take the assistance of wicked persons.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अर्थान्
अर्थ [mn]
ब्रूयान्न
ब्रू [2. Ā.]
ब्रूयान्न
न [ind]
चासत्सु
च [ind]
चासत्सु
असत् [adj]
गुणान्
गुण [mn]
ब्रूयान्न
ब्रू [2. Ā.]
ब्रूयान्न
न [ind]
चात्मनः
च [ind]
चात्मनः
आत्मन् [m]
आदद्यान्न
आदा [4. Ā.]
आदद्यान्न
न [ind]
च
च [ind]
साधुभ्यो
साधु [adj]
नासत्पुरुषम्
न [ind]
नासत्पुरुषम्
असत् [adj]
नासत्पुरुषम्
पुरुष [m]
आश्रयेत्
आश्रि [1. Ā.]
नापरीक्ष्य नयेद्दण्डं न च मन्त्रं प्रकाशयेत् । विसृजेन्न च लुब्धेभ्यो विश्वसेन्नापकारिषु ॥
English Translation
He should never inflict punishment without making careful enquiry. He should never give out his counsels. He should distribute money, but not amongst covetous persons. He should place confidence in others, but never in those who have injured him.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नापरीक्ष्य
न [ind]
नापरीक्ष्य
अपरीक्ष्य [ind]
नयेद्
नी [2. P.]
दण्डं
दण्ड [mn]
न
न [ind]
च
च [ind]
मन्त्रं
मन्त्र [mn]
प्रकाशयेत्
प्रकाशय् [10. Ā.]
विसृजेन्न
विसृज् [4. Ā.]
विसृजेन्न
न [ind]
च
च [ind]
लुब्धेभ्यो
लुभ् [4. Ā.]
विश्वसेन्नापकारिषु
विश्वस् [1. Ā.]
विश्वसेन्नापकारिषु
न [ind]
विश्वसेन्नापकारिषु
अपकारिन् [adj]
अनीर्षुर्गुप्तदारः स्याच्चोक्षः स्यादघृणी नृपः । स्त्रियं सेवेत नात्यर्थं मृष्टं भुञ्जीत नाहितम् ॥
English Translation
He should not entertain malice. He should protect his married wives. He should be pure and should not always be exercised by compassion. He should not seek too much female companionship. He should take wholesome food and never that which is bad.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अनीर्षुर्
अनीर्षु [adj]
गुप्तदारः
गुप् [1. Ā.]
गुप्तदारः
दार [mn]
स्याच्चोक्षः
अस् [2. P.]
स्याच्चोक्षः
च [ind]
स्याच्चोक्षः
उक्ष [m]
स्याद्
अस् [2. P.]
अघृणी
अघृणिन् [adj]
नृपः
नृप [m]
स्त्रियं
स्त्री [f]
सेवेत
सेव् [4. P.]
नात्यर्थं
न [ind]
नात्यर्थं
अत्यर्थम् [ind]
मृष्टं
मृज् [7. Ā.]
भुञ्जीत
भुज् [6. P.]
नाहितम्
न [ind]
नाहितम्
अहित [adj]
अस्तब्धः पूजयेन्मान्यान्गुरून्सेवेदमायया । अर्चेद्देवान्न दम्भेन श्रियमिच्छेदकुत्सिताम् ॥
English Translation
He should without pride pay respect to worthy persons, and serve his preceptors and seniors with sincerity. He should seek prosperity, but never do anything that brings calumny.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अस्तब्धः
अस्तब्ध [adj]
पूजयेन्मान्यान्
पूजय् [10. Ā.]
पूजयेन्मान्यान्
मन् [8. P.]
गुरून्
गुरु [m]
सेवेद्
सेव् [4. P.]
अमायया
अमाया [f]
अर्चेद्
अर्च् [1. Ā.]
देवान्न
देव [m]
देवान्न
न [ind]
दम्भेन
दम्भ [m]
श्रियम्
श्री [f]
इच्छेद्
इष् [1. P.]
अकुत्सिताम्
अकुत्सित [adj]
सेवेत प्रणयं हित्वा दक्षः स्यान्न त्वकालवित् । सान्त्वयेन्न च भोगार्थमनुगृह्णन्न चाक्षिपेत् ॥
English Translation
He should serve his elders with humility. He should be clever in business but should always wait for the opportune moment. He should solace men and never send them away with empty words. Having favoured a person, he should not case him off.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सेवेत
सेव् [4. P.]
प्रणयं
प्रणय [m]
हित्वा
हा [1. P.]
दक्षः
दक्ष [adj]
स्यान्न
अस् [2. P.]
स्यान्न
न [ind]
त्वकालवित्
तु [ind]
त्वकालवित्
अकाल [m]
त्वकालवित्
विद् [adj]
सान्त्वयेन्न
सान्त्वय् [Denom. Ā.]
सान्त्वयेन्न
न [ind]
च
च [ind]
भोगार्थम्
भोग [m]
भोगार्थम्
अर्थ [mn]
अनुगृह्णन्न
अनुग्रह् [9. Ā.]
अनुगृह्णन्न
न [ind]
चाक्षिपेत्
च [ind]
चाक्षिपेत्
आक्षिप् [4. P.]
प्रहरेन्न त्वविज्ञाय हत्वा शत्रून्न शेषयेत् । क्रोधं कुर्यान्न चाकस्मान्मृदुः स्यान्नापकारिषु ॥
English Translation
He should never strike in ignorance. Having killed his enemy he should never be sorry. He should display anger, but should never do so when there is no occasion. He should be mild, but never to the offenders.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
प्रहरेन्न
प्रहृ [2. P.]
प्रहरेन्न
न [ind]
त्वविज्ञाय
तु [ind]
त्वविज्ञाय
अविज्ञाय [ind]
हत्वा
हन् [6. P.]
शत्रून्न
शत्रु [m]
शत्रून्न
न [ind]
शेषयेत्
शेषय् [10. Ā.]
क्रोधं
क्रोध [m]
कुर्यान्न
कृ [2. Ā.]
कुर्यान्न
न [ind]
चाकस्मान्मृदुः
च [ind]
चाकस्मान्मृदुः
अकस्मात् [ind]
चाकस्मान्मृदुः
मृदु [adj]
स्यान्नापकारिषु
अस् [2. P.]
स्यान्नापकारिषु
न [ind]
स्यान्नापकारिषु
अपकारिन् [adj]
एवं चरस्व राज्यस्थो यदि श्रेय इहेच्छसि । अतोऽन्यथा नरपतिर्भयमृच्छत्यनुत्तमम् ॥
English Translation
Behave thus while ruling your kingdom if you wish to enjoy prosperity. The king that behaves otherwise is visited by great calamities.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवं
एवम् [ind]
चरस्व
चर् [1. Ā.]
राज्यस्थो
राज्य [n]
राज्यस्थो
स्थ [adj]
यदि
यदि [ind]
श्रेय
श्रेयस् [n]
इहेच्छसि
इह [ind]
इहेच्छसि
इष् [1. P.]
अतो
अतस् [ind]
ऽन्यथा
अन्यथा [ind]
नरपतिर्
नरपति [m]
भयम्
भय [n]
ऋच्छत्यनुत्तमम्
ऋछ् [5. Ā.]
ऋच्छत्यनुत्तमम्
अनुत्तम [adj]
इति सर्वान्गुणानेतान्यथोक्तान्योऽनुवर्तते । अनुभूयेह भद्राणि प्रेत्य स्वर्गे महीयते ॥
English Translation
That king, who observes all these virtues that I have mentioned, enjoys many blessings of Earth and great rewards in heaven.'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इति
इति [ind]
सर्वान्
सर्व [pron]
गुणान्
गुण [mn]
एतान्
एतद् [pron]
यथोक्तान्
यथा [ind]
यथोक्तान्
वच् [2. P.]
यो
यद् [pron]
ऽनुवर्तते
अनुवृत् [1. Ā.]
अनुभूयेह
अनुभू [1. Ā.]
अनुभूयेह
इह [ind]
भद्राणि
भद्र [adj]
प्रेत्य
प्रे [2. P.]
स्वर्गे
स्वर्ग [m]
महीयते
महीय् [Denom. P.]
इदं वचः शांतनवस्य शुश्रुवा;न्युधिष्ठिरः पाण्डवमुख्यसंवृतः । तदा ववन्दे च पितामहं नृपो; यथोक्तमेतच्च चकार बुद्धिमान् ॥
English Translation
Vaishampayana said Hearing these words of Shantanu's son, king Yudhishthira, always obedient in receiving instructions, endued with great intelligence, and protected by Bhima and others, then adored his grandfather and from that time began to rule according to his dictates.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इदं
इदम् [pron]
वचः
वचस् [n]
शांतनवस्य
शांतनव [m]
शुश्रुवान्
शुश्रुवस् [adj]
युधिष्ठिरः
युधिष्ठिर [m]
पाण्डवमुख्यसंवृतः
पाण्डव [m]
पाण्डवमुख्यसंवृतः
मुख्य [adj]
पाण्डवमुख्यसंवृतः
संवृ [9. P.]
तदा
तदा [ind]
ववन्दे
वन्द् [1. P.]
च
च [ind]
पितामहं
पितामह [m]
नृपो
नृप [m]
यथोक्तम्
यथा [ind]
यथोक्तम्
वच् [2. P.]
एतच्च
एतद् [pron]
एतच्च
च [ind]
चकार
कृ [2. Ā.]
बुद्धिमान्
बुद्धिमत् [adj]