Ādiparva Adhyāya 74
आदिपर्व • अध्यायः 74
Ādiparva Adhyāya 74 of the classical Mahābhārata with 13 verses.
Total: 13 Verses
•
Citations: MBh 1.74.1–13
•
250 Lexicon Terms
यः परेषां नरो नित्यमतिवादांस्तितिक्षति । देवयानि विजानीहि तेन सर्वमिदं जितम् ॥
English Translation
O Devayani, know that he who subdues the rising anger by his feeling of non-anger, conquers everything on earth.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यः
यद् [pron]
परेषां
पर [pron]
नरो
नर [m]
नित्यम्
नित्यम् [ind]
अतिवादांस्तितिक्षति
अतिवाद [m]
अतिवादांस्तितिक्षति
तितिक्ष् [Desid. P.]
देवयानि
देवयानी [f]
विजानीहि
विज्ञा [9. Ā.]
तेन
तद् [pron]
सर्वम्
सर्व [pron]
इदं
इदम् [pron]
जितम्
जि [9. P.]
यः समुत्पतितं क्रोधं निगृह्णाति हयं यथा । स यन्तेत्युच्यते सद्भिर्न यो रश्मिषु लम्बते ॥
English Translation
Shukra said: O Devayani, know that the man who does not regard the evil words of others, conquers every thing. The wise men call him a true charioteer who holds tightly the reins of his horses. He is a true man who subdues his rising anger.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यः
यद् [pron]
समुत्पतितं
समुत्पत् [1. Ā.]
क्रोधं
क्रोध [m]
निगृह्णाति
निग्रह् [9. Ā.]
हयं
हय [m]
यथा
यथा [ind]
स
तद् [pron]
यन्तेत्युच्यते
यन्तृ [m]
यन्तेत्युच्यते
इति [ind]
यन्तेत्युच्यते
वच् [2. P.]
सद्भिर्
अस् [2. P.]
न
न [ind]
यो
यद् [pron]
रश्मिषु
रश्मि [mf]
लम्बते
लम्ब् [1. P.]
यः समुत्पतितं क्रोधमक्रोधेन निरस्यति । देवयानि विजानीहि तेन सर्वमिदं जितम् ॥
English Translation
O Devayani, know that he who subdues the rising anger by his feeling of non-anger, conquers everything on earth.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यः
यद् [pron]
समुत्पतितं
समुत्पत् [1. Ā.]
क्रोधं
क्रोध [m]
निगृह्णाति
निग्रह् [9. Ā.]
हयं
हय [m]
यथा
यथा [ind]
देवयानि
देवयानी [f]
विजानीहि
विज्ञा [9. Ā.]
तेन
तद् [pron]
सर्वम्
सर्व [pron]
इदं
इदम् [pron]
जितम्
जि [9. P.]
यः समुत्पतितं क्रोधं क्षमयेह निरस्यति । यथोरगस्त्वचं जीर्णां स वै पुरुष उच्यते ॥
English Translation
He who subdues his rising anger by forgiveness like the casting off the slough of a snake is called a true man.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यः
यद् [pron]
समुत्पतितं
समुत्पत् [1. Ā.]
क्रोधं
क्रोध [m]
निगृह्णाति
निग्रह् [9. Ā.]
हयं
हय [m]
यथा
यथा [ind]
यथोरगस्त्वचं
यथा [ind]
यथोरगस्त्वचं
उरग [mn]
यथोरगस्त्वचं
त्वच् [f]
जीर्णां
जृ [6. P.]
स
तद् [pron]
वै
वै [ind]
पुरुष
पुरुष [m]
उच्यते
वच् [2. P.]
यः संधारयते मन्युं योऽतिवादांस्तितिक्षति । यश्च तप्तो न तपति दृढं सोऽर्थस्य भाजनम् ॥
English Translation
He who subdues his anger, he who does not regard the bad words of others, he who is not angry even when there is a cause, certainly acquires the four objects for which we live (namely Dharma, Artha, Kama and Moksha.)
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यः
यद् [pron]
परेषां
पर [pron]
नरो
नर [m]
नित्यम्
नित्यम् [ind]
अतिवादांस्तितिक्षति
अतिवाद [m]
अतिवादांस्तितिक्षति
तितिक्ष् [Desid. P.]
यश्च
यद् [pron]
यश्च
च [ind]
तप्तो
तप् [4. Ā.]
न
न [ind]
तपति
तप् [4. Ā.]
दृढं
दृढ [adj]
सो
तद् [pron]
ऽर्थस्य
अर्थ [mn]
भाजनम्
भाजन [n]
यो यजेदपरिश्रान्तो मासि मासि शतं समाः । न क्रुध्येद्यश्च सर्वस्य तयोरक्रोधनोऽधिकः ॥
English Translation
Between the two men, one performing sacrifices continually every month for one hundred years and one who does not feel any anger, the man who does not feel any anger is the greater man.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यो
यद् [pron]
यजेद्
यज् [2. P.]
अपरिश्रान्तो
अपरिश्रान्त [adj]
मासि
मास् [m]
मासि
मास् [m]
शतं
शत [mn]
समाः
समा [f]
न
न [ind]
क्रुध्येद्
क्रुध् [4. Ā.]
यश्च
यद् [pron]
यश्च
च [ind]
सर्वस्य
सर्व [pron]
तयोर्
तद् [pron]
अक्रोधनो
अक्रोधन [adj]
ऽधिकः
अधिक [adj]
यत्कुमाराः कुमार्यश्च वैरं कुर्युरचेतसः । न तत्प्राज्ञोऽनुकुर्वीत विदुस्ते न बलाबलम् ॥
English Translation
Boys and girls, who are incapable of distinguishing between right and wrong, quarrel among one another. The wise never imitate them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यत्
यत् [ind]
कुमाराः
कुमार [m]
कुमार्यश्च
कुमारी [f]
कुमार्यश्च
च [ind]
वैरं
वैर [mn]
कुर्युर्
कृ [2. Ā.]
अचेतसः
अचेतस् [adj]
न
न [ind]
तत्
तद् [pron]
प्राज्ञो
प्राज्ञ [adj]
ऽनुकुर्वीत
अनुकृ [8. Ā.]
विदुस्ते
विद् [6. Ā.]
विदुस्ते
तद् [pron]
न
न [ind]
बलाबलम्
बलाबल [n]
वेदाहं तात बालापि धर्माणां यदिहान्तरम् । अक्रोधे चातिवादे च वेद चापि बलाबलम् ॥
English Translation
the power Devayani said: O father, I know, though I am a girl, what are duties and virtues. I also know the difference between anger and forgiveness and of each.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वेदाहं
विद् [6. Ā.]
वेदाहं
मद् [pron]
तात
तात [m]
बालापि
बाला [f]
बालापि
अपि [ind]
धर्माणां
धर्म [mn]
यद्
यद् [pron]
इहान्तरम्
इह [ind]
इहान्तरम्
अन्तर [n]
अक्रोधे
अक्रोध [m]
चातिवादे
च [ind]
चातिवादे
अतिवाद [m]
च
च [ind]
वेद
विद् [6. Ā.]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
बलाबलम्
बलाबल [n]
शिष्यस्याशिष्यवृत्तेर्हि न क्षन्तव्यं बुभूषता । तस्मात्संकीर्णवृत्तेषु वासो मम न रोचते ॥
English Translation
But when a pupil behaves disrespectfully towards his tutor, he should never be forgiven by the preceptor, if he wants to benefit him. Therefore, I do not desire to live in a country where the people are so bad.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शिष्यस्याशिष्यवृत्तेर्
शिष्य [m]
शिष्यस्याशिष्यवृत्तेर्
अशिष्य [adj]
शिष्यस्याशिष्यवृत्तेर्
वृत्ति [f]
हि
हि [ind]
न
न [ind]
क्षन्तव्यं
क्षम् [1. P.]
बुभूषता
बुभूष् [Desid. Ā.]
तस्मात्
तद् [pron]
संकीर्णवृत्तेषु
संकृ [6. P.]
संकीर्णवृत्तेषु
वृत् [3. P.]
वासो
वास [m]
मम
मद् [pron]
न
न [ind]
रोचते
रुच् [1. P.]
पुमांसो ये हि निन्दन्ति वृत्तेनाभिजनेन च । न तेषु निवसेत्प्राज्ञः श्रेयोर्थी पापबुद्धिषु ॥
English Translation
The wise man who desire the good of all, should not live among men who are sinfully inclined and she always speak ill of men of high birth and good behaviour.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुमांसो
पुंस् [m]
ये
यद् [pron]
हि
हि [ind]
निन्दन्ति
निन्द् [1. Ā.]
वृत्तेनाभिजनेन
वृत्त [n]
वृत्तेनाभिजनेन
अभिजन [mn]
च
च [ind]
न
न [ind]
तेषु
तद् [pron]
निवसेत्
निवस् [1. Ā.]
प्राज्ञः
प्राज्ञ [adj]
श्रेयोऽर्थी
श्रेयस् [n]
श्रेयोऽर्थी
अर्थिन् [adj]
पापबुद्धिषु
पाप [adj]
पापबुद्धिषु
बुद्धि [f]
ये त्वेनमभिजानन्ति वृत्तेनाभिजनेन च । तेषु साधुषु वस्तव्यं स वासः श्रेष्ठ उच्यते ॥
English Translation
It is said to be the best place to live where high birth and good conduct are known and respected and where men know our birth and behaviour.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुमांसो
पुंस् [m]
ये
यद् [pron]
हि
हि [ind]
निन्दन्ति
निन्द् [1. Ā.]
वृत्तेनाभिजनेन
वृत्त [n]
वृत्तेनाभिजनेन
अभिजन [mn]
च
च [ind]
तेषु
तद् [pron]
साधुषु
साधु [adj]
वस्तव्यं
वस् [2. P.]
स
तद् [pron]
वासः
वास [m]
श्रेष्ठ
श्रेष्ठ [adj]
उच्यते
वच् [2. P.]
वाग्दुरुक्तं महाघोरं दुहितुर्वृषपर्वणः । न ह्यतो दुष्करतरं मन्ये लोकेष्वपि त्रिषु । यः सपत्नश्रियं दीप्तां हीनश्रीः पर्युपासते ॥
English Translation
The cruel words of the daughter of Vrishaparva burn my heart, as men, desirous of kindling a fire, burn the dry woods.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वाग्
वाच् [f]
दुरुक्तं
दुरुक्त [n]
महाघोरं
महत् [adj]
महाघोरं
घोर [adj]
दुहितुर्
दुहितृ [f]
वृषपर्वणः
वृषपर्वन् [m]
न
न [ind]
ह्यतो
हि [ind]
ह्यतो
अतस् [ind]
दुष्करतरं
दुष्करतर [adj]
मन्ये
मन् [8. P.]
लोकेष्वपि
लोक [m]
लोकेष्वपि
अपि [ind]
त्रिषु
त्रि [nr]
यः
यद् [pron]
सपत्नश्रियं
सपत्न [m]
सपत्नश्रियं
श्री [f]
दीप्तां
दीप् [4. P.]
हीनश्रीः
हा [1. P.]
हीनश्रीः
श्री [f]
पर्युपासते
पर्युपास् [4. P.]