समदिवसनिशीथं सङ्गिनस्तत्र शम्भोः शतमगमद् ऋतूनां साग्रमेका निशेव । न तु सुरतसुखेषु छिन्नतृष्णो बभूव ज्वलन इव समुद्रान्तर्गतस्तज्जलेषु ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
समेति । निशीथोऽत्र निशामात्रलक्षकः । समदिवसनिशीथं तुल्याहर्निशं यथा तथा तत्र तस्यां पार्वत्यां सङ्गिन आसक्तस्य । रात्रिंदिवं रममाणस्येत्यर्थः । शम्भोः शिवस्य साग्रं किञ्चित्साधिकसंख्यमृतूनां शतं पञ्चाशदुत्तरं मानुषमानेन पञ्चविंशतिवर्षाण्येका निशेवागमत् । स शम्भुः समुद्रान्तर्गतः समुद्रस्यान्तर्वृत्तिर्ज्वलनो वडवाग्निरिव तज्जलौघैस्तस्य प्रवाहैरिव सुरतसुखेभ्यश्छिन्नतृष्णो निवृताभिलाषो न बभूव । किन्तु चिरमवर्धतेत्यर्थः
अन्वयः:
समदिवसनिशीथं तत्र सङ्गिनः शम्भोः साग्रम् ऋतूनां शतम् एका निशा इव अगमत् । स समुद्राऽन्तर्गतः ज्वलन इव जलोघैः छिन्नतृष्णो न बभूव ।
Morphemic Decomposition & Padaccheda
समदिवसनिशीथं
सम [pron]
समदिवसनिशीथं
दिवस [mn]
समदिवसनिशीथं
निशीथ [mn]
सङ्गिनस्
सङ्गिन् [adj]
तत्र
तत्र [ind]
शम्भोः
शम्भु [m]
शतम्
शत [mn]
अगमद्
गम् [6. Ā.]
ऋतूनां
ऋतु [m]
साग्रम्
साग्र [adj]
एका
एक [pron]
निशेव
निशा [f]
निशेव
इव [ind]
न
न [ind]
तु
तु [ind]
सुरतसुखेषु
सुरत [n]
सुरतसुखेषु
सुख [n]
छिन्नतृष्णो
छिद् [1. P.]
छिन्नतृष्णो
तृष्णा [f]
बभूव
भू [1. Ā.]
ज्वलन
ज्वलन [m]
इव
इव [ind]
समुद्रान्तर्गतस्
समुद्र [m]
समुद्रान्तर्गतस्
अन्तर्गम् [1. P.]
तज्जलेषु
तद् [pron]
तज्जलेषु
जल [n]