Canonical Ref: KS 2.31
Metrical Form: अनुष्टुप्
Sanskrit (Devanāgarī)
एवं यदात्थ भगवन्नामृष्टं नः परैः पदम् । प्रत्येकं विनियुक्तात्मा कथं न ज्ञास्यसि प्रभो ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
ऐवमिति ॥ हे भगवन् षड्गुणैश्वर्यसम्पन्न ! यदात्थ `कृतव्यावृत्तयः परैः` (२/२७) इति यद्व्रवीषि । `ब्रुवः पञ्चानाम्-` इतयादिनाहादेशः । `वर्तमानसामीप्य वर्तमानवद्वा` इति वर्तमानप्रयोगः । वामनस्तु भ्रान्तोऽयं प्रयोग ईत्याह । आहेति भूते णलन्तभ्रमवदिति । आहेत्युपलक्षणम् । तदेव सत्यम् नोऽस्माकं पदमधिकारः परैः शत्रुभिरामृष्टमाक्षित्पम् । हे प्रभो, प्रत्येकं प्रतिपुरुषं विनियुक्तात्मा प्रवेशितस्वरुपः । सर्वान्तर्यामीत्यर्थः । कथं न ज्ञास्यसि न वेत्सि । वर्तमानेऽपि वचनभङ्ग्या भविष्यन्निर्देशः प्रसिद्धः । `अपह्नवे ज्ञः` (पा.1|3|44) `अकर्मकाच्च` (पा.1|3|26) इत्यात्मनेपदविकल्पः
अन्वयः:
हे भगवन् ! यत् आत्थ तत् एवम्, नः पदं परैः आमृष्टम् । हे प्रभो ! प्रत्येकं विनियुक्तात्मा कथं न ज्ञास्यसि ?
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
एवं
Lemma: एवम्
POS: ind
यद्
Lemma: यद्
POS: pron
आत्थ
Lemma: अह्
POS: 1. P. • Verb: आत्थ
भगवन्न्
Lemma: भगवन्त्
POS: m
आमृष्टं
Lemma: आमृश्
POS: 6. P.
नः
Lemma: मद्
POS: pron
परैः
Lemma: पर
POS: pron
पदम्
Lemma: पद
POS: mn
प्रत्येकं
Lemma: प्रत्येकम्
POS: ind
विनियुक्तात्मा
Lemma: विनियुज्
POS: 7. Ā.
विनियुक्तात्मा
Lemma: आत्मन्
POS: m
कथं
Lemma: कथम्
POS: ind
न
Lemma: न
POS: ind
ज्ञास्यसि
Lemma: ज्ञा
POS: 4. Ā. • Verb: ज्ञास्यसि
प्रभो
Lemma: प्रभु
POS: m
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 2.31. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.