Canonical Ref: KS 1.60
Metrical Form: मालिनी
Sanskrit (Devanāgarī)
अवचितबलिपुष्पा वेदिसंमार्गदक्षा नियमविधिजलानां बर्हिषां चोपनेत्री । गिरिशमुपचचार प्रत्यहं सा सुकेशी नियमितपरिखेदा तच्छिरश्चन्द्रपादैः ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
अवचितेति । सुकेशी शोभनमूर्धजा । `स्वाङ्गाच्चोपसर्जनादसंयोगोपधात्` (पा.4|1|54) इति ङीष् । सा पार्वत्यवचितानि लूनानि बलिपुष्पाणि पूजाकुसुमानि यथा सा वेदेर्नियमवेदिकायाः संमार्गे संमार्जने दक्षा नियमविधेर्नित्यकर्मानुष्ठानस्य यानि जलानि तेषां बर्हिषां कुशानां चोपेनेत्र्यानेत्री सती तस्य गिरिशस्य शिरसि चन्द्रस्य पादै रश्मिभिः । `पादा रश्म्यङ्घ्रितुर्यांशाः` इत्यमरः (अ.को.3|3|97) । नियमितपरिखेदा निवर्तितपरिश्रमा सत्यहन्यहनि प्रत्यहम् । `अव्ययं विभक्तिसमीपसमृद्धी-` त्यादिना नियतार्थेऽव्ययीभावः नपुंसकादन्यतरस्याम् इत्यच्प्रत्ययः । गिरिशमुपचचार शुश्रूषांचक्रे
अन्वयः:
सुकेशी सा अवचितबलिपुष्पा वेदिसंमार्गदक्षा नियमविधिजलानां बर्हिषां च उपनेत्री (सती) तच्छिरश्चन्द्रपादैः नियमितपरिखेदा (सती) प्रत्यहं गिरिशम् उपचचार ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
अवचितबलिपुष्पा
Lemma: अवचि
POS: 5. Ā.
अवचितबलिपुष्पा
Lemma: बलि
POS: m
अवचितबलिपुष्पा
Lemma: पुष्प
POS: n
वेदिसम्मार्गदक्षा
Lemma: वेदि
POS: f
वेदिसम्मार्गदक्षा
Lemma: सम्मार्ग
POS: m
वेदिसम्मार्गदक्षा
Lemma: दक्ष
POS: adj
नियमविधिजलानां
Lemma: नियम
POS: m
नियमविधिजलानां
Lemma: विधि
POS: m
नियमविधिजलानां
Lemma: जल
POS: n
बर्हिषां
Lemma: बर्हिस्
POS: mn
चोपनेत्री
Lemma: च
POS: ind
चोपनेत्री
Lemma: उपनेतृ
POS: adj
गिरिशम्
Lemma: गिरिश
POS: m
उपचचार
Lemma: उपचर्
POS: 1. Ā. • Verb: उपचचार
प्रत्यहं
Lemma: प्रत्यहम्
POS: ind
सा
Lemma: तद्
POS: pron
सुकेशी
Lemma: सु
POS: ind
सुकेशी
Lemma: केश
POS: adj
नियमितपरिखेदा
Lemma: नियमय्
POS: 10. P.
नियमितपरिखेदा
Lemma: परिखेद
POS: m
तच्छिरश्चन्द्रपादैः
Lemma: तद्
POS: pron
तच्छिरश्चन्द्रपादैः
Lemma: शिरस्
POS: n
तच्छिरश्चन्द्रपादैः
Lemma: चन्द्र
POS: m
तच्छिरश्चन्द्रपादैः
Lemma: पाद
POS: m
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 1.60. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.