Canonical Ref: KS 1.46
Metrical Form: उपेन्द्रवज्रा
Sanskrit (Devanāgarī)
प्रवातनीलोत्पलनिर्विशेषमधीरविप्रेक्षितमायताक्ष्या । तया गृहीतं नु मृगाङ्गनाभ्यस्ततो गृहीतं नु मृगाङ्गनाभिः ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
प्रवातेति । प्रवाते प्रभूतवातस्थले यन्नीलोत्पलं ततो विर्विशेषं निर्भेदं, तत्सदृशमित्यर्थः । अधीरविप्रेक्षितं चकितविलोकितमायताक्ष्या विशालनेत्रया तया पार्वत्या मृगाङ्गनाभ्यो हरिणीभ्यो गृहीतमभ्यस्तं नु । अथवा मृगाङ्गनाभिस्ततस्तस्याः पार्वत्याः । पञ्चम्यास्तसिल् । गृहीतं नु । अत्र विवक्षितस्य परस्पग्रहणस्योत्प्रेक्षणादुत्प्रेक्षेति केचित् । तदुपजीविसंदेहालंकार इत्यन्ये । उभयोः संकर इत्यपरे
अन्वयः:
प्रवातनीलोत्पलनिर्विशेषम् अधीरविप्रेक्षितम् आयताक्ष्या तया मृगाऽङ्गनाभ्यो गृहीतं नु ? (वा) मृगाङ्गनाभिः ततो गृहीतं नु ?
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
प्रवातनीलोत्पलनिर्विशेषम्
Lemma: प्रवा
POS: 4. P.
प्रवातनीलोत्पलनिर्विशेषम्
Lemma: नीलोत्पल
POS: n
प्रवातनीलोत्पलनिर्विशेषम्
Lemma: निर्विशेष
POS: n
अधीरविप्रेक्षितम्
Lemma: अधीर
POS: adj
अधीरविप्रेक्षितम्
Lemma: विप्रेक्ष्
POS: 4. P.
आयताक्ष्या
Lemma: आयम्
POS: 6. P.
आयताक्ष्या
Lemma: अक्षि
POS: n
तया
Lemma: तद्
POS: pron
गृहीतं
Lemma: ग्रह्
POS: 6. Ā.
नु
Lemma: नु
POS: ind
मृगाङ्गनाभ्यस्
Lemma: मृग
POS: m
मृगाङ्गनाभ्यस्
Lemma: अङ्गना
POS: f
ततो
Lemma: ततस्
POS: ind
गृहीतं
Lemma: ग्रह्
POS: 6. Ā.
नु
Lemma: नु
POS: ind
मृगाङ्गनाभिः
Lemma: मृग
POS: m
मृगाङ्गनाभिः
Lemma: अङ्गना
POS: f
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 1.46. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.