Udyogaparva Adhyāya 74
उद्योगपर्व • अध्यायः 74
Udyogaparva Adhyāya 74 of the classical Mahābhārata with 19 verses.
Total: 19 Verses
•
Citations: MBh 5.74.1–19
•
250 Lexicon Terms
तथोक्तो वासुदेवेन नित्यमन्युरमर्षणः । सदश्ववत्समाधावद्बभाषे तदनन्तरम् ॥
English Translation
Vaishampayana said Thus spoken by the son of Vasudeva, the one who was ever wrathful and who was accustomed to return insults immediately woke up like a good horse and instantly said reply-
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथोक्तो
तथा [ind]
तथोक्तो
वच् [2. P.]
वासुदेवेन
वासुदेव [m]
नित्यमन्युर्
नित्य [adj]
नित्यमन्युर्
मन्यु [mf]
अमर्षणः
अमर्षण [adj]
सदश्ववत्
सत् [adj]
सदश्ववत्
अश्व [m]
सदश्ववत्
वत् [ind]
समाधावद्
समाधाव् [1. Ā.]
बभाषे
भाष् [1. P.]
तदनन्तरम्
तद् [pron]
तदनन्तरम्
अनन्तरम् [ind]
अन्यथा मां चिकीर्षन्तमन्यथा मन्यसेऽच्युत । प्रणीतभावमत्यन्तं युधि सत्यपराक्रमम् ॥
English Translation
Bhimasena said You regard me, who desire to act in a certain way, in a different light, O Acchyuta. I am in an exceedingly cheerful state of mind at the prospect of war. I am of true prowess.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अन्यथा
अन्यथा [ind]
मां
मद् [pron]
चिकीर्षन्तम्
चिकीर्ष् [Desid. Ā.]
अन्यथा
अन्यथा [ind]
मन्यसे
मन् [8. P.]
ऽच्युत
अच्युत [m]
प्रणीतभावम्
प्रणी [1. Ā.]
प्रणीतभावम्
भाव [m]
अत्यन्तं
अत्यन्तम् [ind]
युधि
युध् [f]
सत्यपराक्रमम्
सत्य [adj]
सत्यपराक्रमम्
पराक्रम [m]
वेत्थ दाशार्ह सत्त्वं मे दीर्घकालं सहोषितः । उत वा मां न जानासि प्लवन्ह्रद इवाप्लवः । तस्मादप्रतिरूपाभिर्वाग्भिर्मां त्वं समर्छसि ॥
English Translation
You know the truth of this, you of the Dasharha race, owing to your living for a long time with me; or it is possible that you do not know me like one swimming in a lake not knowing its depth.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वेत्थ
विद् [6. Ā.]
दाशार्ह
दाशार्ह [m]
सत्त्वं
सत्त्व [n]
मे
मद् [pron]
दीर्घकालं
दीर्घ [adj]
दीर्घकालं
काल [m]
सहोषितः
सह [ind]
सहोषितः
वस् [2. P.]
उत
उत [ind]
वा
वा [ind]
मां
मद् [pron]
न
न [ind]
जानासि
ज्ञा [4. Ā.]
प्लवन्
प्लु [1. P.]
ह्रद
ह्रद [mn]
तस्माद्
तस्मात् [ind]
अप्रतिरूपाभिर्
अप्रतिरूप [adj]
वाग्भिर्
वाच् [f]
मां
मद् [pron]
त्वं
त्वद् [pron]
समर्छसि
समृछ् [1. Ā.]
कथं हि भीमसेनं मां जानन्कश्चन माधव । ब्रूयादप्रतिरूपाणि यथा मां वक्तुमर्हसि ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कथं
कथम् [ind]
हि
हि [ind]
भीमसेनं
भीमसेन [m]
मां
मद् [pron]
जानन्
ज्ञा [4. Ā.]
कश्चन
कश्चन [pron]
माधव
माधव [m]
तस्माद्
तस्मात् [ind]
अप्रतिरूपाभिर्
अप्रतिरूप [adj]
वाग्भिर्
वाच् [f]
मां
मद् [pron]
त्वं
त्वद् [pron]
समर्छसि
समृछ् [1. Ā.]
तस्मादिदं प्रवक्ष्यामि वचनं वृष्णिनन्दन । आत्मनः पौरुषं चैव बलं च न समं परैः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तम्
तद् [pron]
उपायं
उपाय [m]
प्रवक्ष्यामि
प्रवच् [2. P.]
यथा
यथा [ind]
वृत्रं
वृत्र [m]
वधिष्यथ
वध् [4. P.]
आत्मनः
आत्मन् [m]
पौरुषं
पौरुष [n]
चैव
च [ind]
चैव
एव [ind]
बलं
बल [mn]
च
च [ind]
न
न [ind]
समं
सम [pron]
परैः
पर [pron]
सर्वथा नार्यकर्मैतत्प्रशंसा स्वयमात्मनः । अतिवादापविद्धस्तु वक्ष्यामि बलमात्मनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वथा
सर्वथा [ind]
नार्यकर्मैतत्
न [ind]
नार्यकर्मैतत्
आर्य [adj]
नार्यकर्मैतत्
कर्मन् [n]
नार्यकर्मैतत्
एतद् [pron]
प्रशंसा
प्रशंसा [f]
स्वयम्
स्वयम् [ind]
आत्मनः
आत्मन् [m]
अतिवादापविद्धस्तु
अतिवाद [m]
अतिवादापविद्धस्तु
अपव्यध् [4. P.]
अतिवादापविद्धस्तु
तु [ind]
वक्ष्यामि
वच् [2. P.]
बलम्
बल [mn]
आत्मनः
आत्मन् [m]
पश्येमे रोदसी कृष्ण ययोरासन्निमाः प्रजाः । अचले चाप्यनन्ते च प्रतिष्ठे सर्वमातरौ ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पश्येमे
पश् [4. Ā.]
पश्येमे
इदम् [pron]
रोदसी
रोदस् [n]
कृष्ण
कृष्ण [m]
ययोर्
यद् [pron]
आसन्न्
अस् [2. P.]
इमाः
इदम् [pron]
प्रजाः
प्रजा [f]
अचले
अचल [adj]
चाप्यनन्ते
च [ind]
चाप्यनन्ते
अपि [ind]
चाप्यनन्ते
अनन्त [adj]
च
च [ind]
प्रतिष्ठे
प्रतिष्ठा [f]
सर्वमातरौ
सर्व [pron]
सर्वमातरौ
मातृ [f]
यदीमे सहसा क्रुद्धे समेयातां शिले इव । अहमेते निगृह्णीयां बाहुभ्यां सचराचरे ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यदीमे
यदि [ind]
यदीमे
इदम् [pron]
सहसा
सहस् [n]
क्रुद्धे
क्रुध् [4. Ā.]
समेयातां
समे [2. P.]
शिले
शिला [f]
इव
इव [ind]
अहम्
मद् [pron]
एते
एतद् [pron]
निगृह्णीयां
निग्रह् [9. Ā.]
बाहुभ्यां
बाहु [mf]
सचराचरे
स [ind]
सचराचरे
चराचर [n]
पश्यैतदन्तरं बाह्वोर्महापरिघयोरिव । य एतत्प्राप्य मुच्येत न तं पश्यामि पूरुषम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पश्यैतद्
पश् [4. Ā.]
पश्यैतद्
एतद् [pron]
अन्तरं
अन्तर [n]
बाह्वोर्
बाहु [mf]
महापरिघयोर्
महत् [adj]
महापरिघयोर्
परिघ [m]
इव
इव [ind]
य
यद् [pron]
एतत्
एतद् [pron]
प्राप्य
प्राप् [1. P.]
मुच्येत
मुच् [6. Ā.]
न
न [ind]
तं
तद् [pron]
पश्यामि
दृश् [6. P.]
पूरुषम्
पूरुष [m]
हिमवांश्च समुद्रश्च वज्री च बलभित्स्वयम् । मयाभिपन्नं त्रायेरन्बलमास्थाय न त्रयः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
हिमवांश्च
हिमवन्त् [m]
हिमवांश्च
च [ind]
समुद्रश्च
समुद्र [m]
समुद्रश्च
च [ind]
वज्री
वज्रिन् [m]
च
च [ind]
बलभित्
बलभिद् [m]
स्वयम्
स्वयम् [ind]
मयाभिपन्नं
मद् [pron]
मयाभिपन्नं
अभिपद् [4. P.]
त्रायेरन्
त्रा [2. Ā.]
बलम्
बल [mn]
आस्थाय
आस्था [1. Ā.]
न
न [ind]
त्रयः
त्रि [nr]
युध्येयं क्षत्रियान्सर्वान्पाण्डवेष्वाततायिनः । अधः पादतलेनैतानधिष्ठास्यामि भूतले ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
युध्येयं
युध् [2. P.]
क्षत्रियान्
क्षत्रिय [m]
सर्वान्
सर्व [pron]
पाण्डवेष्वाततायिनः
पाण्डव [m]
पाण्डवेष्वाततायिनः
आततायिन् [adj]
अधः
अधस् [ind]
पादतलेनैतान्
पाद [m]
पादतलेनैतान्
तल [mn]
पादतलेनैतान्
एतद् [pron]
अधिष्ठास्यामि
अधिष्ठा [1. Ā.]
भूतले
भू [f]
भूतले
तल [mn]
न हि त्वं नाभिजानासि मम विक्रममच्युत । यथा मया विनिर्जित्य राजानो वशगाः कृताः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
हि
हि [ind]
त्वं
त्वद् [pron]
नाभिजानासि
न [ind]
नाभिजानासि
अभिज्ञा [9. Ā.]
मम
मद् [pron]
विक्रमम्
विक्रम [m]
अच्युत
अच्युत [m]
यथा
यथा [ind]
मया
मद् [pron]
विनिर्जित्य
विनिर्जि [1. P.]
राजानो
राजन् [m]
वशगाः
वश [m]
वशगाः
ग [adj]
कृताः
कृ [2. Ā.]
अथ चेन्मां न जानासि सूर्यस्येवोद्यतः प्रभाम् । विगाढे युधि संबाधे वेत्स्यसे मां जनार्दन ॥
English Translation
And the manner in which after conquering the kings, brought them under subjection. If it is a fact that you do not know my strength, which is like the resplendent sun, you will know then me in the fierce turmoil of battle, O Janardana. You cause me pain by your harsh words like the pain felt in opening a long standing boil.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
चेन्मां
चेद् [ind]
चेन्मां
मद् [pron]
न
न [ind]
जानासि
ज्ञा [4. Ā.]
सूर्यस्येवोद्यतः
सूर्य [m]
सूर्यस्येवोद्यतः
इव [ind]
सूर्यस्येवोद्यतः
उदि [4. Ā.]
प्रभाम्
प्रभा [f]
विगाढे
विगाह् [1. P.]
युधि
युध् [f]
संबाधे
सम्बाध [m]
वेत्स्यसे
विद् [2. Ā.]
मां
मद् [pron]
जनार्दन
जनार्दन [m]
किं मात्यवाक्षीः परुषैर्व्रणं सूच्या इवानघ । यथामति ब्रवीम्येतद्विद्धि मामधिकं ततः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किं
किम् [ind]
मात्यवाक्षीः
मा [ind]
मात्यवाक्षीः
अतिवच् [3. P.]
परुषैर्
परुष [adj]
व्रणं
व्रण [mn]
सूच्या
सूचि [f]
इवानघ
इव [ind]
इवानघ
अनघ [adj]
यथामति
यथामति [ind]
ब्रवीम्येतद्
ब्रू [2. Ā.]
ब्रवीम्येतद्
एतद् [pron]
विद्धि
विद् [6. Ā.]
माम्
मद् [pron]
अधिकं
अधिक [adj]
ततः
ततस् [ind]
द्रष्टासि युधि संबाधे प्रवृत्ते वैशसेऽहनि । मया प्रणुन्नान्मातङ्गान्रथिनः सादिनस्तथा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
द्रष्टासि
दृश् [6. P.]
युधि
युध् [f]
संबाधे
सम्बाध [m]
प्रवृत्ते
प्रवृत् [1. Ā.]
वैशसे
वैशस [n]
ऽहनि
अहर् [n]
मया
मद् [pron]
प्रणुन्नान्मातङ्गान्
प्रणुद् [6. Ā.]
प्रणुन्नान्मातङ्गान्
मातंग [m]
रथिनः
रथिन् [m]
सादिनस्तथा
सादिन् [m]
सादिनस्तथा
तथा [ind]
तथा नरानभिक्रुद्धं निघ्नन्तं क्षत्रियर्षभान् । द्रष्टा मां त्वं च लोकश्च विकर्षन्तं वरान्वरान् ॥
English Translation
You will see and the world will see me cutting down the foremost warriors. The marrow of my bones is not wasted away; nor does my mind shake with fear!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तथा
तथा [ind]
नरान्
नर [m]
अभिक्रुद्धं
अभिक्रुध् [4. P.]
निघ्नन्तं
निहन् [2. Ā.]
क्षत्रियर्षभान्
क्षत्रिय [m]
क्षत्रियर्षभान्
ऋषभ [m]
द्रष्टा
दृश् [6. P.]
मां
मद् [pron]
त्वं
त्वद् [pron]
च
च [ind]
लोकश्च
लोक [m]
लोकश्च
च [ind]
विकर्षन्तं
विकृष् [6. P.]
वरान्
वर [adj]
वरान्
वर [adj]
न मे सीदन्ति मज्जानो न ममोद्वेपते मनः । सर्वलोकादभिक्रुद्धान्न भयं विद्यते मम ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
मे
मद् [pron]
सीदन्ति
सद् [6. P.]
मज्जानो
मज्जन् [m]
न
न [ind]
ममोद्वेपते
मद् [pron]
ममोद्वेपते
उद्विप् [1. Ā.]
मनः
मनस् [n]
सर्वलोकाद्
सर्व [pron]
सर्वलोकाद्
लोक [m]
अभिक्रुद्धान्न
अभिक्रुध् [4. P.]
अभिक्रुद्धान्न
न [ind]
भयं
भय [n]
विद्यते
विद् [6. Ā.]
मम
मद् [pron]
किं तु सौहृदमेवैतत्कृपया मधुसूदन । सर्वांस्तितिक्षे संक्लेशान्मा स्म नो भरता नशन् ॥
English Translation
I have no fear from all the worlds moved with wrath against me. But I am evincing these good wishes only out of mercy, O destroyer of Madhu. I can bear all sorts of troubles, if the Bharatas are not annihilated.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किंतु
किंतु [ind]
सौहृदम्
सौहृद [n]
एवैतत्
एव [ind]
एवैतत्
एतद् [pron]
कृपया
कृपा [f]
मधुसूदन
मधुसूदन [m]
सर्वांस्तितिक्षे
सर्व [pron]
सर्वांस्तितिक्षे
तितिक्ष् [Desid. P.]
संक्लेशान्मा
संक्लेश [m]
संक्लेशान्मा
मा [ind]
स्म
स्म [ind]
नो
मद् [pron]
भरता
भरत [m]
नशन्
नश् [1. Ā.]