Udyogaparva Adhyāya 28
उद्योगपर्व • अध्यायः 28
Udyogaparva Adhyāya 28 of the classical Mahābhārata with 15 verses.
Total: 15 Verses
•
Citations: MBh 5.28.1–15
•
250 Lexicon Terms
असंशयं संजय सत्यमेत;द्धर्मो वरः कर्मणां यत्त्वमात्थ । ज्ञात्वा तु मां संजय गर्हयेस्त्वं; यदि धर्मं यद्यधर्मं चरामि ॥
English Translation
Yudhishthira said Undoubtedly, O Sanjaya, it is as you say namely that virtuous acts are the best among deeds; and knowing, O Sanjaya, whether it is Qur virtue or vice that I follow should you blame me.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
असंशयं
असंशय [adj]
संजय
संजय [m]
सत्यम्
सत्य [n]
एतद्
एतद् [pron]
धर्मो
धर्म [mn]
वरः
वर [adj]
कर्मणां
कर्मन् [n]
यत्
यद् [pron]
त्वम्
त्वद् [pron]
आत्थ
अह् [1. P.]
ज्ञात्वा
ज्ञा [4. Ā.]
तु
तु [ind]
मां
मद् [pron]
संजय
संजय [m]
गर्हयेस्त्वं
गर्हय् [10. Ā.]
गर्हयेस्त्वं
त्वद् [pron]
यदि
यदि [ind]
धर्मं
धर्म [mn]
यद्यधर्मं
यदि [ind]
यद्यधर्मं
अधर्म [m]
चरामि
चर् [1. Ā.]
यत्राधर्मो धर्मरूपाणि बिभ्र;द्धर्मः कृत्स्नो दृश्यतेऽधर्मरूपः । तथा धर्मो धारयन्धर्मरूपं; विद्वांसस्तं संप्रपश्यन्ति बुद्ध्या ॥
English Translation
Where vice assumes the appearance of virtue and virtue appears completely as vice and virtue appears in its own form wise men should distinguish it from virtue by their intelligence.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यत्राधर्मो
यत्र [ind]
यत्राधर्मो
अधर्म [m]
धर्मरूपाणि
धर्म [mn]
धर्मरूपाणि
रूप [n]
बिभ्रद्
भृ [1. Ā.]
धर्मः
धर्म [mn]
कृत्स्नो
कृत्स्न [adj]
दृश्यते
दृश् [6. P.]
ऽधर्मरूपः
अधर्म [m]
ऽधर्मरूपः
रूप [n]
तथा
तथा [ind]
धर्मो
धर्म [mn]
धारयन्
धारय् [10. Ā.]
धर्मरूपं
धर्म [mn]
धर्मरूपं
रूप [n]
विद्वांसस्तं
विद्वस् [adj]
विद्वांसस्तं
तद् [pron]
सम्प्रपश्यन्ति
सम्प्रदृश् [4. Ā.]
बुद्ध्या
बुद्धि [f]
एवमेतावापदि लिङ्गमेत;द्धर्माधर्मौ वृत्तिनित्यौ भजेताम् । आद्यं लिङ्गं यस्य तस्य प्रमाण;मापद्धर्मं संजय तं निबोध ॥
English Translation
A man should follow the profession of the order among which he is born, but similarly in tirnes of distress these occupations which are fixed, follow the rule of virtue and vice. Hear now, O Sanjaya, what constitutes profession in times of distress.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
एतावापदि
एतद् [pron]
एतावापदि
आपद् [f]
लिङ्गम्
लिङ्ग [mn]
एतद्
एतद् [pron]
धर्माधर्मौ
धर्म [mn]
धर्माधर्मौ
अधर्म [m]
वृत्तिनित्यौ
वृत्ति [f]
वृत्तिनित्यौ
नित्य [adj]
भजेताम्
भज् [1. Ā.]
आद्यं
आद्य [adj]
लिङ्गं
लिङ्ग [mn]
यस्य
यद् [pron]
तस्य
तद् [pron]
प्रमाणम्
प्रमाण [mn]
आपद्धर्मं
आपद् [f]
आपद्धर्मं
धर्म [mn]
संजय
संजय [m]
तं
तद् [pron]
निबोध
निबुध् [4. P.]
लुप्तायां तु प्रकृतौ येन कर्म; निष्पादयेत्तत्परीप्सेद्विहीनः । प्रकृतिस्थश्चापदि वर्तमान; उभौ गर्ह्यौ भवतः संजयैतौ ॥
English Translation
With his means of livelihood gone, a destitute man ought to desire for such means as may enable him to perform such duties as are laid down for him. O Sanjaya; both the man whose means of livelihood is not gone and the one who is in distress, are culpable (if they act as if they are not what they are)O Sanjaya,
Morphemic Decomposition & Padaccheda
लुप्तायां
लुप् [6. Ā.]
तु
तु [ind]
प्रकृतौ
प्रकृति [f]
येन
यद् [pron]
कर्म
कर्मन् [n]
निष्पादयेत्
निष्पादय् [10. P.]
तत्
तद् [pron]
परीप्सेद्
परीप्स् [Desid. Ā.]
विहीनः
विहा [3. Ā.]
प्रकृतिस्थश्चापदि
प्रकृति [f]
प्रकृतिस्थश्चापदि
स्थ [adj]
प्रकृतिस्थश्चापदि
च [ind]
प्रकृतिस्थश्चापदि
आपद् [f]
वर्तमान
वृत् [3. P.]
उभौ
उभ् [pron]
गर्ह्यौ
गर्ह् [1. P.]
भवतः
भू [1. Ā.]
संजयैतौ
संजय [m]
संजयैतौ
एतद् [pron]
अविलोपमिच्छतां ब्राह्मणानां; प्रायश्चित्तं विहितं यद्विधात्रा । आपद्यथाकर्मसु वर्तमाना;न्विकर्मस्थान्संजय गर्हयेत ॥
English Translation
Since expiation has been prescribed by the creator, for those Brahmanas who without wishing for ruin to themselves (do actions sinful for them to do). With due regard to this fact, O Sanjaya, should you find fault with those whose means of livelihood is gone and those who are not in that position.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अविलोपम्
अविलोप [m]
इच्छतां
इष् [1. P.]
ब्राह्मणानां
ब्राह्मण [m]
प्रायश्चित्तं
प्रायश्चित्त [n]
विहितं
विधा [3. Ā.]
यद्
यद् [pron]
विधात्रा
विधातृ [m]
आपद्यथाकर्मसु
आपद् [f]
आपद्यथाकर्मसु
अथ [ind]
आपद्यथाकर्मसु
अकर्मन् [n]
वर्तमानान्
वृत् [3. P.]
विकर्मस्थान्
विकर्मन् [n]
विकर्मस्थान्
स्थ [adj]
संजय
संजय [m]
गर्हयेत
गर्हय् [10. Ā.]
मनीषिणां तत्त्वविच्छेदनाय; विधीयते सत्सु वृत्तिः सदैव । अब्राह्मणाः सन्ति तु ये न वैद्याः; सर्वोच्छेदं साधु मन्येत तेभ्यः ॥
English Translation
For the acquirement of the knowledge of our inner self and for bringing the mind under control is always prescribed accepting alms from good men. For those that are not Brahmanas and do not want to know about the inner self, the practices prescribed for their respective orders are considered to be the best.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मनीषिणां
मनीषिन् [adj]
तत्त्वविच्छेदनाय
तत्त्व [n]
तत्त्वविच्छेदनाय
विच्छेदन [n]
विधीयते
विधा [3. Ā.]
सत्सु
सत् [adj]
वृत्तिः
वृत्ति [f]
सदैव
सदा [ind]
सदैव
एव [ind]
अब्राह्मणाः
अब्राह्मण [m]
सन्ति
अस् [2. P.]
तु
तु [ind]
ये
यद् [pron]
न
न [ind]
वैद्याः
वैद्य [m]
सर्वोच्छेदं
सर्व [pron]
सर्वोच्छेदं
उच्छेद [m]
साधु
साधु [adj]
मन्येत
मन् [8. P.]
तेभ्यः
तद् [pron]
तदर्था नः पितरो ये च पूर्वे; पितामहा ये च तेभ्यः परेऽन्ये । प्रज्ञैषिणो ये च हि कर्म चक्रु;र्नास्त्यन्ततो नास्ति नास्तीति मन्ये ॥
English Translation
That path has been followed by our fathers and grandfathers and also by others and all those who are wise adopt the same path. For this I do not consider that they were not orthodox.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तदर्था
तद् [pron]
तदर्था
अर्थ [mn]
नः
मद् [pron]
पितरो
पितृ [m]
ये
यद् [pron]
च
च [ind]
पूर्वे
पूर्व [pron]
पितामहा
पितामह [m]
ये
यद् [pron]
च
च [ind]
तेभ्यः
तद् [pron]
परे
पर [pron]
ऽन्ये
अन्य [pron]
प्रज्ञैषिणो
प्रज्ञा [f]
प्रज्ञैषिणो
एषिन् [adj]
ये
यद् [pron]
च
च [ind]
हि
हि [ind]
कर्म
कर्मन् [n]
चक्रुर्
कृ [2. Ā.]
नास्त्यन्ततो
न [ind]
नास्त्यन्ततो
अस् [2. P.]
नास्त्यन्ततो
अन्ततस् [ind]
नास्ति
न [ind]
नास्ति
अस् [2. P.]
नास्तीति
न [ind]
नास्तीति
अस् [2. P.]
नास्तीति
इति [ind]
मन्ये
मन् [8. P.]
यत्किंचिदेतद्वित्तमस्यां पृथिव्यां; यद्देवानां त्रिदशानां परत्र । प्राजापत्यं त्रिदिवं ब्रह्मलोकं; नाधर्मतः संजय कामये तत् ॥
English Translation
What little wealth there is in this world, what in the possessions of the gods and what is beyond them or the region of the Prajapatis, the heaven or the region of Brahma. I do not desire even unrighteously, O Sanjaya.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यत्
यद् [pron]
किंचिद्
कश्चित् [pron]
एतद्
एतद् [pron]
वित्तम्
विद् [2. Ā.]
अस्यां
इदम् [pron]
पृथिव्यां
पृथिवी [f]
यद्
यद् [pron]
देवानां
देव [m]
त्रिदशानां
त्रिदश [m]
परत्र
परत्र [ind]
प्राजापत्यं
प्राजापत्य [adj]
त्रिदिवं
त्रिदिव [n]
ब्रह्मलोकं
ब्रह्मन् [m]
ब्रह्मलोकं
लोक [m]
नाधर्मतः
न [ind]
नाधर्मतः
अधर्म [m]
संजय
संजय [m]
कामये
कामय् [10. P.]
तत्
तद् [pron]
धर्मेश्वरः कुशलो नीतिमांश्चा;प्युपासिता ब्राह्मणानां मनीषी । नानाविधांश्चैव महाबलांश्च; राजन्यभोजाननुशास्ति कृष्णः ॥
English Translation
Krishna, is the lord (as it were) of virtue, well versed in every science, politic, wise and has been attended by Brahmanas and by him are instructed many kings of great prowess.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
धर्मेश्वरः
धर्म [mn]
धर्मेश्वरः
ईश्वर [m]
कुशलो
कुशल [adj]
नीतिमांश्चाप्य्
नीतिमत् [adj]
नीतिमांश्चाप्य्
च [ind]
नीतिमांश्चाप्य्
अपि [ind]
उपासिता
उपासितृ [adj]
ब्राह्मणानां
ब्राह्मण [m]
मनीषी
मनीषिन् [adj]
नानाविधांश्चैव
नानाविध [adj]
नानाविधांश्चैव
च [ind]
नानाविधांश्चैव
एव [ind]
महाबलांश्च
महत् [adj]
महाबलांश्च
बल [mn]
महाबलांश्च
च [ind]
राजन्यभोजान्
राजन्य [m]
राजन्यभोजान्
भोज [m]
अनुशास्ति
अनुशास् [2. Ā.]
कृष्णः
कृष्ण [m]
यदि ह्यहं विसृजन्स्यामगर्ह्यो; युध्यमानो यदि जह्यां स्वधर्मम् । महायशाः केशवस्तद्ब्रवीतु; वासुदेवस्तूभयोरर्थकामः ॥
English Translation
If I am to blame by not making peace and if I swerve from the duties of my order, let Keshava, the son of Vasudeva, of great fame, who desires the welfare of both parties, say.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यदि
यदि [ind]
ह्यहं
हि [ind]
ह्यहं
मद् [pron]
विसृजन्
विसृज् [4. Ā.]
स्याम्
अस् [2. P.]
अगर्ह्यो
अगर्ह्य [adj]
युध्यमानो
युध् [2. P.]
यदि
यदि [ind]
जह्यां
हा [1. P.]
स्वधर्मम्
स्वधर्म [m]
महायशाः
महत् [adj]
महायशाः
यशस् [n]
केशवस्तद्
केशव [m]
केशवस्तद्
तद् [pron]
ब्रवीतु
ब्रू [2. Ā.]
वासुदेवस्तूभयोर्
वासुदेव [m]
वासुदेवस्तूभयोर्
तु [ind]
वासुदेवस्तूभयोर्
उभय [adj]
अर्थकामः
अर्थ [mn]
अर्थकामः
काम [m]
शैनेया हि चैत्रकाश्चान्धकाश्च; वार्ष्णेयभोजाः कौकुराः सृञ्जयाश्च । उपासीना वासुदेवस्य बुद्धिं; निगृह्य शत्रून्सुहृदो नन्दयन्ति ॥
English Translation
This Shini and the king of the Chedis and the king of the Andhakas and of the Vrishnis, of the Bhojas, of the Kukuras and of the Srinjayas, all by following the counsels of the son of Vasudeva slay their enemies and thus please their friends.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शैनेया
शैनेय [m]
हि
हि [ind]
चैत्रकाश्चान्धकाश्च
चैत्रक [m]
चैत्रकाश्चान्धकाश्च
च [ind]
चैत्रकाश्चान्धकाश्च
अन्धक [m]
चैत्रकाश्चान्धकाश्च
च [ind]
वार्ष्णेयभोजाः
वार्ष्णेय [m]
वार्ष्णेयभोजाः
भोज [m]
कौकुराः
कौकुर [m]
सृञ्जयाश्च
सृञ्जय [m]
सृञ्जयाश्च
च [ind]
उपासीना
उपास् [4. P.]
वासुदेवस्य
वासुदेव [m]
बुद्धिं
बुद्धि [f]
निगृह्य
निग्रह् [9. Ā.]
शत्रून्
शत्रु [m]
सुहृदो
सुहृद् [m]
नन्दयन्ति
नन्दय् [10. Ā.]
वृष्ण्यन्धका ह्युग्रसेनादयो वै; कृष्णप्रणीताः सर्व एवेन्द्रकल्पाः । मनस्विनः सत्यपराक्रमाश्च; महाबला यादवा भोगवन्तः ॥
English Translation
The kings of Vrishni and Andhaka and Ugrasena and others, led by Krishna, are all the equals of Indra and are spirited, attached to truth, of great prowess and happy.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वृष्ण्यन्धका
वृष्णि [m]
वृष्ण्यन्धका
अन्धक [m]
ह्युग्रसेनादयो
हि [ind]
ह्युग्रसेनादयो
उग्रसेन [m]
ह्युग्रसेनादयो
आदि [m]
वै
वै [ind]
कृष्णप्रणीताः
कृष्ण [m]
कृष्णप्रणीताः
प्रणी [1. Ā.]
सर्व
सर्व [pron]
एवेन्द्रकल्पाः
एव [ind]
एवेन्द्रकल्पाः
इन्द्र [m]
एवेन्द्रकल्पाः
कल्प [adj]
मनस्विनः
मनस्विन् [adj]
सत्यपराक्रमाश्च
सत्य [adj]
सत्यपराक्रमाश्च
पराक्रम [m]
सत्यपराक्रमाश्च
च [ind]
महाबला
महत् [adj]
महाबला
बल [mn]
यादवा
यादव [m]
भोगवन्तः
भोगवत् [adj]
काश्यो बभ्रुः श्रियमुत्तमां गतो; लब्ध्वा कृष्णं भ्रातरमीशितारम् । यस्मै कामान्वर्षति वासुदेवो; ग्रीष्मात्यये मेघ इव प्रजाभ्यः ॥
English Translation
The king, of Kashi having obtained Krishna, the giver of boons, as his brother, has attained to great prosperity; on him the son of Vasudeva, showers blessings as the cloud on earthly beings at the close of summer.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
काश्यो
काश्य [m]
बभ्रुः
बभ्रु [m]
श्रियम्
श्री [f]
उत्तमां
उत्तम [adj]
गतो
गम् [6. Ā.]
लब्ध्वा
लभ् [1. P.]
कृष्णं
कृष्ण [m]
भ्रातरम्
भ्रातृ [m]
ईशितारम्
ईशितृ [m]
यस्मै
यद् [pron]
कामान्
काम [m]
वर्षति
वृष् [6. P.]
वासुदेवो
वासुदेव [m]
ग्रीष्मात्यये
ग्रीष्म [m]
ग्रीष्मात्यये
अत्यय [m]
मेघ
मेघ [m]
इव
इव [ind]
प्रजाभ्यः
प्रजा [f]
ईदृशोऽयं केशवस्तात भूयो; विद्मो ह्येनं कर्मणां निश्चयज्ञम् । प्रियश्च नः साधुतमश्च कृष्णो; नातिक्रमे वचनं केशवस्य ॥
English Translation
Such is this learned Keshava. Know him to be aware of the ethics of actions. The good Krishna is moreover our friend and I shall not act against the advice of Keshava.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ईदृशो
ईदृश [adj]
ऽयं
इदम् [pron]
केशवस्तात
केशव [m]
केशवस्तात
तात [m]
भूयो
भूयस् [ind]
विद्मो
विद् [6. Ā.]
ह्येनं
हि [ind]
ह्येनं
एनद् [pron]
कर्मणां
कर्मन् [n]
निश्चयज्ञम्
निश्चय [m]
निश्चयज्ञम्
ज्ञ [adj]
प्रियश्च
प्रिय [adj]
प्रियश्च
च [ind]
नः
मद् [pron]
साधुतमश्च
साधुतम [adj]
साधुतमश्च
च [ind]
कृष्णो
कृष्ण [m]
नातिक्रमे
न [ind]
नातिक्रमे
अतिक्रम् [6. P.]
वचनं
वचन [n]
केशवस्य
केशव [m]