Udyogaparva Adhyāya 24
उद्योगपर्व • अध्यायः 24
Udyogaparva Adhyāya 24 of the classical Mahābhārata with 11 verses.
Total: 11 Verses
•
Citations: MBh 5.24.1–11
•
250 Lexicon Terms
यथार्हसे पाण्डव तत्तथैव; कुरून्कुरुश्रेष्ठ जनं च पृच्छसि । अनामयास्तात मनस्विनस्ते; कुरुश्रेष्ठान्पृच्छसि पार्थ यांस्त्वम् ॥
English Translation
Sanjaya said It is exactly as you, say O son of Pandu. You enquire, dear sir, about the Kurus and the foremost among them. Those whom you enquire about, O soil of Pritha, viz., the foremost among the race of Kuru, those wise ones are doing well.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यथार्हसे
यथा [ind]
यथार्हसे
अर्ह् [1. Ā.]
पाण्डव
पाण्डव [m]
तत्
तद् [pron]
तथैव
तथा [ind]
तथैव
एव [ind]
कुरून्
कुरु [m]
कुरुश्रेष्ठ
कुरुश्रेष्ठ [m]
जनं
जन [m]
च
च [ind]
पृच्छसि
प्रच्छ् [1. P.]
अनामयास्तात
अनामय [adj]
अनामयास्तात
तात [m]
मनस्विनस्ते
मनस्विन् [adj]
मनस्विनस्ते
तद् [pron]
कुरुश्रेष्ठान्
कुरु [m]
कुरुश्रेष्ठान्
श्रेष्ठ [adj]
पृच्छसि
प्रच्छ् [1. P.]
पार्थ
पार्थ [m]
यांस्त्वम्
यद् [pron]
यांस्त्वम्
त्वद् [pron]
सन्त्येव वृद्धाः साधवो धार्तराष्ट्रे; सन्त्येव पापाः पाण्डव तस्य विद्धि । दद्याद्रिपोश्चापि हि धार्तराष्ट्रः; कुतो दायाँल्लोपयेद्ब्राह्मणानाम् ॥
English Translation
Know them that the son of Dhritarashtra is surrounded by aged men and true and also by wicked men, O son of Pandu. To the enemy even would the son of Dhritarashtra give away, why then should he discontinue what is due to the Brahmanas?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सन्त्येव
अस् [2. P.]
सन्त्येव
एव [ind]
वृद्धाः
वृद्ध [adj]
साधवो
साधु [adj]
धार्तराष्ट्रे
धार्तराष्ट्र [m]
सन्त्येव
अस् [2. P.]
सन्त्येव
एव [ind]
पापाः
पाप [adj]
पाण्डव
पाण्डव [m]
तस्य
तद् [pron]
विद्धि
विद् [6. Ā.]
दद्याद्
दा [1. Ā.]
रिपोश्चापि
रिपु [m]
रिपोश्चापि
च [ind]
रिपोश्चापि
अपि [ind]
हि
हि [ind]
धार्तराष्ट्रः
धार्तराष्ट्र [m]
कुतो
कुतस् [ind]
दायांल्लोपयेद्
दाय [m]
दायांल्लोपयेद्
लोपय् [10. Ā.]
ब्राह्मणानाम्
ब्राह्मण [m]
यद्युष्माकं वर्ततेऽसौ न धर्म्य;मद्रुग्धेषु द्रुग्धवत्तन्न साधु । मित्रध्रुक्स्याद्धृतराष्ट्रः सपुत्रो; युष्मान्द्विषन्साधुवृत्तानसाधुः ॥
English Translation
The rule that obtains among among you (Kshatriyas) viz., to harm those that do not injure you is rule for butchers. It is not good, if Dhritarashtra, with his sons like a bad man, speaks ill of you who follow good practices, they would be guilty of conspiring against friends.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यद्
यत् [ind]
युष्माकं
त्वद् [pron]
वर्तते
वृत् [3. P.]
ऽसौ
अदस् [pron]
न
न [ind]
धर्म्यम्
धर्म्य [adj]
अद्रुग्धेषु
अद्रुग्ध [adj]
द्रुग्धवत्
द्रुह् [6. P.]
द्रुग्धवत्
वत् [ind]
तन्न
तद् [pron]
तन्न
न [ind]
साधु
साधु [adj]
स्याद्
अस् [2. P.]
धृतराष्ट्रः
धृतराष्ट्र [m]
सपुत्रो
स [ind]
सपुत्रो
पुत्र [m]
युष्मान्
त्वद् [pron]
द्विषन्
द्विष् [1. P.]
साधुवृत्तान्
साधु [adj]
साधुवृत्तान्
वृत् [3. P.]
असाधुः
असाधु [adj]
न चानुजानाति भृशं च तप्यते; शोचत्यन्तः स्थविरोऽजातशत्रो । शृणोति हि ब्राह्मणानां समेत्य; मित्रद्रोहः पातकेभ्यो गरीयान् ॥
English Translation
He dose not approve of it (the injury done to you); he is very sorry for it and the old man on his part repents for it. ( you who have created no enemies, having consulted the Brahmanas he has come to know that conspiring against friends is the worst of all sins.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
चानुजानाति
च [ind]
चानुजानाति
अनुज्ञा [9. Ā.]
भृशं
भृशम् [ind]
च
च [ind]
तप्यते
तप् [4. Ā.]
शोचत्यन्तः
शुच् [6. P.]
शोचत्यन्तः
अन्तर् [ind]
स्थविरो
स्थविर [adj]
ऽजातशत्रो
अजात [adj]
ऽजातशत्रो
शत्रु [m]
शृणोति
श्रु [4. P.]
हि
हि [ind]
ब्राह्मणानां
ब्राह्मण [m]
समेत्य
समे [2. P.]
मित्रद्रोहः
मित्र [mn]
मित्रद्रोहः
द्रोह [m]
पातकेभ्यो
पातक [mn]
गरीयान्
गरीयस् [adj]
स्मरन्ति तुभ्यं नरदेव संगमे; युद्धे च जिष्णोश्च युधां प्रणेतुः । समुत्कृष्टे दुन्दुभिशङ्खशब्दे; गदापाणिं भीमसेनं स्मरन्ति ॥
English Translation
They remember, O god among men, your might in battle and remember also the one who always gets victories and is the leader in battles (Arjuna). They remember Bhimasena with the mace in his hand when there is sound of conch shells and drums.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्मरन्ति
स्मृ [1. Ā.]
तुभ्यं
त्वद् [pron]
नरदेव
नरदेव [m]
संगमे
संगम [m]
युद्धे
युद्ध [n]
च
च [ind]
जिष्णोश्च
जिष्णु [m]
जिष्णोश्च
च [ind]
युधां
युध् [m]
प्रणेतुः
प्रणेतृ [m]
समुत्कृष्टे
समुत्कृष् [6. P.]
दुन्दुभिशङ्खशब्दे
दुन्दुभि [mf]
दुन्दुभिशङ्खशब्दे
शङ्ख [m]
दुन्दुभिशङ्खशब्दे
शब्द [m]
गदापाणिं
गदा [f]
गदापाणिं
पाणि [m]
भीमसेनं
भीमसेन [m]
स्मरन्ति
स्मृ [1. Ā.]
माद्रीसुतौ चापि रणाजिमध्ये; सर्वा दिशः संपतन्तौ स्मरन्ति । सेनां वर्षन्तौ शरवर्षैरजस्रं; महारथौ समरे दुष्प्रकम्प्यौ ॥
English Translation
They remember too the two mighty sons of the king of Madri who, in battle, fell (the enemies) in all directions showering on the (hostile) army continuous flight of arrows and whom it is hard to cause to tremble in battle.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
माद्रीसुतौ
माद्री [f]
माद्रीसुतौ
सुत [m]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
रणाजिमध्ये
रण [m]
रणाजिमध्ये
आजि [mf]
रणाजिमध्ये
मध्ये [ind]
सर्वा
सर्व [pron]
दिशः
दिश् [f]
संपतन्तौ
सम्पत् [1. Ā.]
स्मरन्ति
स्मृ [1. Ā.]
सेनां
सेना [f]
वर्षन्तौ
वृष् [6. P.]
शरवर्षैर्
शर [m]
शरवर्षैर्
वर्ष [mn]
अजस्रं
अजस्रम् [ind]
महारथौ
महत् [adj]
महारथौ
रथ [m]
समरे
समर [mn]
दुष्प्रकम्प्यौ
दुष्प्रकम्प्य [adj]
न त्वेव मन्ये पुरुषस्य राज;न्ननागतं ज्ञायते यद्भविष्यम् । त्वं चेदिमं सर्वधर्मोपपन्नः; प्राप्तः क्लेशं पाण्डव कृच्छ्ररूपम् ॥
English Translation
I think that we cannot know what is yet to befall a man, what futurity has in store for him. For this reason have you, O son of Pandu, though endued with all the virtuous, met with very hard troubles. You will no by means of your wisdom, make up for all these, O you who have created no enemies.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
त्वेव
तु [ind]
त्वेव
एव [ind]
मन्ये
मन् [8. P.]
पुरुषस्य
पुरुष [m]
राजन्न्
राजन् [m]
अनागतं
अनागत [adj]
ज्ञायते
ज्ञा [4. Ā.]
यद्
यद् [pron]
भविष्यम्
भविष्य [adj]
त्वं
त्वद् [pron]
चेद्
चेद् [ind]
इमं
इदम् [pron]
सर्वधर्मोपपन्नः
सर्व [pron]
सर्वधर्मोपपन्नः
धर्म [mn]
सर्वधर्मोपपन्नः
उपपद् [4. P.]
प्राप्तः
प्राप् [1. P.]
क्लेशं
क्लेश [m]
पाण्डव
पाण्डव [m]
कृच्छ्ररूपम्
कृच्छ्र [adj]
कृच्छ्ररूपम्
रूप [n]
त्वमेवैतत्सर्वमतश्च भूयः; समीकुर्याः प्रज्ञयाजातशत्रो । न कामार्थं संत्यजेयुर्हि धर्मं; पाण्डोः सुताः सर्व एवेन्द्रकल्पाः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वम्
त्वद् [pron]
एवैतत्
एव [ind]
एवैतत्
एतद् [pron]
सर्वम्
सर्व [pron]
अतश्च
अतस् [ind]
अतश्च
च [ind]
भूयः
भूयस् [ind]
समीकुर्याः
समीकृ [8. Ā.]
प्रज्ञयाजातशत्रो
प्रज्ञा [f]
प्रज्ञयाजातशत्रो
अजात [adj]
प्रज्ञयाजातशत्रो
शत्रु [m]
न
न [ind]
कामार्थं
काम [m]
कामार्थं
अर्थ [mn]
संत्यजेयुर्
संत्यज् [1. Ā.]
हि
हि [ind]
धर्मं
धर्म [mn]
पाण्डोः
पाण्डु [m]
सुताः
सुत [m]
सर्व
सर्व [pron]
एवेन्द्रकल्पाः
एव [ind]
एवेन्द्रकल्पाः
इन्द्र [m]
एवेन्द्रकल्पाः
कल्प [adj]
त्वमेवैतत्प्रज्ञयाजातशत्रो; शमं कुर्या येन शर्माप्नुयुस्ते । धार्तराष्ट्राः पाण्डवाः सृञ्जयाश्च; ये चाप्यन्ये पार्थिवाः संनिविष्टाः ॥
English Translation
The sons of Pandu all equal to Indra, will not leave virtue for the sake of pleasure. You will, O you who have created no enemies, so make it up with your wisdom so that all will obtain peace-the sons of Dhritarashtra the sons of Pandu, the Srinjayas and all the other king who have assembled here.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
त्वम्
त्वद् [pron]
एवैतत्
एव [ind]
एवैतत्
एतद् [pron]
प्रज्ञयाजातशत्रो
प्रज्ञा [f]
प्रज्ञयाजातशत्रो
अजात [adj]
प्रज्ञयाजातशत्रो
शत्रु [m]
शमं
शम [m]
कुर्या
कृ [2. Ā.]
येन
यद् [pron]
शर्माप्नुयुस्ते
शर्मन् [n]
शर्माप्नुयुस्ते
आप् [1. P.]
शर्माप्नुयुस्ते
तद् [pron]
धार्तराष्ट्राः
धार्तराष्ट्र [m]
पाण्डवाः
पाण्डव [m]
सृञ्जयाश्च
सृञ्जय [m]
सृञ्जयाश्च
च [ind]
ये
यद् [pron]
चाप्यन्ये
च [ind]
चाप्यन्ये
अपि [ind]
चाप्यन्ये
अन्य [pron]
पार्थिवाः
पार्थिव [m]
संनिविष्टाः
संनिविश् [6. P.]
यन्माब्रवीद्धृतराष्ट्रो निशाया;मजातशत्रो वचनं पिता ते । सहामात्यः सहपुत्रश्च राज;न्समेत्य तां वाचमिमां निबोध ॥
English Translation
Listen to what Dhritarashtra, who is equal to your father, has said, O you who have created no enemies, in consultation with his ministers and sons. O king attend to these words.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यन्माब्रवीद्
यद् [pron]
यन्माब्रवीद्
मद् [pron]
यन्माब्रवीद्
ब्रू [2. Ā.]
धृतराष्ट्रो
धृतराष्ट्र [m]
निशायाम्
निशा [f]
अजातशत्रो
अजात [adj]
अजातशत्रो
शत्रु [m]
वचनं
वचन [n]
पिता
पितृ [m]
ते
तद् [pron]
सहामात्यः
सहामात्य [adj]
सहपुत्रश्च
सह [ind]
सहपुत्रश्च
पुत्र [m]
सहपुत्रश्च
च [ind]
राजन्
राजन् [m]
समेत्य
समे [2. P.]
तां
तद् [pron]
वाचम्
वाच् [f]
इमां
इदम् [pron]
निबोध
निबुध् [4. P.]