Special Call Prof. Jay L. Garfield Commemorative Volume · Submissions Open
Announcements Newsletters About Us Contact
Search
MBh
Mahābhārata • Parva 14 (Aśvamedhikaparva) • Adhyāya 42

Aśvamedhikaparva Adhyāya 42

अश्वमेधिकपर्व • अध्यायः 42

Aśvamedhikaparva Adhyāya 42 of the classical Mahābhārata with 63 verses.

Total: 63 Verses • Citations: MBh 14.42.1–63 • 250 Lexicon Terms • Page 1 of 3 (Verses 30 shown)
अहंकारात्प्रसूतानि महाभूतानि पञ्च वै । पृथिवी वायुराकाशमापो ज्योतिश्च पञ्चमम् ॥
English Translation
From Egoison were, indeed, born the five great elements. They are earth, air, ether, water and light numbering the fifth.
तेषु भूतानि मुह्यन्ते महाभूतेषु पञ्चसु । शब्दस्पर्शनरूपेषु रसगन्धक्रियासु च ॥
English Translation
In these five great elements, in the matter of the operations of sound, touch, colour, taste, and smell, all creatures become deluded.
महाभूतविनाशान्ते प्रलये प्रत्युपस्थिते । सर्वप्राणभृतां धीरा महदुत्पद्यते भयम् ॥
English Translation
When at the close of the destruction of the grcat elements, the dissolution of the universe comes, O wisemen, a great fear possesses all living creatures. However, the man with self realisation and bold enough remains undeviated to that circumstances.
यद्यस्माज्जायते भूतं तत्र तत्प्रविलीयते । लीयन्ते प्रतिलोमानि जायन्ते चोत्तरोत्तरम् ॥
English Translation
Every existent object is dissolved into that from which it is produced. The dissolution takes place in an order that is the reverse of that in which creation occurs. Indeed, as regards birth, they are born from one another.
ततः प्रलीने सर्वस्मिन्भूते स्थावरजङ्गमे । स्मृतिमन्तस्तदा धीरा न लीयन्ते कदाचन ॥
English Translation
Then, when all existent objects, mobile and immobile, become become dissolved, wise men possessed of a powerful memory never dissolve.
शब्दः स्पर्शस्तथा रूपं रसो गन्धश्च पञ्चमः । क्रियाकारणयुक्ताः स्युरनित्या मोहसंज्ञिताः ॥
English Translation
Sound, touch, colour, taste, and smell numbering the fifth, are effects. They are, however, inconstant, and called by the name of delusion.
लोभप्रजनसंयुक्ता निर्विशेषा ह्यकिंचनाः । मांसशोणितसंघाता अन्योन्यस्योपजीविनः ॥
बहिरात्मान इत्येते दीनाः कृपणवृत्तयः । प्राणापानावुदानश्च समानो व्यान एव च ॥
अन्तरात्मेति चाप्येते नियताः पञ्च वायवः । वाङ्मनोबुद्धिरित्येभिः सार्धमष्टात्मकं जगत् ॥
त्वग्घ्राणश्रोत्रचक्षूंषि रसनं वाक्च संयता । विशुद्धं च मनो यस्य बुद्धिश्चाव्यभिचारिणी ॥
अष्टौ यस्याग्नयो ह्येते न दहन्ते मनः सदा । स तद्ब्रह्म शुभं याति यस्माद्भूयो न विद्यते ॥
English Translation
He whose skin, nose, ear, eyes, tongue, and speech are controlled, whose mind is pure, and whose understanding deviates not (from the right path), and whose mind is never burnt by those eight fires, succeeds in acquiring that auspicious Brahma than which nothing superior exists.
एकादश च यान्याहुरिन्द्रियाणि विशेषतः । अहंकारप्रसूतानि तानि वक्ष्याम्यहं द्विजाः ॥
English Translation
I shall now, O twice-born ones, mention particularly, those which have been called the eleven organs and which have originated from Egoism.
श्रोत्रं त्वक्चक्षुषी जिह्वा नासिका चैव पञ्चमी । पादौ पायुरुपस्थं च हस्तौ वाग्दशमी भवेत् ॥
English Translation
They are the ear, the skin, the two eyes, the longue, the nose for the fifth, the two feet, the lower duct, the organ of generation, the two hands, and speech forming the tenth.
इन्द्रियग्राम इत्येष मन एकादशं भवेत् । एतं ग्रामं जयेत्पूर्वं ततो ब्रह्म प्रकाशते ॥
English Translation
These form the group of organs, with mind numbering as the eleventh. One should first subdue this group. Then will Brahma shine forth (in him).
बुद्धीन्द्रियाणि पञ्चाहुः पञ्च कर्मेन्द्रियाणि च । श्रोत्रादीन्यपि पञ्चाहुर्बुद्धियुक्तानि तत्त्वतः ॥
English Translation
Five amongst these are called organs of knowledge, and five, organs of action. The five beginning with the ear are connected with knowledge.
अविशेषाणि चान्यानि कर्मयुक्तानि तानि तु । उभयत्र मनो ज्ञेयं बुद्धिर्द्वादशमी भवेत् ॥
English Translation
The rest, however, which are connected with action, are without distinction. The mind should be considered as belonging to both. The understanding is the twelfth in the top.
इत्युक्तानीन्द्रियाणीमान्येकादश मया क्रमात् । मन्यन्ते कृतमित्येव विदित्वैतानि पण्डिताः ॥
English Translation
Thus have been enumerated the eleven organs in due order. Learned man, having understood these, think they have done everything.
त्रीणि स्थानानि भूतानां चतुर्थं नोपपद्यते । स्थलमापस्तथाकाशं जन्म चापि चतुर्विधम् ॥
अण्डजोद्भिज्जसंस्वेदजरायुजमथापि च । चतुर्धा जन्म इत्येतद्भूतग्रामस्य लक्ष्यते ॥
अचराण्यपि भूतानि खेचराणि तथैव च । अण्डजानि विजानीयात्सर्वांश्चैव सरीसृपान् ॥
संस्वेदाः कृमयः प्रोक्ता जन्तवश्च तथाविधाः । जन्म द्वितीयमित्येतज्जघन्यतरमुच्यते ॥
भित्त्वा तु पृथिवीं यानि जायन्ते कालपर्ययात् । उद्भिज्जानीति तान्याहुर्भूतानि द्विजसत्तमाः ॥
द्विपादबहुपादानि तिर्यग्गतिमतीनि च । जरायुजानि भूतानि वित्त तान्यपि सत्तमाः ॥
द्विविधापीह विज्ञेया ब्रह्मयोनिः सनातना । तपः कर्म च यत्पुण्यमित्येष विदुषां नयः ॥
द्विविधं कर्म विज्ञेयमिज्या दानं च यन्मखे । जातस्याध्ययनं पुण्यमिति वृद्धानुशासनम् ॥
एतद्यो वेद विधिवत्स मुक्तः स्याद्द्विजर्षभाः । विमुक्तः सर्वपापेभ्य इति चैव निबोधत ॥
आकाशं प्रथमं भूतं श्रोत्रमध्यात्ममुच्यते । अधिभूतं तथा शब्दो दिशस्तत्राधिदैवतम् ॥
द्वितीयं मारुतो भूतं त्वगध्यात्मं च विश्रुतम् । स्प्रष्टव्यमधिभूतं च विद्युत्तत्राधिदैवतम् ॥
तृतीयं ज्योतिरित्याहुश्चक्षुरध्यात्ममुच्यते । अधिभूतं ततो रूपं सूर्यस्तत्राधिदैवतम् ॥
← Previous (Ch. 1876) Full Table of Contents Next (Ch. 1878) →