Aśvamedhikaparva Adhyāya 41
अश्वमेधिकपर्व • अध्यायः 41
Aśvamedhikaparva Adhyāya 41 of the classical Mahābhārata with 6 verses.
Total: 6 Verses
•
Citations: MBh 14.41.1–6
•
250 Lexicon Terms
य उत्पन्नो महान्पूर्वमहंकारः स उच्यते । अहमित्येव संभूतो द्वितीयः सर्ग उच्यते ॥
English Translation
Brahman said That Mahat or principle of greatness who was first produced is called Egoism. When, it originated as I, it came to be called as the second creation.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
य
यद् [pron]
उत्पन्नो
उत्पद् [4. P.]
महान्
महन्त् [m]
पूर्वम्
पूर्वम् [ind]
अहंकारः
अहंकार [m]
स
तद् [pron]
उच्यते
वच् [2. P.]
अहम्
मद् [pron]
इत्येव
इति [ind]
इत्येव
एव [ind]
सम्भूतो
सम्भू [1. Ā.]
द्वितीयः
द्वितीय [adj]
सर्ग
सर्ग [m]
उच्यते
वच् [2. P.]
अहंकारश्च भूतादिर्वैकारिक इति स्मृतः । तेजसश्चेतना धातुः प्रजासर्गः प्रजापतिः ॥
English Translation
That Egoism is said to be the source of all creatures, for these have originated from its modifications. It is pure effulgence and is the supporter of consciousness. It is Prajapati.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहंकारश्च
अहंकार [m]
अहंकारश्च
च [ind]
भूतादिर्
भूतादि [m]
वैकारिक
वैकारिक [adj]
इति
इति [ind]
स्मृतः
स्मृ [1. Ā.]
तेजसश्चेतना
तेजस् [n]
तेजसश्चेतना
चेतना [f]
धातुः
धातु [mn]
प्रजासर्गः
प्रजा [f]
प्रजासर्गः
सर्ग [m]
प्रजापतिः
प्रजापति [m]
देवानां प्रभवो देवो मनसश्च त्रिलोककृत् । अहमित्येव तत्सर्वमभिमन्ता स उच्यते ॥
English Translation
It is a deity, the creator of deities, and of mind. It is the which creates the three worlds. It is said to be that which feels-I am all this.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
देवानां
देव [m]
प्रभवो
प्रभव [m]
देवो
देव [m]
मनसश्च
मनस् [n]
मनसश्च
च [ind]
त्रिलोककृत्
त्रि [nr]
त्रिलोककृत्
लोक [m]
त्रिलोककृत्
कृत् [adj]
अहम्
मद् [pron]
इत्येव
इति [ind]
इत्येव
एव [ind]
तत्
तद् [pron]
सर्वम्
सर्व [pron]
अभिमन्ता
अभिमन्तृ [adj]
स
तद् [pron]
उच्यते
वच् [2. P.]
अध्यात्मज्ञाननित्यानां मुनीनां भावितात्मनाम् । स्वाध्यायक्रतुसिद्धानामेष लोकः सनातनः ॥
English Translation
That is the eternal world existing for those sages who are contented with knowledge about the soul, who have meditated on the soul, and who have acquired success by Vedic study and sacrifices.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अध्यात्मज्ञाननित्यानां
अध्यात्म [n]
अध्यात्मज्ञाननित्यानां
ज्ञान [n]
अध्यात्मज्ञाननित्यानां
नित्य [adj]
मुनीनां
मुनि [m]
भावितात्मनाम्
भावितात्मन् [adj]
स्वाध्यायक्रतुसिद्धानाम्
स्वाध्याय [m]
स्वाध्यायक्रतुसिद्धानाम्
क्रतु [m]
स्वाध्यायक्रतुसिद्धानाम्
सिध् [4. Ā.]
एष
एतद् [pron]
लोकः
लोक [m]
सनातनः
सनातन [adj]
अहंकारेणाहरतो गुणानिमा;न्भूतादिरेवं सृजते स भूतकृत् । वैकारिकः सर्वमिदं विचेष्टते; स्वतेजसा रञ्जयते जगत्तथा ॥
English Translation
By consciousness of soul one enjoys the qualities. That source of all creatures, that creator of all creatures, creates thus. It is that which causes all changes. It is that which causes all beings to move. By its own light ii lights up the universe likewise.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहंकारेणाहरतो
अहंकार [m]
अहंकारेणाहरतो
आहृ [1. Ā.]
गुणान्
गुण [mn]
इमान्
इदम् [pron]
भूतादिर्
भूतादि [m]
एवं
एवम् [ind]
सृजते
सृज् [2. P.]
स
तद् [pron]
भूतकृत्
भूत [mn]
भूतकृत्
कृत् [adj]
वैकारिकः
वैकारिक [adj]
सर्वम्
सर्व [pron]
इदं
इदम् [pron]
विचेष्टते
विचेष्ट् [1. Ā.]
स्वतेजसा
स्व [adj]
स्वतेजसा
तेजस् [n]
रञ्जयते
रञ्जय् [10. Ā.]
जगत्
जगन्त् [n]
तथा
तथा [ind]