Aśvamedhikaparva Adhyāya 11
अश्वमेधिकपर्व • अध्यायः 11
Aśvamedhikaparva Adhyāya 11 of the classical Mahābhārata with 21 verses.
Total: 21 Verses
•
Citations: MBh 14.11.1–21
•
250 Lexicon Terms
इत्युक्ते नृपतौ तस्मिन्व्यासेनाद्भुतकर्मणा । वासुदेवो महातेजास्ततो वचनमाददे ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इत्युक्ते
इति [ind]
इत्युक्ते
वच् [2. P.]
नृपतौ
नृपति [m]
तस्मिन्
तद् [pron]
व्यासेनाद्भुतकर्मणा
व्यास [m]
व्यासेनाद्भुतकर्मणा
अद्भुत [adj]
व्यासेनाद्भुतकर्मणा
कर्मन् [n]
वासुदेवो
वासुदेव [m]
महातेजास्ततो
महत् [adj]
महातेजास्ततो
तेजस् [n]
महातेजास्ततो
ततस् [ind]
वचनम्
वचन [n]
आददे
आदा [4. Ā.]
तं नृपं दीनमनसं निहतज्ञातिबान्धवम् । उपप्लुतमिवादित्यं सधूममिव पावकम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तं
तद् [pron]
नृपं
नृप [m]
दीनमनसं
दीन [adj]
दीनमनसं
मनस् [n]
निहतज्ञातिबान्धवम्
निहन् [2. Ā.]
निहतज्ञातिबान्धवम्
ज्ञाति [m]
निहतज्ञातिबान्धवम्
बान्धव [m]
उपप्लुतम्
उपप्लु [1. P.]
इवादित्यं
इव [ind]
इवादित्यं
आदित्य [m]
सधूमम्
स [ind]
सधूमम्
धूम [mn]
इव
इव [ind]
पावकम्
पावक [m]
निर्विण्णमनसं पार्थं ज्ञात्वा वृष्णिकुलोद्वहः । आश्वासयन्धर्मसुतं प्रवक्तुमुपचक्रमे ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निर्विण्णमनसं
निर्विण्ण [adj]
निर्विण्णमनसं
मनस् [n]
पार्थं
पार्थ [m]
ज्ञात्वा
ज्ञा [4. Ā.]
वृष्णिकुलोद्वहः
वृष्णि [m]
वृष्णिकुलोद्वहः
कुल [n]
वृष्णिकुलोद्वहः
उद्वह [adj]
आश्वासयन्
आश्वासय् [10. Ā.]
धर्मसुतं
धर्मसुत [m]
प्रवक्तुम्
प्रवच् [2. P.]
उपचक्रमे
उपक्रम् [1. Ā.]
सर्वं जिह्मं मृत्युपदमार्जवं ब्रह्मणः पदम् । एतावाञ्ज्ञानविषयः किं प्रलापः करिष्यति ॥
English Translation
Vasudeva said All crookedness of heart brings on destruction, and all rectitude leads to Brahma. This and this only in the aim and object of all true wisdom, what can mental distraction do (to him).
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सर्वं
सर्व [pron]
जिह्मं
जिह्म [adj]
मृत्युपदम्
मृत्यु [m]
मृत्युपदम्
पद [mn]
आर्जवं
आर्जव [n]
ब्रह्मणः
ब्रह्मन् [n]
पदम्
पद [mn]
एतावाञ्
एतावत् [adj]
ज्ञानविषयः
ज्ञान [n]
ज्ञानविषयः
विषय [mn]
किं
क [pron]
प्रलापः
प्रलाप [m]
करिष्यति
कृ [2. Ā.]
नैव ते निष्ठितं कर्म नैव ते शत्रवो जिताः । कथं शत्रुं शरीरस्थमात्मानं नावबुध्यसे ॥
English Translation
Your deed has not yet been destroyed nor have your enemies been subjugated, for you do not yet know the enemies that live within your own body.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नैव
न [ind]
नैव
एव [ind]
ते
त्वद् [pron]
निष्ठितं
निष्ठा [1. P.]
कर्म
कर्मन् [n]
नैव
न [ind]
नैव
एव [ind]
ते
त्वद् [pron]
शत्रवो
शत्रु [m]
जिताः
जि [9. P.]
कथं
कथम् [ind]
शत्रुं
शत्रु [m]
शरीरस्थम्
शरीर [n]
शरीरस्थम्
स्थ [adj]
आत्मानं
आत्मन् [m]
नावबुध्यसे
न [ind]
नावबुध्यसे
अवबुध् [4. P.]
अत्र ते वर्तयिष्यामि यथाधर्मं यथाश्रुतम् । इन्द्रस्य सह वृत्रेण यथा युद्धमवर्तत ॥
English Translation
I shall (therefore) relate to you truly as I have heard it, the story of the war of Indra with Vritra as It happened.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अत्र
अत्र [ind]
ते
त्वद् [pron]
वर्तयिष्यामि
वर्तय् [10. Ā.]
पुरावृत्तम्
पुरावृत्त [n]
इदं
इदम् [pron]
नृप
नृप [m]
इन्द्रस्य
इन्द्र [m]
सह
सह [ind]
वृत्रेण
वृत्र [m]
यथा
यथा [ind]
युद्धम्
युद्ध [n]
अवर्तत
वृत् [3. P.]
वृत्रेण पृथिवी व्याप्ता पुरा किल नराधिप । दृष्ट्वा स पृथिवीं व्याप्तां गन्धस्य विषये हृते । धराहरणदुर्गन्धो विषयः समपद्यत ॥
English Translation
Formerly, the Earth, O king, was encompassed by Vritra, and by this abstraction of earthly matter the seat of all smeil, there arose bad odours on all sides, and the Performer of a Hundred Sacrifices (Indra), being much incensed by this deed, hurled his thunderbolt at Vritra.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
वृत्रेण
वृत्र [m]
पृथिवी
पृथिवी [f]
व्याप्ता
व्याप् [5. Ā.]
पुरा
पुरा [ind]
किल
किल [ind]
नराधिप
नराधिप [m]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
स
तद् [pron]
पृथिवीं
पृथिवी [f]
व्याप्तां
व्याप् [5. Ā.]
गन्धस्य
गन्ध [mn]
विषये
विषय [mn]
हृते
हृ [2. P.]
धराहरणदुर्गन्धो
धरा [f]
धराहरणदुर्गन्धो
हरण [n]
धराहरणदुर्गन्धो
दुर्गन्ध [adj]
विषयः
विषय [mn]
समपद्यत
सम्पद् [4. P.]
शतक्रतुश्चुकोपाथ गन्धस्य विषये हृते । वृत्रस्य स ततः क्रुद्धो वज्रं घोरमवासृजत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
शतक्रतुश्चुकोपाथ
शतक्रतु [m]
शतक्रतुश्चुकोपाथ
कुप् [4. Ā.]
शतक्रतुश्चुकोपाथ
अथ [ind]
गन्धस्य
गन्ध [mn]
विषये
विषय [mn]
हृते
हृ [2. P.]
वृत्रस्य
वृत्र [m]
स
तद् [pron]
ततः
ततस् [ind]
क्रुद्धो
क्रुध् [4. Ā.]
वज्रं
वज्र [mn]
घोरम्
घोर [adj]
अवासृजत्
अवसृज् [6. Ā.]
स वध्यमानो वज्रेण पृथिव्यां भूरितेजसा । विवेश सहसैवापो जग्राह विषयं ततः ॥
English Translation
And being deeply wounded by the thunderbolt of powerful Indra, Vritra entered into the (waters), and by doing so, he destroyed their property.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
वध्यमानो
वध् [4. P.]
वज्रेण
वज्र [mn]
पृथिव्यां
पृथिवी [f]
भूरितेजसा
भूरि [adj]
भूरितेजसा
तेजस् [n]
विवेश
विश् [4. P.]
सहसैवापो
सहसा [ind]
सहसैवापो
एव [ind]
सहसैवापो
अप् [m]
जग्राह
ग्रह् [6. Ā.]
विषयं
विषय [mn]
ततः
ततस् [ind]
व्याप्तास्वथाप्सु वृत्रेण रसे च विषये हृते । शतक्रतुरभिक्रुद्धस्तासु वज्रमवासृजत् ॥
English Translation
The waters being seized by Vritra, their liquid property left them. At this Indra became wroth and again smote him with his thunderbolt.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
व्याप्तास्वथाप्सु
व्याप् [5. Ā.]
व्याप्तास्वथाप्सु
अथ [ind]
व्याप्तास्वथाप्सु
अप् [m]
वृत्रेण
वृत्र [m]
रसे
रस [mn]
च
च [ind]
विषये
विषय [mn]
हृते
हृ [2. P.]
वृत्रस्य
वृत्र [m]
स
तद् [pron]
ततः
ततस् [ind]
क्रुद्धो
क्रुध् [4. Ā.]
वज्रं
वज्र [mn]
घोरम्
घोर [adj]
अवासृजत्
अवसृज् [6. Ā.]
स वध्यमानो वज्रेण सलिले भूरितेजसा । विवेश सहसा ज्योतिर्जग्राह विषयं ततः ॥
English Translation
And being deeply wounded by the thunderbolt of powerful Indra, Vritra entered into the (waters), and by doing so, he destroyed their property.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
वध्यमानो
वध् [4. P.]
वज्रेण
वज्र [mn]
पृथिव्यां
पृथिवी [f]
भूरितेजसा
भूरि [adj]
भूरितेजसा
तेजस् [n]
विवेश
विश् [4. P.]
सहसैवापो
सहसा [ind]
सहसैवापो
एव [ind]
सहसैवापो
अप् [m]
जग्राह
ग्रह् [6. Ā.]
विषयं
विषय [mn]
ततः
ततस् [ind]
व्याप्ते ज्योतिषि वृत्रेण रूपेऽथ विषये हृते । शतक्रतुरभिक्रुद्धस्तत्र वज्रमवासृजत् ॥
English Translation
The waters being seized by Vritra, their liquid property left them. At this Indra became wroth and again smote him with his thunderbolt.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
व्याप्तास्वथाप्सु
व्याप् [5. Ā.]
व्याप्तास्वथाप्सु
अथ [ind]
व्याप्तास्वथाप्सु
अप् [m]
वृत्रेण
वृत्र [m]
रसे
रस [mn]
च
च [ind]
विषये
विषय [mn]
हृते
हृ [2. P.]
वृत्रस्य
वृत्र [m]
स
तद् [pron]
ततः
ततस् [ind]
क्रुद्धो
क्रुध् [4. Ā.]
वज्रं
वज्र [mn]
घोरम्
घोर [adj]
अवासृजत्
अवसृज् [6. Ā.]
स वध्यमानो वज्रेण सुभृशं भूरितेजसा । विवेश सहसा वायुं जग्राह विषयं ततः ॥
English Translation
And being deeply wounded by the thunderbolt of powerful Indra, Vritra entered into the (waters), and by doing so, he destroyed their property.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
वध्यमानो
वध् [4. P.]
वज्रेण
वज्र [mn]
पृथिव्यां
पृथिवी [f]
भूरितेजसा
भूरि [adj]
भूरितेजसा
तेजस् [n]
विवेश
विश् [4. P.]
सहसैवापो
सहसा [ind]
सहसैवापो
एव [ind]
सहसैवापो
अप् [m]
जग्राह
ग्रह् [6. Ā.]
विषयं
विषय [mn]
ततः
ततस् [ind]
व्याप्ते वायौ तु वृत्रेण स्पर्शेऽथ विषये हृते । शतक्रतुरभिक्रुद्धस्तत्र वज्रमवासृजत् ॥
English Translation
The waters being seized by Vritra, their liquid property left them. At this Indra became wroth and again smote him with his thunderbolt.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
व्याप्तास्वथाप्सु
व्याप् [5. Ā.]
व्याप्तास्वथाप्सु
अथ [ind]
व्याप्तास्वथाप्सु
अप् [m]
वृत्रेण
वृत्र [m]
रसे
रस [mn]
च
च [ind]
विषये
विषय [mn]
हृते
हृ [2. P.]
वृत्रस्य
वृत्र [m]
स
तद् [pron]
ततः
ततस् [ind]
क्रुद्धो
क्रुध् [4. Ā.]
वज्रं
वज्र [mn]
घोरम्
घोर [adj]
अवासृजत्
अवसृज् [6. Ā.]
स वध्यमानो वज्रेण तस्मिन्नमिततेजसा । आकाशमभिदुद्राव जग्राह विषयं ततः ॥
English Translation
And being deeply wounded by the thunderbolt of powerful Indra, Vritra entered into the (waters), and by doing so, he destroyed their property.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
वध्यमानो
वध् [4. P.]
वज्रेण
वज्र [mn]
पृथिव्यां
पृथिवी [f]
भूरितेजसा
भूरि [adj]
भूरितेजसा
तेजस् [n]
विवेश
विश् [4. P.]
सहसैवापो
सहसा [ind]
सहसैवापो
एव [ind]
सहसैवापो
अप् [m]
जग्राह
ग्रह् [6. Ā.]
विषयं
विषय [mn]
ततः
ततस् [ind]
आकाशे वृत्रभूते च शब्दे च विषये हृते । शतक्रतुरभिक्रुद्धस्तत्र वज्रमवासृजत् ॥
English Translation
The waters being seized by Vritra, their liquid property left them. At this Indra became wroth and again smote him with his thunderbolt.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आकाशे
आकाश [mn]
वृत्रभूते
वृत्र [m]
वृत्रभूते
भू [1. Ā.]
च
च [ind]
शब्दे
शब्द [m]
च
च [ind]
विषये
विषय [mn]
हृते
हृ [2. P.]
वृत्रस्य
वृत्र [m]
स
तद् [pron]
ततः
ततस् [ind]
क्रुद्धो
क्रुध् [4. Ā.]
वज्रं
वज्र [mn]
घोरम्
घोर [adj]
अवासृजत्
अवसृज् [6. Ā.]
स वध्यमानो वज्रेण तस्मिन्नमिततेजसा । विवेश सहसा शक्रं जग्राह विषयं ततः ॥
English Translation
And being deeply wounded by the thunderbolt of powerful Indra, Vritra entered into the (waters), and by doing so, he destroyed their property.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
वध्यमानो
वध् [4. P.]
वज्रेण
वज्र [mn]
पृथिव्यां
पृथिवी [f]
भूरितेजसा
भूरि [adj]
भूरितेजसा
तेजस् [n]
विवेश
विश् [4. P.]
सहसैवापो
सहसा [ind]
सहसैवापो
एव [ind]
सहसैवापो
अप् [m]
जग्राह
ग्रह् [6. Ā.]
विषयं
विषय [mn]
ततः
ततस् [ind]
तस्य वृत्रगृहीतस्य मोहः समभवन्महान् । रथंतरेण तं तात वसिष्ठः प्रत्यबोधयत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तस्य
तद् [pron]
वृत्रगृहीतस्य
वृत्र [m]
वृत्रगृहीतस्य
ग्रह् [6. Ā.]
मोहः
मोह [m]
समभवन्महान्
सम्भू [1. Ā.]
समभवन्महान्
महत् [adj]
रथंतरेण
रथंतर [m]
तं
तद् [pron]
तात
तात [m]
वसिष्ठः
वसिष्ठ [m]
प्रत्यबोधयत्
प्रतिबोधय् [10. Ā.]
ततो वृत्रं शरीरस्थं जघान भरतर्षभ । शतक्रतुरदृश्येन वज्रेणेतीह नः श्रुतम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
वृत्रं
वृत्र [m]
शरीरस्थं
शरीर [n]
शरीरस्थं
स्थ [adj]
जघान
हन् [6. P.]
भरतर्षभ
भरत [m]
भरतर्षभ
ऋषभ [m]
शतक्रतुर्
शतक्रतु [m]
अदृश्येन
अदृश्य [adj]
वज्रेणेतीह
वज्र [mn]
वज्रेणेतीह
इति [ind]
वज्रेणेतीह
इह [ind]
नः
मद् [pron]
श्रुतम्
श्रु [4. P.]
इदं धर्मरहस्यं च शक्रेणोक्तं महर्षिषु । ऋषिभिश्च मम प्रोक्तं तन्निबोध नराधिप ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इदं
इदम् [pron]
धर्मरहस्यं
धर्म [mn]
धर्मरहस्यं
रहस्य [n]
च
च [ind]
शक्रेणोक्तं
शक्र [m]
शक्रेणोक्तं
वच् [2. P.]
महर्षिषु
महत् [adj]
महर्षिषु
ऋषि [m]
ऋषिभिश्च
ऋषि [m]
ऋषिभिश्च
च [ind]
मम
मद् [pron]
प्रोक्तं
प्रवच् [2. P.]
तन्निबोध
तद् [pron]
तन्निबोध
निबुध् [4. P.]
नराधिप
नराधिप [m]