Anuśāsanaparva Adhyāya 12
अनुशासनपर्व • अध्यायः 12
Anuśāsanaparva Adhyāya 12 of the classical Mahābhārata with 50 verses.
Total: 50 Verses
•
Citations: MBh 13.12.1–50
•
250 Lexicon Terms
•
Page 1 of 2 (Verses 30 shown)
स्त्रीपुंसयोः संप्रयोगे स्पर्शः कस्याधिको भवेत् । एतन्मे संशयं राजन्यथावद्वक्तुमर्हसि ॥
English Translation
Yudhishthira said You should, O king, tell me truly which of the two, viz., man or woman, gets the greater pleasure from an act of union with each other. Kindly remove my doubt it.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्त्रीपुंसयोः
स्त्रीपुंस [m]
संप्रयोगे
संप्रयोग [m]
स्पर्शः
स्पर्श [m]
कस्याधिको
क [pron]
कस्याधिको
अधिक [adj]
भवेत्
भू [1. Ā.]
एतन्मे
एतद् [pron]
एतन्मे
मद् [pron]
संशयं
संशय [m]
राजन्
राजन् [m]
यथावद्
यथावत् [ind]
वक्तुम्
वच् [2. P.]
अर्हसि
अर्ह् [1. Ā.]
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । भङ्गाश्वनेन शक्रस्य यथा वैरमभूत्पुरा ॥
English Translation
Bhishma said To illustrate this question, the old discourse between Bhangasvana and Shakra is cited in this connection.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
अत्र [ind]
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
अपि [ind]
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
उदाहृ [2. P.]
अत्राप्युदाहरन्तीमम्
इदम् [pron]
इतिहासं
इतिहास [mn]
पुरातनम्
पुरातन [adj]
भङ्गाश्वनेन
भङ्गाश्वन [m]
शक्रस्य
शक्र [m]
यथा
यथा [ind]
वैरम्
वैर [mn]
अभूत्
भू [1. Ā.]
पुरा
पुरा [ind]
पुरा भङ्गाश्वनो नाम राजर्षिरतिधार्मिकः । अपुत्रः स नरव्याघ्र पुत्रार्थं यज्ञमाहरत् ॥
English Translation
In days of old there lived a king name Bhangasvana. He was very pious and was known as a royal sage. He was, however, childless, O king, and, therefore, made a sacrifice from desire of getting a son.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुरा
पुरा [ind]
भङ्गाश्वनो
भङ्गाश्वन [m]
नाम
नाम [ind]
राजर्षिर्
राजर्षि [m]
अतिधार्मिकः
अति [ind]
अतिधार्मिकः
धार्मिक [adj]
अपुत्रः
अपुत्र [adj]
स
तद् [pron]
नरव्याघ्र
नर [m]
नरव्याघ्र
व्याघ्र [m]
पुत्रार्थं
पुत्र [m]
पुत्रार्थं
अर्थ [mn]
यज्ञम्
यज्ञ [m]
आहरत्
आहृ [1. Ā.]
अग्निष्टुं नाम राजर्षिरिन्द्रद्विष्टं महाबलः । प्रायश्चित्तेषु मर्त्यानां पुत्रकामस्य चेष्यते ॥
English Translation
The sacrifice which that powerful king celebrated was Agnishtuta, which on account of the god of fire being alone worshipped in it, is always disliked by Indra. Yet it is the sacrifice that is desired by men when for the object of getting children they seek to purify themselves of their sins.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अग्निष्टुं
अग्निष्टु [m]
नाम
नामन् [n]
राजर्षिर्
राजर्षि [m]
इन्द्रद्विष्टं
इन्द्र [m]
इन्द्रद्विष्टं
द्विष् [1. P.]
महाबलः
महत् [adj]
महाबलः
बल [mn]
प्रायश्चित्तेषु
प्रायश्चित्त [n]
मर्त्यानां
मर्त्य [m]
पुत्रकामस्य
पुत्र [m]
पुत्रकामस्य
काम [m]
चेष्यते
च [ind]
चेष्यते
इष् [1. P.]
इन्द्रो ज्ञात्वा तु तं यज्ञं महाभागः सुरेश्वरः । अन्तरं तस्य राजर्षेरन्विच्छन्नियतात्मनः ॥
English Translation
Learning that the king was desirous of performing the Agnishtuta, the highly blessed king of the gods, viz., Indra, began from that moment to look for the shortcomings of that royal sage to well controlled soul.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इन्द्रो
इन्द्र [m]
ज्ञात्वा
ज्ञा [4. Ā.]
तु
तु [ind]
तं
तद् [pron]
यज्ञं
यज्ञ [m]
महाभागः
महाभाग [adj]
सुरेश्वरः
सुरेश्वर [m]
अन्तरं
अन्तर [n]
तस्य
तद् [pron]
राजर्षेर्
राजर्षि [m]
अन्विच्छन्नियतात्मनः
अन्विष् [6. Ā.]
अन्विच्छन्नियतात्मनः
नियम् [1. Ā.]
अन्विच्छन्नियतात्मनः
आत्मन् [m]
कस्यचित्त्वथ कालस्य मृगयामटतो नृप । इदमन्तरमित्येव शक्रो नृपममोहयत् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कस्यचित्
कश्चित् [pron]
त्वथ
तु [ind]
त्वथ
अथ [ind]
कालस्य
काल [m]
नारदः
नारद [m]
परमेष्ठिजः
परमेष्ठिन् [m]
परमेष्ठिजः
ज [adj]
इदम्
इदम् [pron]
अन्तरम्
अन्तर [adj]
इत्येव
इति [ind]
इत्येव
एव [ind]
शक्रो
शक्र [m]
नृपम्
नृप [m]
अमोहयत्
मोहय् [10. Ā.]
एकाश्वेन च राजर्षिर्भ्रान्त इन्द्रेण मोहितः । न दिशोऽविन्दत नृपः क्षुत्पिपासार्दितस्तदा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एकाश्वेन
एक [pron]
एकाश्वेन
अश्व [m]
च
च [ind]
राजर्षिर्
राजर्षि [m]
भ्रान्त
भ्रम् [4. Ā.]
इन्द्रेण
इन्द्र [m]
मोहितः
मोहय् [10. Ā.]
न
न [ind]
दिशो
दिश् [f]
ऽविन्दत
विद् [2. Ā.]
नृपः
नृप [m]
क्षुत्पिपासार्दितस्तदा
क्षुध् [f]
क्षुत्पिपासार्दितस्तदा
पिपासा [f]
क्षुत्पिपासार्दितस्तदा
अर्दय् [10. Ā.]
क्षुत्पिपासार्दितस्तदा
तदा [ind]
इतश्चेतश्च वै धावञ्श्रमतृष्णार्दितो नृपः । सरोऽपश्यत्सुरुचिरं पूर्णं परमवारिणा । सोऽवगाह्य सरस्तात पाययामास वाजिनम् ॥
English Translation
He then saw a lake that was highly beautiful and was full of transparent water. Descending from his horse, and plunging into the lake, he made his animal to drink.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इतश्चेतश्च
इतस् [ind]
इतश्चेतश्च
च [ind]
इतश्चेतश्च
इतस् [ind]
इतश्चेतश्च
च [ind]
वै
वै [ind]
धावञ्
धाव् [1. Ā.]
श्रमतृष्णार्दितो
श्रम [m]
श्रमतृष्णार्दितो
तृष्णा [f]
श्रमतृष्णार्दितो
अर्दय् [10. Ā.]
नृपः
नृप [m]
सरो
सरस् [n]
ऽपश्यत्
पश् [4. Ā.]
सुरुचिरं
सु [ind]
सुरुचिरं
रुचिर [adj]
पूर्णं
पृ [9. Ā.]
परमवारिणा
परम [adj]
परमवारिणा
वारि [n]
सो
तद् [pron]
ऽवगाह्य
अवगाह् [1. P.]
सरस्तात
सरस् [n]
सरस्तात
तात [m]
पाययामास
पायय् [10. Ā.]
वाजिनम्
वाजिन् [m]
अथ पीतोदकं सोऽश्वं वृक्षे बद्ध्वा नृपोत्तमः । अवगाह्य ततः स्नातो राजा स्त्रीत्वमवाप ह ॥
English Translation
Tying his horse then, whose thirst had been satisfied, to a tree, the king plunged into the lake again for doing his ablutions. To his surprise he found that he was metamorphosed by virtue of the waters, into a woman.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
पीतोदकं
पा [1. Ā.]
पीतोदकं
उदक [n]
सो
तद् [pron]
ऽश्वं
अश्व [m]
वृक्षे
वृक्ष [m]
बद्ध्वा
बन्ध् [4. P.]
नृपोत्तमः
नृप [m]
नृपोत्तमः
उत्तम [adj]
अवगाह्य
अवगाह् [1. P.]
ततः
ततस् [ind]
स्नातो
स्ना [2. Ā.]
राजा
राजन् [m]
स्त्रीत्वम्
स्त्री [f]
स्त्रीत्वम्
त्व [n]
अवाप
अवाप् [5. Ā.]
ह
ह [ind]
आत्मानं स्त्रीकृतं दृष्ट्वा व्रीडितो नृपसत्तमः । चिन्तानुगतसर्वात्मा व्याकुलेन्द्रियचेतनः ॥
English Translation
Seeing himself thus changed in respect of sex itself, the king became filled with shame. With his senses and mind completely agitated, he began to think thus with his whole heart.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आत्मानं
आत्मन् [m]
स्त्रीकृतं
स्त्री [f]
स्त्रीकृतं
कृ [2. Ā.]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
व्रीडितो
व्रीड् [1. P.]
नृपसत्तमः
नृप [m]
नृपसत्तमः
सत्तम [adj]
चिन्तानुगतसर्वात्मा
चिन्ता [f]
चिन्तानुगतसर्वात्मा
अनुगम् [1. Ā.]
चिन्तानुगतसर्वात्मा
सर्व [pron]
चिन्तानुगतसर्वात्मा
आत्मन् [m]
व्याकुलेन्द्रियचेतनः
व्याकुल [adj]
व्याकुलेन्द्रियचेतनः
इन्द्रिय [n]
व्याकुलेन्द्रियचेतनः
चेतना [f]
आरोहिष्ये कथं त्वश्वं कथं यास्यामि वै पुरम् । अग्निष्टुं नाम इष्टं मे पुत्राणां शतमौरसम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
आरोहिष्ये
आरुह् [6. Ā.]
कथं
कथम् [ind]
त्वश्वं
तु [ind]
त्वश्वं
अश्व [m]
कथं
कथम् [ind]
यास्यामि
या [2. Ā.]
वै
वै [ind]
पुरम्
पुर [n]
अग्निष्टुं
अग्निष्टु [m]
नाम
नाम [ind]
इष्टं
यज् [2. P.]
मे
मद् [pron]
पुत्राणां
पुत्र [m]
शतम्
शत [mn]
औरसम्
औरस [m]
जातं महाबलानां वै तान्प्रवक्ष्यामि किं त्वहम् । दारेषु चास्मदीयेषु पौरजानपदेषु च ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जातं
जन् [4. P.]
महाबलानां
महत् [adj]
महाबलानां
बल [mn]
वै
वै [ind]
तान्
तद् [pron]
प्रवक्ष्यामि
प्रवच् [2. P.]
किं
क [pron]
त्वहम्
तु [ind]
त्वहम्
मद् [pron]
दारेषु
दार [mn]
चास्मदीयेषु
च [ind]
चास्मदीयेषु
अस्मदीय [adj]
पौरजानपदेषु
पौर [m]
पौरजानपदेषु
जानपद [m]
च
च [ind]
मृदुत्वं च तनुत्वं च विक्लवत्वं तथैव च । स्त्रीगुणा ऋषिभिः प्रोक्ता धर्मतत्त्वार्थदर्शिभिः । व्यायामः कर्कशत्वं च वीर्यं च पुरुषे गुणाः ॥
English Translation
Rishis versed in the truths of duty and religion and other matters say that mildness and softness and susceptibility to extreme agitation are the characteristics of women, and that activity, hardness, and energy are the characteristics of men. Alas, my manliness is gone! For why has femininity possessed me? On account of this change of sex, how shall I succeed in riding my horse again?
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मृदुत्वं
मृदु [adj]
मृदुत्वं
त्व [n]
च
च [ind]
तनुत्वं
तनु [adj]
तनुत्वं
त्व [n]
च
च [ind]
विक्लवत्वं
विक्लव [adj]
विक्लवत्वं
त्व [n]
तथैव
तथा [ind]
तथैव
एव [ind]
च
च [ind]
स्त्रीगुणा
स्त्री [f]
स्त्रीगुणा
गुण [mn]
ऋषिभिः
ऋषि [m]
प्रोक्ता
प्रवच् [2. P.]
धर्मतत्त्वार्थदर्शिभिः
धर्म [mn]
धर्मतत्त्वार्थदर्शिभिः
तत्त्व [n]
धर्मतत्त्वार्थदर्शिभिः
अर्थ [mn]
धर्मतत्त्वार्थदर्शिभिः
दर्शिन् [adj]
व्यायामः
व्यायाम [m]
कर्कशत्वं
कर्कश [adj]
कर्कशत्वं
त्व [n]
च
च [ind]
वीर्यं
वीर्य [n]
च
च [ind]
पुरुषे
पुरुष [m]
गुणाः
गुण [mn]
पौरुषं विप्रनष्टं मे स्त्रीत्वं केनापि मेऽभवत् । स्त्रीभावात्कथमश्वं तु पुनरारोढुमुत्सहे ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पौरुषं
पौरुष [n]
विप्रनष्टं
विप्रणश् [4. P.]
मे
मद् [pron]
स्त्रीत्वं
स्त्री [f]
स्त्रीत्वं
त्व [n]
केनापि
क [pron]
केनापि
अपि [ind]
मे
मद् [pron]
ऽभवत्
भू [1. Ā.]
स्त्रीभावात्
स्त्री [f]
स्त्रीभावात्
भाव [m]
कथम्
कथम् [ind]
अश्वं
अश्व [m]
तु
तु [ind]
पुनर्
पुनर् [ind]
आरोढुम्
आरुह् [6. Ā.]
उत्सहे
उत्सह् [1. P.]
महता त्वथ खेदेन आरुह्याश्वं नराधिपः । पुनरायात्पुरं तात स्त्रीभूतो नृपसत्तम ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
महता
महत् [adj]
त्वथ
तु [ind]
त्वथ
अथ [ind]
खेदेन
खेद [m]
आरुह्याश्वं
आरुह् [6. Ā.]
आरुह्याश्वं
अश्व [m]
नराधिपः
नराधिप [m]
पुनर्
पुनर् [ind]
आयात्
आया [2. Ā.]
पुरं
पुर [n]
तात
तात [m]
स्त्रीभूतो
स्त्री [f]
स्त्रीभूतो
भू [1. Ā.]
नृपसत्तम
नृप [m]
नृपसत्तम
सत्तम [adj]
पुत्रा दाराश्च भृत्याश्च पौरजानपदाश्च ते । किं न्विदं त्विति विज्ञाय विस्मयं परमं गताः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
पुत्रा
पुत्र [m]
दाराश्च
दार [mn]
दाराश्च
च [ind]
भृत्याश्च
भृत्य [m]
भृत्याश्च
च [ind]
पौरजानपदाश्च
पौर [m]
पौरजानपदाश्च
जानपद [m]
पौरजानपदाश्च
च [ind]
ते
तद् [pron]
किं
क [pron]
न्विदं
नु [ind]
न्विदं
इदम् [pron]
त्विति
तु [ind]
त्विति
इति [ind]
विज्ञाय
विज्ञा [9. Ā.]
विस्मयं
विस्मय [m]
परमं
परम [adj]
गताः
गम् [6. Ā.]
अथोवाच स राजर्षिः स्त्रीभूतो वदतां वरः । मृगयामस्मि निर्यातो बलैः परिवृतो दृढम् । उद्भ्रान्तः प्राविशं घोरामटवीं दैवमोहितः ॥
English Translation
In that terrible forest, I became very much thirsty and lost my senses. I then saw a beautiful lake abounding with fowl of all sorts.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथोवाच
अथ [ind]
अथोवाच
वच् [2. P.]
स
तद् [pron]
राजर्षिः
राजर्षि [m]
स्त्रीभूतो
स्त्री [f]
स्त्रीभूतो
भू [1. Ā.]
वदतां
वद् [1. Ā.]
वरः
वर [adj]
मृगयाम्
मृगया [f]
अस्मि
अस् [2. P.]
निर्यातो
निर्या [2. P.]
बलैः
बल [mn]
परिवृतो
परिवृ [5. Ā.]
दृढम्
दृढम् [ind]
उद्भ्रान्तः
उद्भ्रम् [4. P.]
प्राविशं
प्रविश् [4. P.]
घोराम्
घोर [adj]
अटवीं
अटवी [f]
दैवमोहितः
दैव [n]
दैवमोहितः
मोहय् [10. Ā.]
अटव्यां च सुघोरायां तृष्णार्तो नष्टचेतनः । सरः सुरुचिरप्रख्यमपश्यं पक्षिभिर्वृतम् ॥
English Translation
Plunging into that lake for performing my ablutions, I was changed into a woman! Summoning then his wives and counsellors, and all his sons by their names, that best of kings changed into a woman said to them these words: Do you enjoy this kingdom happily. About myself, I shall go to the forest, you sons.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अटव्यां
अटवी [f]
च
च [ind]
सुघोरायां
सु [ind]
सुघोरायां
घोर [adj]
तृष्णार्तो
तृष्णा [f]
तृष्णार्तो
आर्त [adj]
नष्टचेतनः
नश् [1. P.]
नष्टचेतनः
चेतना [f]
सरः
सरस् [n]
सुरुचिरप्रख्यम्
सु [ind]
सुरुचिरप्रख्यम्
रुचिर [adj]
सुरुचिरप्रख्यम्
प्रख्या [f]
अपश्यं
पश् [4. Ā.]
पक्षिभिर्
पक्षिन् [m]
वृतम्
वृ [1. Ā.]
तत्रावगाढः स्त्रीभूतो व्यक्तं दैवान्न संशयः । अतृप्त इव पुत्राणां दाराणां च धनस्य च ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत्रावगाढः
तत्र [ind]
तत्रावगाढः
अवगाह् [1. P.]
स्त्रीभूतो
स्त्री [f]
स्त्रीभूतो
भू [1. Ā.]
व्यक्तं
व्यक्त [adj]
दैवान्न
दैव [n]
दैवान्न
न [ind]
संशयः
संशय [m]
अतृप्त
अतृप्त [adj]
इव
इव [ind]
पुत्राणां
पुत्र [m]
दाराणां
दार [mn]
च
च [ind]
धनस्य
धन [n]
च
च [ind]
उवाच पुत्रांश्च ततः स्त्रीभूतः पार्थिवोत्तमः । संप्रीत्या भुज्यतां राज्यं वनं यास्यामि पुत्रकाः । अभिषिच्य स पुत्राणां शतं राजा वनं गतः ॥
English Translation
Having said thus to his children, the king went to the forest. Arrived there, she arrived at a hermitage inhabited by an ascetic.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
उवाच
वच् [2. P.]
पुत्रांश्च
पुत्र [m]
पुत्रांश्च
च [ind]
ततः
ततस् [ind]
स्त्रीभूतः
स्त्री [f]
स्त्रीभूतः
भू [1. Ā.]
पार्थिवोत्तमः
पार्थिव [m]
पार्थिवोत्तमः
उत्तम [adj]
संप्रीत्या
सम्प्रीति [f]
भुज्यतां
भुज् [6. P.]
राज्यं
राज्य [n]
वनं
वन [n]
यास्यामि
या [2. Ā.]
पुत्रकाः
पुत्रक [m]
अभिषिच्य
अभिषिच् [4. P.]
स
तद् [pron]
पुत्राणां
पुत्र [m]
शतं
शत [mn]
राजा
राजन् [m]
वनं
वन [n]
गतः
गम् [6. Ā.]
तामाश्रमे स्त्रियं तात तापसोऽभ्यवपद्यत । तापसेनास्य पुत्राणामाश्रमेऽप्यभवच्छतम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ताम्
तद् [pron]
आश्रमे
आश्रम [mn]
स्त्रियं
स्त्री [f]
तात
तात [m]
तापसो
तापस [m]
ऽभ्यवपद्यत
अभ्यवपद् [4. Ā.]
तापसेनास्य
तापस [m]
तापसेनास्य
इदम् [pron]
पुत्राणाम्
पुत्र [m]
आश्रमे
आश्रम [mn]
ऽप्यभवच्छतम्
अपि [ind]
ऽप्यभवच्छतम्
भू [1. Ā.]
ऽप्यभवच्छतम्
शत [mn]
अथ सा तान्सुतान्गृह्य पूर्वपुत्रानभाषत । पुरुषत्वे सुता यूयं स्त्रीत्वे चेमे शतं सुताः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अथ
अथ [ind]
सा
तद् [pron]
तान्
तद् [pron]
सुतान्
सुत [m]
गृह्य
ग्रह् [6. Ā.]
पूर्वपुत्रान्
पूर्व [pron]
पूर्वपुत्रान्
पुत्र [m]
अभाषत
भाष् [1. P.]
पुरुषत्वे
पुरुष [m]
पुरुषत्वे
त्व [n]
सुता
सुत [m]
यूयं
त्वद् [pron]
स्त्रीत्वे
स्त्री [f]
स्त्रीत्वे
त्व [n]
चेमे
च [ind]
चेमे
इदम् [pron]
शतं
शत [mn]
सुताः
सुत [m]
एकत्र भुज्यतां राज्यं भ्रातृभावेन पुत्रकाः । सहिता भ्रातरस्तेऽथ राज्यं बुभुजिरे तदा ॥
English Translation
Thus commanded by their parent, all the brothers, in a body, began to enjoy the kingdom as their joint property. Seeing those children of the king all jointly enjoying the kingdom as brothers born of the same parents, the king of the gods, filled with anger, began to reflect, by transforming this royal sage into a woman, I have, it appears, done him good instead of an injury:
Morphemic Decomposition & Padaccheda
संप्रीत्या
सम्प्रीति [f]
भुज्यतां
भुज् [6. P.]
राज्यं
राज्य [n]
वनं
वन [n]
यास्यामि
या [2. Ā.]
पुत्रकाः
पुत्रक [m]
सहिता
सहित [adj]
भ्रातरस्ते
भ्रातृ [m]
भ्रातरस्ते
तद् [pron]
ऽथ
अथ [ind]
राज्यं
राज्य [n]
बुभुजिरे
भुज् [6. P.]
तदा
तदा [ind]
तान्दृष्ट्वा भ्रातृभावेन भुञ्जानान्राज्यमुत्तमम् । चिन्तयामास देवेन्द्रो मन्युनाभिपरिप्लुतः । उपकारोऽस्य राजर्षेः कृतो नापकृतं मया ॥
English Translation
Saying this, the king of the gods, viz., Indra of a hundred sacrifices, assuming the form of a Brahmana, went to the capital of the king and meeting all the children succeeded in creating dissensions amongst them.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तान्
तद् [pron]
दृष्ट्वा
दृश् [6. P.]
भ्रातृभावेन
भ्रातृ [m]
भ्रातृभावेन
भाव [m]
भुञ्जानान्
भुज् [6. P.]
राज्यम्
राज्य [n]
उत्तमम्
उत्तम [adj]
चिन्तयामास
चिन्तय् [10. Ā.]
देवेन्द्रो
देव [m]
देवेन्द्रो
इन्द्र [m]
मन्युनाभिपरिप्लुतः
मन्यु [mf]
मन्युनाभिपरिप्लुतः
अभिपरिप्लु [1. Ā.]
उपकारो
उपकार [m]
ऽस्य
इदम् [pron]
राजर्षेः
राजर्षि [m]
कृतो
कृ [2. Ā.]
नापकृतं
न [ind]
नापकृतं
अपकृ [8. Ā.]
मया
मद् [pron]
ततो ब्राह्मणरूपेण देवराजः शतक्रतुः । भेदयामास तान्गत्वा नगरं वै नृपात्मजान् ॥
English Translation
He said to them, Brothers never remain at peace even when they are the children of the same father. The sons of the sage Kashyapa, viz., the gods and the Asuras, fell out with each other on account of the sovereignty of the three worlds.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
ब्राह्मणरूपेण
ब्राह्मण [m]
ब्राह्मणरूपेण
रूप [n]
देवराजः
देवराज [m]
शतक्रतुः
शतक्रतु [m]
भेदयामास
भेदय् [10. Ā.]
तान्
तद् [pron]
गत्वा
गम् [6. Ā.]
नगरं
नगर [mn]
वै
वै [ind]
नृपात्मजान्
नृप [m]
नृपात्मजान्
आत्मज [m]
भ्रातॄणां नास्ति सौभ्रात्रं येऽप्येकस्य पितुः सुताः । राज्यहेतोर्विवदिताः कश्यपस्य सुरासुराः ॥
English Translation
As regards you princes, you are the children of the royal sage Bhangasvana. These others are the children of an ascetic. The gods and the Asuras are children of even one common father.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
भ्रातॄणां
भ्रातृ [m]
नास्ति
न [ind]
नास्ति
अस् [2. P.]
सौभ्रात्रं
सौभ्रात्र [n]
ये
यद् [pron]
ऽप्येकस्य
अपि [ind]
ऽप्येकस्य
एक [pron]
पितुः
पितृ [m]
सुताः
सुत [m]
राज्यहेतोर्
राज्य [n]
राज्यहेतोर्
हेतु [m]
विवदिताः
विवद् [1. Ā.]
कश्यपस्य
कश्यप [m]
सुरासुराः
सुर [m]
सुरासुराः
असुर [m]
यूयं भङ्गाश्वनापत्यास्तापसस्येतरे सुताः । कश्यपस्य सुराश्चैव असुराश्च सुतास्तथा । युष्माकं पैतृकं राज्यं भुज्यते तापसात्मजैः ॥
English Translation
This kingdom, your paternal property is being enjoyed by these children of an ascetic with these words, Indra succeeded in creating disunion amongst them, so that they very soon engaged in battle and killed each other.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
यूयं
त्वद् [pron]
भङ्गाश्वनापत्यास्तापसस्येतरे
भङ्गाश्वन [m]
भङ्गाश्वनापत्यास्तापसस्येतरे
अपत्य [n]
भङ्गाश्वनापत्यास्तापसस्येतरे
तापस [m]
भङ्गाश्वनापत्यास्तापसस्येतरे
इतर [pron]
सुताः
सुत [m]
कश्यपस्य
कश्यप [m]
सुराश्चैव
सुर [m]
सुराश्चैव
च [ind]
सुराश्चैव
एव [ind]
असुराश्च
असुर [m]
असुराश्च
च [ind]
सुतास्तथा
सुत [m]
सुतास्तथा
तथा [ind]
युष्माकं
त्वद् [pron]
पैतृकं
पैतृक [adj]
राज्यं
राज्य [n]
भुज्यते
भुज् [6. P.]
तापसात्मजैः
तापस [m]
तापसात्मजैः
आत्मज [m]
इन्द्रेण भेदितास्ते तु युद्धेऽन्योन्यमपातयन् । तच्छ्रुत्वा तापसी चापि संतप्ता प्ररुरोद ह ॥
English Translation
Hearing this, king Bhangasvana, who was living as an ascetic woman, burning with grief and began to bewail. The king of the gods, viz., Indra, assuming the form of a Brahmana, came where the ascetic lady was living, and meeting her, said you having a beautiful face, with what grief do you burn so that you are thus bewailing? Seeing the Brahmana, the lady told। him in a piteous tone.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इन्द्रेण
इन्द्र [m]
भेदितास्ते
भेदय् [10. Ā.]
भेदितास्ते
तद् [pron]
तु
तु [ind]
युद्धे
युद्ध [n]
ऽन्योन्यम्
अन्योन्य [adj]
अपातयन्
पातय् [10. Ā.]
तच्छ्रुत्वा
तद् [pron]
तच्छ्रुत्वा
श्रु [4. P.]
तापसी
तापसी [f]
चापि
च [ind]
चापि
अपि [ind]
संतप्ता
संतप् [4. Ā.]
प्ररुरोद
प्ररुद् [2. P.]
ह
ह [ind]
ब्राह्मणच्छद्मनाभ्येत्य तामिन्द्रोऽथान्वपृच्छत । केन दुःखेन संतप्ता रोदिषि त्वं वरानने ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ब्राह्मणच्छद्मनाभ्येत्य
ब्राह्मण [m]
ब्राह्मणच्छद्मनाभ्येत्य
छद्मन् [n]
ब्राह्मणच्छद्मनाभ्येत्य
अभ्ये [2. P.]
ताम्
तद् [pron]
इन्द्रो
इन्द्र [m]
ऽथान्वपृच्छत
अथ [ind]
ऽथान्वपृच्छत
अनुप्रछ् [6. Ā.]
केन
क [pron]
दुःखेन
दुःख [n]
संतप्ता
संतप् [4. Ā.]
रोदिषि
रुद् [1. P.]
त्वं
त्वद् [pron]
वरानने
वरानना [f]