Śāntiparva Adhyāya 143
शान्तिपर्व • अध्यायः 143
Śāntiparva Adhyāya 143 of the classical Mahābhārata with 11 verses.
Total: 11 Verses
•
Citations: MBh 12.143.1–11
•
250 Lexicon Terms
ततस्तं लुब्धकः पश्यन्कृपयाभिपरिप्लुतः । कपोतमग्नौ पतितं वाक्यं पुनरुवाच ह ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततस्तं
ततस् [ind]
ततस्तं
तद् [pron]
लुब्धकः
लुब्धक [m]
पश्यन्
दृश् [6. P.]
कृपयाभिपरिप्लुतः
कृपा [f]
कृपयाभिपरिप्लुतः
अभिपरिप्लु [1. Ā.]
कपोतम्
कपोत [mn]
अग्नौ
अग्नि [m]
पतितं
पत् [1. Ā.]
वाक्यं
वाक्य [n]
पुनर्
पुनर् [ind]
उवाच
वच् [2. P.]
ह
ह [ind]
किमीदृशं नृशंसेन मया कृतमबुद्धिना । भविष्यति हि मे नित्यं पातकं हृदि जीवतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किम्
क [pron]
ईदृशं
ईदृश [adj]
नृशंसेन
नृशंस [adj]
मया
मद् [pron]
कृतम्
कृ [2. Ā.]
अबुद्धिना
अबुद्धि [adj]
भविष्यति
भू [1. Ā.]
हि
हि [ind]
मे
मद् [pron]
नित्यं
नित्यम् [ind]
पातकं
पातक [mn]
हृदि
हृद् [n]
जीवतः
जीव् [1. Ā.]
स विनिन्दन्नथात्मानं पुनः पुनरुवाच ह । धिङ्मामस्तु सुदुर्बुद्धिं सदा निकृतिनिश्चयम् । शुभं कर्म परित्यज्य योऽहं शकुनिलुब्धकः ॥
English Translation
Thus censuring himself he began to say again and again,-I do not deserve any credit! My understanding is wicked! I am ever sinful!
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स
तद् [pron]
विनिन्दन्न्
विनिन्द् [1. Ā.]
अथात्मानं
अथ [ind]
अथात्मानं
आत्मन् [m]
पुनः
पुनर् [ind]
पुनर्
पुनर् [ind]
उवाच
वच् [2. P.]
ह
ह [ind]
धिङ्
धिक् [ind]
माम्
मद् [pron]
अस्तु
अस् [2. P.]
सुदुर्बुद्धिं
सु [ind]
सुदुर्बुद्धिं
दुर्बुद्धि [adj]
सदा
सदा [ind]
निकृतिनिश्चयम्
निकृति [f]
निकृतिनिश्चयम्
निश्चय [m]
शुभं
शुभ [adj]
कर्म
कर्मन् [n]
परित्यज्य
परित्यज् [1. Ā.]
यो
यद् [pron]
ऽहं
मद् [pron]
शकुनिलुब्धकः
शकुनि [m]
शकुनिलुब्धकः
लुब्धक [m]
नृशंसस्य ममाद्यायं प्रत्यादेशो न संशयः । दत्तः स्वमांसं ददता कपोतेन महात्मना ॥
English Translation
Alas, renouncing all sorts of honourable occupation, I have become a fowler! A cruel wretch that I am, forsooth, this noble pigeon, by sacrificing his own life, has taught me a great lesson.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नृशंसस्य
नृशंस [adj]
ममाद्यायं
मद् [pron]
ममाद्यायं
अद्य [ind]
ममाद्यायं
इदम् [pron]
प्रत्यादेशो
प्रत्यादेश [m]
न
न [ind]
संशयः
संशय [m]
दत्तः
दा [1. Ā.]
स्वमांसं
स्व [adj]
स्वमांसं
मांस [n]
ददता
दा [1. Ā.]
कपोतेन
कपोत [mn]
महात्मना
महात्मन् [adj]
सोऽहं त्यक्ष्ये प्रियान्प्राणान्पुत्रदारं विसृज्य च । उपदिष्टो हि मे धर्मः कपोतेनातिधर्मिणा ॥
English Translation
Renouncing wives and sons, I shall certainly cast off my very life which is so dear! The great pigeon has taught me that duty.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
सो
तद् [pron]
ऽहं
मद् [pron]
त्यक्ष्ये
त्यज् [1. Ā.]
प्रियान्
प्रिय [adj]
प्राणान्
प्राण [m]
पुत्रदारं
पुत्र [m]
पुत्रदारं
दार [mn]
विसृज्य
विसृज् [4. Ā.]
च
च [ind]
उपदिष्टो
उपदिश् [6. Ā.]
हि
हि [ind]
मे
मद् [pron]
धर्मः
धर्म [mn]
कपोतेनातिधर्मिणा
कपोत [mn]
कपोतेनातिधर्मिणा
अति [ind]
कपोतेनातिधर्मिणा
धर्मिन् [adj]
अद्य प्रभृति देहं स्वं सर्वभोगैर्विवर्जितम् । यथा स्वल्पं जलं ग्रीष्मे शोषयिष्याम्यहं तथा ॥
English Translation
From this day, denying every comfort to my body, I shall exhaust it like a shallow tank in summer.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अद्य
अद्य [ind]
प्रभृति
प्रभृति [ind]
देहं
देह [mn]
स्वं
स्व [adj]
सर्वभोगैर्
सर्व [pron]
सर्वभोगैर्
भोग [m]
विवर्जितम्
विवर्जय् [10. Ā.]
यथा
यथा [ind]
स्वल्पं
सु [ind]
स्वल्पं
अल्प [adj]
जलं
जल [n]
ग्रीष्मे
ग्रीष्म [m]
शोषयिष्याम्यहं
शोषय् [10. Ā.]
शोषयिष्याम्यहं
मद् [pron]
तथा
तथा [ind]
क्षुत्पिपासातपसहः कृशो धमनिसंततः । उपवासैर्बहुविधैश्चरिष्ये पारलौकिकम् ॥
English Translation
Capable of bearing hunger, thirst, and penances, and being emaciated with veins visible all over, I shall by various sorts of fasts, practise such vows as will take me to the other world.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
क्षुत्पिपासातपसहः
क्षुध् [f]
क्षुत्पिपासातपसहः
पिपासा [f]
क्षुत्पिपासातपसहः
आतप [m]
क्षुत्पिपासातपसहः
सह [adj]
कृशो
कृश [adj]
धमनिसंततः
धमनिसंतत [adj]
उपवासैर्
उपवास [m]
बहुविधैश्चरिष्ये
बहुविध [adj]
बहुविधैश्चरिष्ये
चर् [1. Ā.]
पारलौकिकम्
पारलौकिक [adj]
अहो देहप्रदानेन दर्शितातिथिपूजना । तस्माद्धर्मं चरिष्यामि धर्मो हि परमा गतिः । दृष्टो हि धर्मो धर्मिष्ठैर्यादृशो विहगोत्तमे ॥
English Translation
Alas, by giving up his body the pigeon has shown how a guest should be adored! Taught by his example, I shall hereafter practise righteousness. Righteousness is the greatest refuge! Indeed, I shall practise the righteousness shown by the virtuous pigeon, that foremost of all winged creatures.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अहो
अहो [ind]
देहप्रदानेन
देह [mn]
देहप्रदानेन
प्रदान [n]
दर्शितातिथिपूजना
दर्शय् [10. Ā.]
दर्शितातिथिपूजना
अतिथि [m]
दर्शितातिथिपूजना
पूजन [n]
तस्माद्
तस्मात् [ind]
धर्मं
धर्म [mn]
चरिष्यामि
चर् [1. Ā.]
धर्मो
धर्म [mn]
हि
हि [ind]
परमा
परम [adj]
गतिः
गति [f]
दृष्टो
दृश् [6. P.]
हि
हि [ind]
धर्मो
धर्म [mn]
धर्मिष्ठैर्
धर्मिष्ठ [adj]
यादृशो
यादृश [adj]
विहगोत्तमे
विहग [m]
विहगोत्तमे
उत्तम [adj]
एवमुक्त्वा विनिश्चित्य रौद्रकर्मा स लुब्धकः । महाप्रस्थानमाश्रित्य प्रययौ संशितव्रतः ॥
English Translation
Having thus made up his mind and said these words, that fowler, once of dreadful deeds, started on a journey never to end, observing all the while the most rigid vows.
Morphemic Decomposition & Padaccheda
एवम्
एवम् [ind]
उक्त्वा
वच् [2. P.]
विनिश्चित्य
विनिश्चि [3. P.]
रौद्रकर्मा
रौद्र [adj]
रौद्रकर्मा
कर्मन् [n]
स
तद् [pron]
लुब्धकः
लुब्धक [m]
महाप्रस्थानम्
महाप्रस्थान [n]
आश्रित्य
आश्रि [1. Ā.]
प्रययौ
प्रया [2. Ā.]
संशितव्रतः
संशित [adj]
संशितव्रतः
व्रत [n]
ततो यष्टिं शलाकाश्च क्षारकं पञ्जरं तथा । तांश्च बद्धा कपोतान्स संप्रमुच्योत्ससर्ज ह ॥
English Translation
He threw away his strong staff, his sharp iron-stick, his nets and springes, and his iron cage, and liberated the she-pigeon that he had caught and imprisoned.'
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
यष्टिं
यष्टि [fn]
शलाकाश्च
शलाका [mf]
शलाकाश्च
च [ind]
क्षारकं
क्षारक [m]
पञ्जरं
पञ्जर [mn]
तथा
तथा [ind]
तांश्च
तद् [pron]
तांश्च
च [ind]
बद्धा
बन्ध् [4. P.]
कपोतान्
कपोत [mn]
स
तद् [pron]
सम्प्रमुच्योत्ससर्ज
सम्प्रमुच् [6. P.]
सम्प्रमुच्योत्ससर्ज
उत्सृज् [6. Ā.]
ह
ह [ind]