Ādiparva Adhyāya 221
आदिपर्व • अध्यायः 221
Ādiparva Adhyāya 221 of the classical Mahābhārata with 22 verses.
Total: 22 Verses
•
Citations: MBh 1.221.1–22
•
250 Lexicon Terms
ततः प्रज्वलिते शुक्रे शार्ङ्गकास्ते सुदुःखिताः । व्यथिताः परमोद्विग्ना नाधिजग्मुः परायणम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततः
ततस् [ind]
प्रज्वलिते
प्रज्वल् [1. P.]
शुक्रे
शुक्र [m]
शार्ङ्गकास्ते
शार्ङ्गक [m]
शार्ङ्गकास्ते
तद् [pron]
सुदुःखिताः
सु [ind]
सुदुःखिताः
दुःखित [adj]
व्यथिताः
व्यथ् [1. P.]
परमोद्विग्ना
परम [adj]
परमोद्विग्ना
उद्विज् [6. P.]
नाधिजग्मुः
न [ind]
नाधिजग्मुः
अधिगम् [1. Ā.]
परायणम्
परायण [n]
निशाम्य पुत्रकान्बालान्माता तेषां तपस्विनी । जरिता दुःखसंतप्ता विललाप नरेश्वर ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
निशाम्य
निशामय् [10. Ā.]
पुत्रकान्
पुत्रक [m]
बालान्
बाल [m]
माता
मातृ [f]
तेषां
तद् [pron]
तपस्विनी
तपस्विनी [f]
जरिता
जरिता [f]
दुःखसंतप्ता
दुःख [n]
दुःखसंतप्ता
संतप् [4. Ā.]
विललाप
विलप् [4. P.]
नरेश्वर
नरेश्वर [m]
अयमग्निर्दहन्कक्षमित आयाति भीषणः । जगत्संदीपयन्भीमो मम दुःखविवर्धनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अयम्
इदम् [pron]
अग्निर्
अग्नि [m]
दहन्
दह् [2. P.]
कक्षम्
कक्ष [m]
इत
इ [5. Ā.]
आयाति
आया [2. Ā.]
भीषणः
भीषण [adj]
जगत्
जगन्त् [n]
संदीपयन्
संदीपय् [10. Ā.]
भीमो
भीम [adj]
मम
मद् [pron]
दुःखविवर्धनः
दुःख [n]
दुःखविवर्धनः
विवर्धन [adj]
इमे च मां कर्षयन्ति शिशवो मन्दचेतसः । अबर्हाश्चरणैर्हीनाः पूर्वेषां नः परायणम् । त्रासयंश्चायमायाति लेलिहानो महीरुहान् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इमे
इदम् [pron]
च
च [ind]
मां
मद् [pron]
कर्षयन्ति
कर्षय् [10. P.]
शिशवो
शिशु [m]
मन्दचेतसः
मन्द [adj]
मन्दचेतसः
चेतस् [n]
अबर्हाश्चरणैर्
अबर्ह [adj]
अबर्हाश्चरणैर्
चरण [mn]
हीनाः
हा [1. P.]
पूर्वेषां
पूर्व [pron]
नः
मद् [pron]
परायणम्
परायण [n]
त्रासयंश्चायम्
त्रासय् [10. Ā.]
त्रासयंश्चायम्
च [ind]
त्रासयंश्चायम्
इदम् [pron]
आयाति
आया [2. Ā.]
लेलिहानो
लेलिह् [Int. Ā.]
महीरुहान्
महीरुह [m]
अशक्तिमत्त्वाच्च सुता न शक्ताः सरणे मम । आदाय च न शक्तास्मि पुत्रान्सरितुमन्यतः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अशक्तिमत्त्वाच्च
अशक्तिमत् [adj]
अशक्तिमत्त्वाच्च
त्व [n]
अशक्तिमत्त्वाच्च
च [ind]
सुता
सुत [m]
न
न [ind]
शक्ताः
शक् [4. P.]
सरणे
सरण [n]
मम
मद् [pron]
आदाय
आदा [4. Ā.]
च
च [ind]
न
न [ind]
शक्तास्मि
शक् [4. P.]
शक्तास्मि
अस् [2. P.]
पुत्रान्
पुत्र [m]
सरितुम्
सृ [3. Ā.]
अन्यतः
अन्यतस् [ind]
न च त्यक्तुमहं शक्ता हृदयं दूयतीव मे । कं नु जह्यामहं पुत्रं कमादाय व्रजाम्यहम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
न
न [ind]
च
च [ind]
त्यक्तुम्
त्यज् [1. Ā.]
अहं
मद् [pron]
शक्ता
शक् [4. P.]
हृदयं
हृदय [n]
दूयतीव
दु [4. P.]
दूयतीव
इव [ind]
मे
मद् [pron]
कं
क [pron]
नु
नु [ind]
जह्याम्
हा [1. P.]
अहं
मद् [pron]
पुत्रं
पुत्र [m]
कम्
क [pron]
आदाय
आदा [4. Ā.]
व्रजाम्यहम्
व्रज् [1. Ā.]
व्रजाम्यहम्
मद् [pron]
किं नु मे स्यात्कृतं कृत्वा मन्यध्वं पुत्रकाः कथम् । चिन्तयाना विमोक्षं वो नाधिगच्छामि किंचन । छादयित्वा च वो गात्रैः करिष्ये मरणं सह ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
किं
क [pron]
नु
नु [ind]
मे
मद् [pron]
स्यात्
अस् [2. P.]
कृतं
कृ [2. Ā.]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
मन्यध्वं
मन् [8. P.]
पुत्रकाः
पुत्रक [m]
कथम्
कथम् [ind]
चिन्तयाना
चिन्तय् [10. Ā.]
विमोक्षं
विमोक्ष [m]
वो
त्वद् [pron]
नाधिगच्छामि
न [ind]
नाधिगच्छामि
अधिगम् [1. Ā.]
किंचन
कश्चन [pron]
छादयित्वा
छादय् [10. Ā.]
च
च [ind]
वो
त्वद् [pron]
गात्रैः
गात्र [n]
करिष्ये
कृ [2. Ā.]
मरणं
मरण [n]
सह
सह [ind]
जरितारौ कुलं हीदं ज्येष्ठत्वेन प्रतिष्ठितम् । सारिसृक्वः प्रजायेत पितॄणां कुलवर्धनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
जरितारौ
जरितारि [m]
कुलं
कुल [n]
हीदं
हि [ind]
हीदं
इदम् [pron]
ज्येष्ठत्वेन
ज्येष्ठ [adj]
ज्येष्ठत्वेन
त्व [n]
प्रतिष्ठितम्
प्रतिष्ठा [1. Ā.]
सारिसृक्कः
सारिसृक्क [m]
प्रजायेत
प्रजन् [4. P.]
पितॄणां
पितृ [m]
कुलवर्धनः
कुल [n]
कुलवर्धनः
वर्धन [adj]
स्तम्बमित्रस्तपः कुर्याद्द्रोणो ब्रह्मविदुत्तमः । इत्येवमुक्त्वा प्रययौ पिता वो निर्घृणः पुरा ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्तम्बमित्रस्तपः
स्तम्बमित्र [m]
स्तम्बमित्रस्तपः
तपस् [n]
कुर्याद्
कृ [2. Ā.]
द्रोणो
द्रोण [m]
ब्रह्मविद्
ब्रह्मन् [n]
ब्रह्मविद्
विद् [adj]
उत्तमः
उत्तम [adj]
इत्येवम्
इति [ind]
इत्येवम्
एवम् [ind]
उक्त्वा
वच् [2. P.]
प्रययौ
प्रया [2. Ā.]
पिता
पितृ [m]
वो
त्वद् [pron]
निर्घृणः
निर्घृण [adj]
पुरा
पुरा [ind]
कमुपादाय शक्येत गन्तुं कस्यापदुत्तमा । किं नु कृत्वा कृतं कार्यं भवेदिति च विह्वला ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कम्
क [pron]
उपादाय
उपादा [3. Ā.]
शक्येत
शक् [4. P.]
गन्तुं
गम् [6. Ā.]
कस्यापद्
क [pron]
कस्यापद्
आपद् [f]
उत्तमा
उत्तम [adj]
किं
क [pron]
नु
नु [ind]
कृत्वा
कृ [2. Ā.]
कृतं
कृ [2. Ā.]
कार्यं
कार्य [n]
भवेद्
भू [1. Ā.]
इति
इति [ind]
च
च [ind]
विह्वला
विह्वल [adj]
नापश्यत्स्वधिया मोक्षं स्वसुतानां तदानलात् । एवं ब्रुवन्तीं शार्ङ्गास्ते प्रत्यूचुरथ मातरम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
नापश्यत्
न [ind]
नापश्यत्
पश् [4. Ā.]
स्वधिया
स्व [adj]
स्वधिया
धी [f]
मोक्षं
मोक्ष [m]
स्वसुतानां
स्व [adj]
स्वसुतानां
सुत [m]
तदानलात्
तदा [ind]
तदानलात्
अनल [m]
एवं
एवम् [ind]
ब्रुवन्तीं
ब्रू [2. Ā.]
शार्ङ्गास्ते
शार्ङ्ग [adj]
शार्ङ्गास्ते
तद् [pron]
प्रत्यूचुर्
प्रतिवच् [3. Ā.]
अथ
अथ [ind]
मातरम्
मातृ [f]
स्नेहमुत्सृज्य मातस्त्वं पत यत्र न हव्यवाट् । अस्मासु हि विनष्टेषु भवितारः सुतास्तव । त्वयि मातर्विनष्टायां न नः स्यात्कुलसंततिः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
स्नेहम्
स्नेह [mn]
उत्सृज्य
उत्सृज् [6. Ā.]
मातस्त्वं
मातृ [f]
मातस्त्वं
त्वद् [pron]
पत
पत् [1. Ā.]
यत्र
यत्र [ind]
न
न [ind]
हव्यवाट्
हव्यवह् [m]
अस्मासु
मद् [pron]
हि
हि [ind]
विनष्टेषु
विनश् [4. Ā.]
भवितारः
भू [1. Ā.]
सुतास्तव
सुत [m]
सुतास्तव
त्वद् [pron]
त्वयि
त्वद् [pron]
मातर्
मातृ [f]
विनष्टायां
विनश् [4. Ā.]
न
न [ind]
नः
मद् [pron]
स्यात्
अस् [2. P.]
कुलसंततिः
कुल [n]
कुलसंततिः
संतति [f]
अन्ववेक्ष्यैतदुभयं क्षमं स्याद्यत्कुलस्य नः । तद्वै कर्तुं परः कालो मातरेष भवेत्तव ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अन्ववेक्ष्यैतद्
अन्ववेक्ष् [1. P.]
अन्ववेक्ष्यैतद्
एतद् [pron]
उभयं
उभय [adj]
क्षमं
क्षम [adj]
स्याद्
अस् [2. P.]
यत्
यद् [pron]
कुलस्य
कुल [n]
नः
मद् [pron]
तद्
तद् [pron]
वै
वै [ind]
कर्तुं
कृ [2. Ā.]
परः
पर [pron]
कालो
काल [m]
मातर्
मातृ [f]
एष
एतद् [pron]
भवेत्
भू [1. Ā.]
तव
त्वद् [pron]
मा वै कुलविनाशाय स्नेहं कार्षीः सुतेषु नः । न हीदं कर्म मोघं स्याल्लोककामस्य नः पितुः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
मा
मा [ind]
वै
वै [ind]
कुलविनाशाय
कुल [n]
कुलविनाशाय
विनाश [m]
स्नेहं
स्नेह [mn]
कार्षीः
कृ [2. Ā.]
सुतेषु
सुत [m]
नः
मद् [pron]
न
न [ind]
हीदं
हि [ind]
हीदं
इदम् [pron]
कर्म
कर्मन् [n]
मोघं
मोघ [adj]
स्याल्
अस् [2. P.]
लोककामस्य
लोक [m]
लोककामस्य
काम [m]
नः
मद् [pron]
पितुः
पितृ [m]
इदमाखोर्बिलं भूमौ वृक्षस्यास्य समीपतः । तदाविशध्वं त्वरिता वह्नेरत्र न वो भयम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
इदम्
इदम् [pron]
आखोर्
आखु [m]
बिलं
बिल [n]
भूमौ
भूमि [f]
वृक्षस्यास्य
वृक्ष [m]
वृक्षस्यास्य
इदम् [pron]
समीपतः
समीपतस् [ind]
तद्
तद् [pron]
आविशध्वं
आविश् [6. Ā.]
त्वरिता
त्वरित [adj]
वह्नेर्
वह्नि [m]
अत्र
अत्र [ind]
न
न [ind]
वो
त्वद् [pron]
भयम्
भय [n]
ततोऽहं पांसुना छिद्रमपिधास्यामि पुत्रकाः । एवं प्रतिकृतं मन्ये ज्वलतः कृष्णवर्त्मनः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
ततो
ततस् [ind]
ऽहं
मद् [pron]
पांसुना
पांसु [m]
छिद्रम्
छिद्र [n]
अपिधास्यामि
अपिधा [3. P.]
पुत्रकाः
पुत्रक [m]
एवं
एवम् [ind]
प्रतिकृतं
प्रतिकृत [n]
मन्ये
मन् [8. P.]
ज्वलतः
ज्वल् [1. Ā.]
कृष्णवर्त्मनः
कृष्णवर्त्मन् [m]
तत एष्याम्यतीतेऽग्नौ विहर्तुं पांसुसंचयम् । रोचतामेष वोपायो विमोक्षाय हुताशनात् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
तत
ततस् [ind]
एष्याम्यतीते
इ [5. Ā.]
एष्याम्यतीते
अती [1. P.]
ऽग्नौ
अग्नि [m]
विहर्तुं
विहृ [1. Ā.]
पांसुसंचयम्
पांसु [m]
पांसुसंचयम्
संचय [m]
रोचताम्
रुच् [1. P.]
एष
एतद् [pron]
वोपायो
वा [ind]
वोपायो
उपाय [m]
विमोक्षाय
विमोक्ष [m]
हुताशनात्
हुताशन [m]
अबर्हान्मांसभूतान्नः क्रव्यादाखुर्विनाशयेत् । पश्यमाना भयमिदं न शक्ष्यामो निषेवितुम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
अबर्हान्
अबर्ह [adj]
मांसभूतान्
मांस [n]
मांसभूतान्
भू [1. Ā.]
नः
मद् [pron]
क्रव्यादाखुर्
क्रव्याद [adj]
क्रव्यादाखुर्
आखु [m]
विनाशयेत्
विनाशय् [10. Ā.]
पश्यमाना
पश् [4. Ā.]
भयम्
भय [n]
इदं
इदम् [pron]
न
न [ind]
शक्ष्यामो
शक् [4. P.]
निषेवितुम्
निषेव् [1. Ā.]
कथमग्निर्न नो दह्यात्कथमाखुर्न भक्षयेत् । कथं न स्यात्पिता मोघः कथं माता ध्रियेत नः ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
कथम्
कथम् [ind]
अग्निर्
अग्नि [m]
न
न [ind]
नो
मद् [pron]
दह्यात्
दह् [2. P.]
कथम्
कथम् [ind]
आखुर्
आखु [m]
न
न [ind]
भक्षयेत्
भक्षय् [10. Ā.]
कथं
कथम् [ind]
न
न [ind]
स्यात्
अस् [2. P.]
पिता
पितृ [m]
मोघः
मोघ [adj]
कथं
कथम् [ind]
माता
मातृ [f]
नः
मद् [pron]
बिल आखोर्विनाशः स्यादग्नेराकाशचारिणाम् । अन्ववेक्ष्यैतदुभयं श्रेयान्दाहो न भक्षणम् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
बिल
बिल [n]
आखोर्
आखु [m]
विनाशः
विनाश [m]
स्याद्
अस् [2. P.]
अग्नेर्
अग्नि [m]
आकाशचारिणाम्
आकाशचारिन् [m]
अन्ववेक्ष्यैतद्
अन्ववेक्ष् [1. P.]
अन्ववेक्ष्यैतद्
एतद् [pron]
उभयं
उभय [adj]
श्रेयान्
श्रेयस् [adj]
दाहो
दाह [m]
न
न [ind]
भक्षणम्
भक्षण [n]
गर्हितं मरणं नः स्यादाखुना खादता बिले । शिष्टादिष्टः परित्यागः शरीरस्य हुताशनात् ॥
Morphemic Decomposition & Padaccheda
गर्हितं
गर्ह् [1. P.]
मरणं
मरण [n]
नः
मद् [pron]
स्याद्
अस् [2. P.]
आखुना
आखु [m]
खादता
खाद् [1. Ā.]
बिले
बिल [n]
शिष्टाद्
शास् [1. P.]
इष्टः
इष् [1. P.]
परित्यागः
परित्याग [m]
शरीरस्य
शरीर [n]
हुताशनात्
हुताशन [m]