Canonical Ref: KS 7.94
Metrical Form: मालिनी
Sanskrit (Devanāgarī)
अथ विबुधगणांस्तानिन्दुमौलिर्विसृज्य क्षितिधरपतिकन्यामाददानः करेण । कनककलशरक्शाभक्तिशोभासनाथं क्षितिविरचितशय्यं कौतुकागारमागात् ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
अथेति । अथेन्दुमौलिरीश्वरस्तान्विबुधगणान्विसृज्य क्षितिधरपतिकन्यां पार्वतीं करेणाददानः कनककलशयुक्तं मङगलार्थमन्तर्निहितहेममयपूर्णकुम्भं भक्तयः पुष्पादिरचनास्तासां शोभया सनाथम् । सहितमित्यर्थः । क्षितिविरचितशय्यं क्षितौ विरचिता स्थण्डिले कल्पिता शय्या तल्पं यस्मिंस्तत्तथोक्तं कौतुकागारमगाच्छय्यागृहं जगाम । अत्राश्वलायनः-`अत ऊर्ध्वमक्षारलवणाशिनावधःशायिनौ ब्रह्मचारिणौ स्याताम्` इति । अथ ऊर्ध्व विवाहादूर्ध्वम् । आ त्रिरात्रादिति शेषः । `त्रिरात्रं द्वादशरात्रं वा ` इति वचनात् । तथा कामशास्त्रेऽपि `अथ परिणयरात्रौ प्रक्रमेणैव किञ्चित्तिसृषु च रजनीषु स्तब्धभावा दुनोति । त्रिदिनमिह न भिन्द्याद्ब्रह्मचर्यं न चास्या हृदयमननुरुध्य स्वेच्छया कर्म कुर्यात्` इति
अन्वयः:
अथ इन्दुमौलिः, तान् विबुधगणान् विसृज्य क्षितिधरपतिकन्यां करेण आददानः (सन्) कनककलशयुक्तं भक्तिशोभासनाथं क्षितिविरचिशय्यं कौतुकाऽगारम् अगात् ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
अथ
Lemma: अथ
POS: ind
विबुधगणांस्
Lemma: विबुध
POS: m
विबुधगणांस्
Lemma: गण
POS: m
तान्
Lemma: तद्
POS: pron
इन्दुमौलिर्
Lemma: इन्दुमौलि
POS: m
विसृज्य
Lemma: विसृज्
POS: 4. Ā.
क्षितिधरपतिकन्याम्
Lemma: क्षितिधर
POS: m
क्षितिधरपतिकन्याम्
Lemma: पति
POS: m
क्षितिधरपतिकन्याम्
Lemma: कन्या
POS: f
आददानः
Lemma: आदा
POS: 4. Ā.
करेण
Lemma: कर
POS: m
कनककलशरक्षाभक्तिशोभासनाथं
Lemma: कनक
POS: n
कनककलशरक्षाभक्तिशोभासनाथं
Lemma: कलश
POS: mn
कनककलशरक्षाभक्तिशोभासनाथं
Lemma: रक्षा
POS: f
कनककलशरक्षाभक्तिशोभासनाथं
Lemma: भक्ति
POS: f
कनककलशरक्षाभक्तिशोभासनाथं
Lemma: शोभा
POS: f
कनककलशरक्षाभक्तिशोभासनाथं
Lemma: सनाथ
POS: adj
क्षितिविरचितशय्यं
Lemma: क्षिति
POS: f
क्षितिविरचितशय्यं
Lemma: विरचय्
POS: 10. Ā.
क्षितिविरचितशय्यं
Lemma: शय्या
POS: f
कौतुकागारम्
Lemma: कौतुक
POS: n
कौतुकागारम्
Lemma: आगार
POS: n
आगात्
Lemma: आगा
POS: 3. P. • Verb: आगात्
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 7.94. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.