Canonical Ref: KS 7.92
Metrical Form: उपजातिः
Sanskrit (Devanāgarī)
देवास्तदन्ते हरमूढभार्यं किरीटबद्धाञ्जलयो निपत्य । शापावसाने प्रतिपन्नमूर्त्तेर्ययाचिरे पञ्चशरस्य सेवाम् ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
देवा इति । देवा इन्द्रादयस्तदन्ते तस्य प्रयोगदर्शनस्यान्तेऽवसान ऊढभार्यं परिणीतदारं हरं किरीटेषु बद्धा अञ्जलयो येषां ते तथोक्ताः सन्तः । निपत्य प्रणम्य शापावसाने प्रतिपन्नमूर्तेर्लब्धशरीरस्य । `परिणेष्यति पार्वती यदा` (४/४२) इत्यादिना शापस्य पार्वतीपरिणयान्तत्वादित्यर्थः । पञ्चशरस्य कामस्य कर्तुः । सेवां ययाचिरे । पुनः समासादितशरीरस्य तस्य सेवां स्वीक्रियतामिति प्रार्थयामासुरित्यर्थः । `दुह्याच्पच्`- इत्यादिना द्विकर्मकत्वम्
अन्वयः:
देवाः तदन्ते ऊढभार्यं हरं किरीटबद्धाऽञ्जलयः (सन्तः) निपत्य शापाऽवसाने प्रतिपन्नमूर्तेः पञ्चशरस्य सेवां ययाचिरे ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
देवास्
Lemma: देव
POS: m
तदन्ते
Lemma: तद्
POS: pron
तदन्ते
Lemma: अन्त
POS: m
हरम्
Lemma: हर
POS: m
ऊढभार्यं
Lemma: वह्
POS: 2. P.
ऊढभार्यं
Lemma: भार्या
POS: f
किरीटबद्धाञ्जलयो
Lemma: किरीट
POS: n
किरीटबद्धाञ्जलयो
Lemma: बन्ध्
POS: 4. P.
किरीटबद्धाञ्जलयो
Lemma: अञ्जलि
POS: m
निपत्य
Lemma: निपत्
POS: 1. Ā.
शापावसाने
Lemma: शाप
POS: m
शापावसाने
Lemma: अवसान
POS: n
प्रतिपन्नमूर्तेर्
Lemma: प्रतिपद्
POS: 4. P.
प्रतिपन्नमूर्तेर्
Lemma: मूर्ति
POS: f
ययाचिरे
Lemma: याच्
POS: 1. Ā. • Verb: ययाचिरे
पञ्चशरस्य
Lemma: पञ्चशर
POS: m
सेवाम्
Lemma: सेवा
POS: f
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 7.92. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.