Canonical Ref: KS 6.16
Metrical Form: अनुष्टुप्
Sanskrit (Devanāgarī)
यद्ब्रह्म सम्यगाम्नातं यदग्नौ विधिना हुतम् । यच्च तप्तं तपस्तस्य विपक्वं फलमद्य नः ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
यदिति । ब्रह्म वेदः । `वेदस्तत्त्वं तपो ब्रह्म` इत्यमरः सम्यङ् नियमपूर्वकमाम्नातमधीतमिति यत् । अग्नौ विधिना हुतमिति यत् । तपश्चान्द्रायणादिकं तप्तमिति च यत्तस्याध्ययनेज्यातपोरूपस्य आश्रमत्रयसाध्यस्य कृत्स्नस्यापि कर्मण इत्यर्थः । समुदायाभिप्रायकमेकवचनमन्यथावृत्त्यान्वयप्रसङ्गात् । न च नपुंसकैकवद्भावोऽनपुंसकेनेति नियमात् । फलं कार्यमद्य नोऽस्माकं विपक्वम् । सुनिष्पन्नमित्यर्थः । कर्मणि क्तः `पचो वः` (पा.8|2|52) इति निष्ठातस्य वत्वम्
अन्वयः:
यद् ब्रह्म सम्यक् आम्नातं, यत् अग्नौ विधिना हुतं, यत् तपः तप्तं, तस्य फलम् अद्य नो विपक्वम् ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
यद्
Lemma: यद्
POS: pron
ब्रह्म
Lemma: ब्रह्मन्
POS: n
सम्यग्
Lemma: सम्यक्
POS: ind
आम्नातं
Lemma: आम्ना
POS: 1. P.
यद्
Lemma: यद्
POS: pron
अग्नौ
Lemma: अग्नि
POS: m
विधिना
Lemma: विधि
POS: m
हुतम्
Lemma: हु
POS: 3. Ā.
यच्
Lemma: यद्
POS: pron
च
Lemma: च
POS: ind
तप्तं
Lemma: तप्
POS: 4. Ā.
तपस्
Lemma: तपस्
POS: n
तस्य
Lemma: तद्
POS: pron
विपक्वं
Lemma: विपक्व
POS: adj
फलम्
Lemma: फल
POS: n
अद्य
Lemma: अद्य
POS: ind
नः
Lemma: मद्
POS: pron
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 6.16. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.