Canonical Ref: KS 3.56
Metrical Form: उपजातिः
Sanskrit (Devanāgarī)
सुगन्धिनिःश्वासविवृद्धतृष्णं बिम्बाधरासन्नचरं द्विरेफम् । प्रतिक्षणं संभ्रमलोलदृष्टिर्लीलारविन्देन निवारयन्ती ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
सुगन्धीति । सुगन्धिभिर्निश्वासैर्विवृद्धतृष्णम् । बिम्बतुल्योऽधरो बिम्बाधरः । `वृत्तौ मध्यपदलोपः स्यात्` इति वामनः । तस्यासन्नचरं संनिकृष्टचरं द्विरेफं भृङ्गं प्रतिक्षणं संभ्रमेण लोलदृष्टिश्चञ्चलाक्षी सती लीलारविन्देन निवारयन्ती
अन्वयः:
सुगन्धिनिश्वासविवृद्धतृष्णं बिम्बाऽधरासन्नचरं द्विरेफं प्रतिक्षणं संभ्रमलोलदृष्टिः (सती) लीलाऽरविन्देन निवारयन्ती (स्थावरराजकन्या अदृश्यत) ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
सुगन्धिनिःश्वासविवृद्धतृष्णं
Lemma: सुगन्धि
POS: adj
सुगन्धिनिःश्वासविवृद्धतृष्णं
Lemma: निःश्वास
POS: m
सुगन्धिनिःश्वासविवृद्धतृष्णं
Lemma: विवृध्
POS: 1. Ā.
सुगन्धिनिःश्वासविवृद्धतृष्णं
Lemma: तृष्णा
POS: f
बिम्बाधरासन्नचरं
Lemma: बिम्ब
POS: mn
बिम्बाधरासन्नचरं
Lemma: अधर
POS: m
बिम्बाधरासन्नचरं
Lemma: आसन्न
POS: n
बिम्बाधरासन्नचरं
Lemma: चर
POS: adj
द्विरेफम्
Lemma: द्विरेफ
POS: m
प्रतिक्षणं
Lemma: प्रतिक्षणम्
POS: ind
संभ्रमलोलदृष्टिर्
Lemma: सम्भ्रम
POS: m
संभ्रमलोलदृष्टिर्
Lemma: लोल
POS: adj
संभ्रमलोलदृष्टिर्
Lemma: दृष्टि
POS: f
लीलारविन्देन
Lemma: लीला
POS: f
लीलारविन्देन
Lemma: अरविन्द
POS: n
निवारयन्ती
Lemma: निवारय्
POS: 10. Ā.
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 3.56. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.