Canonical Ref: KS 3.52
Metrical Form: उपजातिः
Sanskrit (Devanāgarī)
निर्वाणभूयिष्ठमथास्य वीर्यं संधुक्षयन्तीव वपुर्गुणेन । अनुप्रयाता वनदेवताभ्यामदृश्यत स्थावरराजकन्या ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
निर्वाणेति । अथ निर्वाणेन नाशेन भूयिष्ठं निर्वाणभूयिष्ठम् । नष्टप्रायमित्यर्थः । अस्य स्मरस्य वीर्यं बलं वपुर्गुणेन सौन्दर्येण संधुक्षयन्तीव पुनरुज्जीवयन्तीव स्थिता वनदेवताभ्याम् सखीभूताभ्यामनुप्रयातानुगता स्थावरराजकन्या पार्वत्यदृश्यत दृष्टा
अन्वयः:
अथ निर्वाणभूयिष्ठम् अस्य वीर्यं वपुर्गुणेन सन्धुक्षयन्ती इव (स्थिता) वनदेवताभ्याम् अनुप्रयाता स्थावरराजकन्या अदृश्यत् ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
निर्वाणभूयिष्ठम्
Lemma: निर्वाण
POS: mn
निर्वाणभूयिष्ठम्
Lemma: भूयिष्ठ
POS: adj
अथास्य
Lemma: अथ
POS: ind
अथास्य
Lemma: इदम्
POS: pron
वीर्यं
Lemma: वीर्य
POS: n
संधुक्षयन्तीव
Lemma: संधुक्षय्
POS: 10. P.
संधुक्षयन्तीव
Lemma: इव
POS: ind
वपुर्गुणेन
Lemma: वपुस्
POS: n
वपुर्गुणेन
Lemma: गुण
POS: mn
अनुप्रयाता
Lemma: अनुप्रया
POS: 2. P.
वनदेवताभ्याम्
Lemma: वन
POS: n
वनदेवताभ्याम्
Lemma: देवता
POS: f
अदृश्यत
Lemma: दृश्
POS: 6. P. • Verb: अदृश्यत
स्थावरराजकन्या
Lemma: स्थावरराज
POS: m
स्थावरराजकन्या
Lemma: कन्या
POS: f
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 3.52. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.