Canonical Ref: KS 3.51
Metrical Form: उपजातिः
Sanskrit (Devanāgarī)
स्मरस्तथाभूतमयुग्मनेत्रं पश्यन्नदूरान्मनसाप्यधृष्यम् । नालक्षयत्साध्वससन्नहस्तः स्रस्तं शरं चापमपि स्वहस्तात् ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
स्मरेति । स्मरः कामस्तथाभूतं पूर्वोक्तरुपं मनसाप्यधृष्यमयुग्मनेत्रं विषमाक्षमदूरात्पश्यन् । साध्वसेन सन्नहस्तो विश्लथपाणिः सन् । स्वहस्तात्स्त्रस्तं शरं चापमपि चापं च नालक्षयन्न विवेद । भीतो मुह्यतीति भावः
अन्वयः:
स्मरः तथाभृतं मनसा अपि अधृष्यम् अयुग्मनेत्रम् अदूरात् पश्यन् साध्वससन्नहस्तः (सन् ) स्वहस्तात् स्त्रस्तं शरं चापम् अपि न अलक्षयत् ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
स्मरस्
Lemma: स्मर
POS: m
तथाभूतम्
Lemma: तथाभूत
POS: adj
अयुग्मनेत्रं
Lemma: अयुग्मनेत्र
POS: m
पश्यन्न्
Lemma: दृश्
POS: 6. P.
अदूरान्
Lemma: अदूर
POS: n
मनसाप्य्
Lemma: मनस्
POS: n
मनसाप्य्
Lemma: अपि
POS: ind
अधृष्यम्
Lemma: अधृष्य
POS: adj
नालक्षयत्
Lemma: न
POS: ind
नालक्षयत्
Lemma: लक्षय्
POS: 10. Ā. • Verb: अलक्षयत्
साध्वससन्नहस्तः
Lemma: साध्वस
POS: n
साध्वससन्नहस्तः
Lemma: सद्
POS: 6. P.
साध्वससन्नहस्तः
Lemma: हस्त
POS: mn
स्रस्तं
Lemma: स्रंस्
POS: 1. P.
शरं
Lemma: शर
POS: m
चापम्
Lemma: चाप
POS: mn
अपि
Lemma: अपि
POS: ind
स्वहस्तात्
Lemma: स्व
POS: adj
स्वहस्तात्
Lemma: हस्त
POS: mn
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 3.51. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.