Canonical Ref: KS 3.45
Metrical Form: उपजातिः
Sanskrit (Devanāgarī)
पर्यङ्कबन्धस्थिरपूर्वकायम् ऋज्वायतं संनमितोभयांसम् । उत्तानपाणिद्वयसंनिवेशात्प्रफुल्लराजीवमिवाङ्कमध्ये ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
पर्यङ्केति । पर्यङ्कबन्धेन वीरासनेन स्थिरपूर्वकायं निश्चलोत्तरार्धमृजुरायतश्चर्ज्वायतस्तं संनमिताबुभावसौ यस्य तं तथोक्तम् । वृत्तिविषये उभशब्दस्थान उभयशब्दप्रयोग इत्युक्तं कैयटेन । उत्तान ऊर्ध्वतलो यः पाणिद्वयस्य संनिवेशः संस्थानं तस्मादङ्कमध्ये प्रफुल्लं राजीवं पङ्कजं यस्य तमिव स्थितम् । वीरासने वसिष्ठः- `एकं पादमथैकस्मिन्विन्यस्योरौ तु संस्थितम् । इतरस्मिंस्तथैवोरुं वीरासनमुदाहृतम् ॥` इति । तथा योगसारे- `उत्तानिते करतले करमुत्तानितं परम् । आदायाङ्कगतं कृत्वा ध्यायेद्यस्तस्य सोऽन्तरम् ॥` इति
अन्वयः:
पर्यङ्कबन्धस्थिरपूर्वकायम् ऋज्वायतं संनमितोत्तमाऽङ्गम् उत्तानपाणिद्वयसंवनिवेशात् अङ्कमध्ये प्रफुल्लराजीवम् इव (स्थितं ददर्श) ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
पर्यङ्कबन्धस्थिरपूर्वकायम्
Lemma: पर्यङ्क
POS: m
पर्यङ्कबन्धस्थिरपूर्वकायम्
Lemma: बन्ध
POS: m
पर्यङ्कबन्धस्थिरपूर्वकायम्
Lemma: स्थिर
POS: adj
पर्यङ्कबन्धस्थिरपूर्वकायम्
Lemma: पूर्व
POS: pron
पर्यङ्कबन्धस्थिरपूर्वकायम्
Lemma: काय
POS: m
ऋज्वायतं
Lemma: ऋजु
POS: adj
ऋज्वायतं
Lemma: आयम्
POS: 6. P.
संनमितोभयांसम्
Lemma: संनमय्
POS: 10. P.
संनमितोभयांसम्
Lemma: उभय
POS: adj
संनमितोभयांसम्
Lemma: अंस
POS: m
उत्तानपाणिद्वयसंनिवेशात्
Lemma: उत्तान
POS: adj
उत्तानपाणिद्वयसंनिवेशात्
Lemma: पाणि
POS: m
उत्तानपाणिद्वयसंनिवेशात्
Lemma: द्वय
POS: n
उत्तानपाणिद्वयसंनिवेशात्
Lemma: संनिवेश
POS: m
प्रफुल्लराजीवम्
Lemma: प्रफुल्ल
POS: adj
प्रफुल्लराजीवम्
Lemma: राजीव
POS: n
इवाङ्कमध्ये
Lemma: इव
POS: ind
इवाङ्कमध्ये
Lemma: अङ्क
POS: mn
इवाङ्कमध्ये
Lemma: मध्य
POS: n
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 3.45. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.