Canonical Ref: KS 3.41
Metrical Form: उपजातिः
Sanskrit (Devanāgarī)
लतागृहद्वारगतोऽथ नन्दी वामप्रकोष्ठार्पितहेमवेत्रः । मुखार्पितैकाङ्गुलिसंज्ञयैव मा चापलायेति गणान्व्यनैषीत् ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
लतेति । अथ लतागृहद्वारं गतो वामे प्रकोष्ठेऽर्पितहेमवेत्रो धारितहेमदण्डो नन्दी नन्दिकेश्वरः । `नन्दी भृङ्गिरिटिस्तण्डुनन्दिनौ नन्दिकेश्वरे` इति कोशः । मुखेऽर्पितायाः सरोषविस्मयस्तिमितावलोकं निहिताया एकस्या अङ्गुलेस्तर्जन्याः संज्ञया सूचनयैव । `संज्ञा स्याच्चेतना नाम हस्ताद्यैश्चार्थसूचना` इत्यमरः (अ.को.3|3|40) । गणान्प्रमथांश्चापलाय चापलं कर्तुं मा भवतेति । `क्रियार्थोपपदस्य-` इत्यादिना चतुर्थी । व्यनैषीच्छिक्षितवान्
अन्वयः:
अथ लतागृहद्वारगतो वामप्रकोष्ठार्पितहेमवेत्रः नन्दी मुखाऽर्पितैकाऽङ्गुलिसंज्ञया एव गणान् `चापलाय मा (भूत) इति व्यनैषीत् ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
लतागृहद्वारगतो
Lemma: लता
POS: f
लतागृहद्वारगतो
Lemma: गृह
POS: mn
लतागृहद्वारगतो
Lemma: द्वार
POS: n
लतागृहद्वारगतो
Lemma: गम्
POS: 6. Ā.
ऽथ
Lemma: अथ
POS: ind
नन्दी
Lemma: नन्दिन्
POS: m
वामप्रकोष्ठार्पितहेमवेत्रः
Lemma: वाम
POS: adj
वामप्रकोष्ठार्पितहेमवेत्रः
Lemma: प्रकोष्ठ
POS: m
वामप्रकोष्ठार्पितहेमवेत्रः
Lemma: अर्पय्
POS: 10. Ā.
वामप्रकोष्ठार्पितहेमवेत्रः
Lemma: हेमन्
POS: n
वामप्रकोष्ठार्पितहेमवेत्रः
Lemma: वेत्र
POS: mn
मुखार्पितैकाङ्गुलिसंज्ञयैव
Lemma: मुख
POS: n
मुखार्पितैकाङ्गुलिसंज्ञयैव
Lemma: अर्पय्
POS: 10. Ā.
मुखार्पितैकाङ्गुलिसंज्ञयैव
Lemma: एक
POS: pron
मुखार्पितैकाङ्गुलिसंज्ञयैव
Lemma: अङ्गुलि
POS: mf
मुखार्पितैकाङ्गुलिसंज्ञयैव
Lemma: संज्ञा
POS: f
मुखार्पितैकाङ्गुलिसंज्ञयैव
Lemma: एव
POS: ind
मा
Lemma: मा
POS: ind
चापलायेति
Lemma: चापल
POS: n
चापलायेति
Lemma: इति
POS: ind
गणान्
Lemma: गण
POS: m
व्यनैषीत्
Lemma: विनी
POS: 1. Ā. • Verb: व्यनैषीत्
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 3.41. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.