Canonical Ref: KS 3.39
Metrical Form: उपजातिः
Sanskrit (Devanāgarī)
पर्याप्तपुष्पस्तबकस्तनाभ्यः स्फुरत्प्रवालौष्ठमनोहराभ्यः । लतावधूभ्यस्तरवोऽप्यवापुर्विनम्रशाखाभुजबन्धनानि ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
पर्याप्तेति । पर्याप्ताः समग्राः पुष्पस्तबका एव स्तना यासां ताभ्यः । `स्वाङ्गाच्चोपसर्जनादसंयोगोपधात्` (पा.4|1|54) इति विकल्पान्न ङीप् । स्फुरन्तः प्रवालाः पल्लवा एवौष्ठास्तैर्मनोहराभ्यो लता एव वध्वस्ताभ्यः सकाशात्तरवोऽपि । लिङ्गादेव पुंस्त्वं गम्यते । विनम्राः शाखा एव भुजास्तैर्बन्धनान्यवापुः । ताभिरालिङ्गिता इत्यर्थः । स्थावराणामपि मदनविकारोऽभूत्किमुतान्योषामिति भावः । एतच्च तरुलतानामपि चेतनत्वादुक्तम् । यथाह मनुः- `अन्तः संज्ञा भवन्त्येते सुखदुःखसमन्विताः` । इति । अत्र रुपकालंकारः
अन्वयः:
तरवोऽपि पर्याप्तपुष्पस्तबकस्तनाभ्यः स्फुरत्प्रवालोष्ठमनोहराभ्यो लतावधूभ्यः विनम्रशाखाभुजबन्धनानि अवापुः ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
पर्याप्तपुष्पस्तबकस्तनाभ्यः
Lemma: पर्याप्
POS: 5. Ā.
पर्याप्तपुष्पस्तबकस्तनाभ्यः
Lemma: पुष्प
POS: n
पर्याप्तपुष्पस्तबकस्तनाभ्यः
Lemma: स्तबक
POS: mn
पर्याप्तपुष्पस्तबकस्तनाभ्यः
Lemma: स्तन
POS: mn
स्फुरत्प्रवालौष्ठमनोहराभ्यः
Lemma: स्फुर्
POS: 6. Ā.
स्फुरत्प्रवालौष्ठमनोहराभ्यः
Lemma: प्रवाल
POS: mn
स्फुरत्प्रवालौष्ठमनोहराभ्यः
Lemma: ओष्ठ
POS: m
स्फुरत्प्रवालौष्ठमनोहराभ्यः
Lemma: मनोहर
POS: adj
लतावधूभ्यस्
Lemma: लता
POS: f
लतावधूभ्यस्
Lemma: वधू
POS: f
तरवो
Lemma: तरु
POS: m
ऽप्य्
Lemma: अपि
POS: ind
अवापुर्
Lemma: अवाप्
POS: 5. Ā. • Verb: अवापुः
विनम्रशाखाभुजबन्धनानि
Lemma: विनम्र
POS: adj
विनम्रशाखाभुजबन्धनानि
Lemma: शाखा
POS: f
विनम्रशाखाभुजबन्धनानि
Lemma: भुज
POS: m
विनम्रशाखाभुजबन्धनानि
Lemma: बन्धन
POS: n
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 3.39. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.