Canonical Ref: KS 1.19
Metrical Form: उपजातिः
Sanskrit (Devanāgarī)
कालक्रमेणाथ तयोः प्रवृत्ते स्वरूपयोग्ये सुरतप्रसङ्गे । मनोरमं यौवनमुद्वहन्त्या गर्भोऽभवद्भूधरराजपत्न्याः ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
सञ्जीविनीटीका (मल्लिनाथः):
कालक्रमेणेति ॥ अथ कालक्रमेण । गच्छता कालेनेत्यर्थः । तयोर्मेनकाहिमवतोः स्वरुपयोग्ये सौन्दर्यानुगुणे । यद्वा रुप्यते निश्चीयतेऽनेनेति रुपं ज्ञानं तद्योग्ये । शास्त्रानुसारिणीत्यर्थः । सुरतप्रसङ्गे सुरतकर्मणि प्रवृत्ते सति मनोरमं यौवनमुद्वहन्त्या भूधरराजपत्न्या मेनकाया गर्भोऽभवत्
अन्वयः:
अथ कालक्रमेण तयोः स्वरुपयाग्ये सुरतप्रसङ्गे मनोहरं यौवनम् उद्वहन्त्याः भूधरराजपत्न्याः गर्भः अभवत् ।
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
कालक्रमेणाथ
Lemma: काल
POS: m
कालक्रमेणाथ
Lemma: क्रम
POS: m
कालक्रमेणाथ
Lemma: अथ
POS: ind
तयोः
Lemma: तद्
POS: pron
प्रवृत्ते
Lemma: प्रवृत्
POS: 1. Ā.
स्वरूपयोग्ये
Lemma: स्व
POS: adj
स्वरूपयोग्ये
Lemma: रूप
POS: n
स्वरूपयोग्ये
Lemma: योग्य
POS: adj
सुरतप्रसङ्गे
Lemma: सुरत
POS: n
सुरतप्रसङ्गे
Lemma: प्रसङ्ग
POS: m
मनोरमं
Lemma: मनोरम
POS: adj
यौवनम्
Lemma: यौवन
POS: n
उद्वहन्त्या
Lemma: उद्वह्
POS: 1. Ā.
गर्भो
Lemma: गर्भ
POS: m
ऽभवद्
Lemma: भू
POS: 1. Ā. • Verb: अभवत्
भूधरराजपत्न्याः
Lemma: भूधर
POS: m
भूधरराजपत्न्याः
Lemma: राजन्
POS: m
भूधरराजपत्न्याः
Lemma: पत्नी
POS: f
Canonical CTS URN Reference
Kumārasambhavam, KS 1.19. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.