प्रिये ।
स्मृतिभिन्नमोहतमसो दिष्ट्या प्रमुखे स्थितासि मे सुमुखि ।उपरागान्ते शशिनः समुपगता रोहिणी योगम् ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
शकुन्तला
जयतु जयत्वार्यपुत्रः ।
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
राजा
सुन्दरि ।
बाष्पेण प्रतिषिद्धेऽपि जयशब्दे जितं मया । यत्ते दृष्टमसंस्कारपाटलौष्ठपुटं मुखम् ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
बाल
मातः क एषः ।
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
शकुन्तला
वत्स ते भागधेयानि पृच्छ ।
सुतनु हृदयात्प्रत्यादेशव्यलीकमपैतु ते किमपि मनसः संमोहो मे तदा बलवानभूत् । प्रबलतमसामेवं प्रायाः शुभेषु हि वृत्तयः स्रजमपि शिरस्यन्धः क्षिप्तां धुनोत्यहिशङ्कया ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
शकुन्तला
उत्तिष्ठत्वार्यपुत्रः । नूनं मे सुचरितप्रतिबन्धकं पुराकृतं तेषु दिवसेषु परिणामाभिमुखमासीद्येन सानुक्रोशोऽप्यार्यपुत्रो मयि विरसः संवृत्तः ।
(राजोत्तिष्ठति)
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
शकुन्तला
अथ कथमार्यपुत्रेण स्मृतो दुःखभाग्ययं जनः ।
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
राजा
उद्धृतविषादशल्यः कथयिष्यामि ।
मोहान्मया सुतनु पूर्वमुपेक्षितस्ते यो बद्धबिन्दुरधरं परिबाधमानः । तं तावदाकुटिलपक्ष्मविलग्नमद्य बाष्पं प्रमृज्य विगतानुशयो भवेयम् ॥
(इति यथोक्तमनुतिष्ठति)
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
शकुन्तला
(नाममुद्रां दृष्ट्वा)आर्यपुत्र इदं तदङ्गुलीयकम् ।
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
राजा
अस्मादङ्गुलीयोपलम्भात्खलु स्मृतिरुपलब्धा ।
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
शकुन्तला
विषमं कृतमनेन यत्तदार्यपुत्रस्य प्रत्ययकाले दुर्लभमासीत् ।
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
राजा
तेन हि ऋतुसमवायचिह्नं प्रतिपद्यतां लता कुसुमम् ।
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
शकुन्तला
नास्य विश्वसिमि ।आर्यपुत्र एवैतद्धारयतु । (ततः प्रविशति मातलिः)
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
मातलि
दिष्ट्या धर्मपत्नीसमागमेन पुत्रमुखदर्शनेन चायुष्मान्वर्धते ।
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
राजा
अभूत्संपादितस्वादुफलो मे मनोरथः । मातले न खलु विदितोऽयमाखण्डलेन वृत्तान्तः स्यात् ।
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
मातलि
(सस्मितम्) किमीश्वराणां परोक्षम् ।एत्वायुष्मान् । भगवान्मारीचस्ते दर्शनं वितरति ।
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
राजा
शकुन्तले अवलम्ब्यतां पुत्रः । त्वां पुरस्कृत्य भगवन्तं द्रष्टुमिच्छामि ।
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
शकुन्तला
जिह्रेम्यार्यपुत्रेण सह गुरुसमीपं गन्तुम् ।
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
राजा
अप्याचरितव्यमभ्युदयकालेषु ।एह्येहि ।
(सर्वे परिक्रामन्ति) (ततः प्रविशत्यदित्या सार्धमासनस्थो मारीचः) (आनसस्थो)
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
मारीच
(राजानमवलोक्य) दाक्षायणि ।
पुत्रस्य ते रणशिरस्ययमग्रयायी दुष्यन्त इत्यभिहितो भुवनस्य भर्ता । चापेन यस्य विनिवर्तितकर्मजातम् तत्कोटिमत्कुलिशमाभरणं मघोनः ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
अदितिः
संभावनीयानुभावास्य आकृतिः ।
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
मातलिः
आयुष्मन्नेतौ पुत्रप्रीतिपिशुनेन चक्षुषा दिवैकसां पितरावायुष्मन्तमवलोकयतः । तावुपसर्प ।
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
राजा