(राजानमवलोक्य) दृष्टदोषा अपि स्वामिनि मृगया केवलं गुण एव संवृत्ता । तथा हि देवः
अनवरतधनुर्ज्यास्फालनक्रूरपूर्व रविकिरणसहिष्णु स्वेदलेशैरभिनम् ।अपचितमपि गात्रं व्यायतत्वादलक्ष्यं गिरिचर इव नागः प्राणसारं बिभर्ति ॥
(उपेत्य) जयतु जयतु स्वामी । गृहीतश्वापदमरण्यम् । किमन्यत्रावस्थीयते ।
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
राजा
मन्दोत्साहः कृतोऽस्मि मृगयापवादिना माधव्येन ।
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
सेनापति
(जनान्तिकम्) सखे स्थिरप्रतिबन्धो भव ।अहं तावत्स्वामिनश्चित्तवृत्तिमनुवर्तिष्ये । (प्रकाशम्) प्रलपत्वेष वैधेयः । ननु प्रभुरेव निदर्शनम् ।
मेदश्छेदकृशोदरं लघु भवत्युत्थानयोग्यं वपुः सत्त्वानामपि लक्ष्यते विकृतिमच्चित्तं भयक्रोधयोः ।उत्कर्षः स च धन्विनां यदिषवः सिध्यन्ति लक्ष्ये चले मिथ्या एव व्यसनं वदन्ति मृगयामीदृग्विनोदः कुतः ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
विदु
अपेहि रे उत्साहहेतुक ।अत्रभवान्प्रकृतिमापन्नः । त्वं तावदटवीतोऽटवीमाहिण्डमानो नरनासिकालोलुपस्य जीर्णऋक्षस्य कस्य अपि मुखे पतिष्यसि ।
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
रा
भद्र सेनापते आश्रमसंनिकृष्टे स्थिताः स्मः ।अतस्ते वचो नाभिनन्दामि ।अद्य तावत् ।
गाहन्तां महिषा निपानसलिलं शृङ्गैर्मुहुस्ताडितम् छायाबद्धकदम्बकं मृगकुलं रोमन्थमभ्यस्यतु । विश्रब्धं क्रियतां वहारततिभिर्मुस्ताक्षतिः पल्वले विश्रामं लभतामिदं च शिथितलज्याबन्धमस्मद्धनुः ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
सेनापति
यत्प्रभविष्णवे रोचते ।
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
रा
तेन हि निवर्तय पूर्वगतान्वनग्राहिणः । यथा न मे सैनिकास्तपोवनमुपरुन्धन्ति तथा निषेद्धव्याः । पश्य ।
शमप्रधानेषु तपोधनेषु गूढं हि दातात्मकमस्ति तेजः । स्पर्शानुकूलेव सूर्यकान्तास्तदन्यतेजोऽभिभवाद्वमन्ति ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
सेना
यदाज्ञापयति स्वामी ।
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
विदु
विध्वंसतां ते उत्साहवृत्तान्तः ।
(निष्क्रान्तः सेनापतिः)
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
राजा
(परिजनं विलोक्य)अपनयन्तु भवत्यो मृगयावेशम् । रैवतक त्वमपि स्वं नियोगमशून्यं कुरु ।
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
परिजन
यद्देव आज्ञापयति । (इति निष्क्रान्तः)
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
विदु
कृतं भवता निर्मक्षिकम् । सांप्रतमेतस्मिन्पादपछायाविरचितवितानसनाथे शिलातले निषीदतु भवान्यावदहमपि सुखासीनो भवामि ।
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
राजा
गच्छाग्रतः ।
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
विदु
एतु भवान् ।
(इत्युभौ परिक्रम्योपविष्टौ )
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
रा
माधव्य अनवाप्तचक्षुः फलोऽसि । येन त्वया दर्शनीयं न दृष्टम् ।
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
विदु
ननु भवानग्रतो मे वर्तते ।
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
रा
सर्वः कान्तमात्मीयं पश्यति ।अहं तु तामाश्रमललामभूतां शकुन्तलामधिकृत्य ब्रवीमि ।
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
विदु
(स्वगतम्) भवतु ।अस्यावसरं न दास्ये ।
(प्रकाशम्) भो वयस्य ते तापसकन्यकाभ्यर्थनीया दृश्यते ।
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
रा
सखे न परिहार्ये वस्तुनि पौरवाणां मनः प्रवर्तते ।
सुरयुवतिसंभवं किल मुनेरपत्यं तदुज्झिताधिगतम् ।अर्कस्योपरि शिथिलं च्युतमिव नवमालिकाकुसुमम् ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
विदु
)विहस्य) यथा कस्य अपि पिण्डखर्जूरैरुद्वेजितस्य तिण्ड्याम् (तिन्तिण्याम्)अभिलाषो भवेत्तथा स्त्रीरत्नपरिभोगिणः भवत इयमभ्यर्थना ।
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
रा
न तावदेनां पश्यामि येनैवमवादीः ।
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
sp:
विदु