द्वारशालानियुक्तौ तु क्रुतान्तः काल एव च । स्थापितौ द्वारपत्रेषु नागमुख्यौ महाबलौ ॥
dvāraśālāniyuktau tu krutāntaḥ kāla eva ca । sthāpitau dvārapatreṣu nāgamukhyau mahābalau ॥
देहल्यां यमदण्डस्तु शूलं तस्योपरि स्थितम् । द्वारपालौ स्थितौ चौभौ नियतिर्मृत्युरेव च ॥
dehalyāṃ yamadaṇḍastu śūlaṃ tasyopari sthitam । dvārapālau sthitau caubhau niyatirmṛtyureva ca ॥
पार्श्वे च रङ्गपीठस्य महेन्द्रः स्थितवान्स्वयम् । स्थापिता मत्तवारण्यां विद्युद्दैत्यनिषूदनी ॥
pārśve ca raṅgapīṭhasya mahendraḥ sthitavānsvayam । sthāpitā mattavāraṇyāṃ vidyuddaityaniṣūdanī ॥
स्तम्भेषु मत्तवारण्याः स्थापिता परिपालने । भूतयक्षपिशाश्च गुह्यकाश्च महाबलाः ॥
stambheṣu mattavāraṇyāḥ sthāpitā paripālane । bhūtayakṣapiśāśca guhyakāśca mahābalāḥ ॥
जर्जरे तु विनिक्षिप्तं वज्रं दैत्यनिबर्हणम् । तत्पर्वसु विनिक्षिप्ताः सुरेन्द्रा ह्यमितौजसः ॥
jarjare tu vinikṣiptaṃ vajraṃ daityanibarhaṇam । tatparvasu vinikṣiptāḥ surendrā hyamitaujasaḥ ॥
शिरःपर्वस्थितो ब्रह्मा द्वितीये शङ्करस्तथा । तृतीये च स्थितो विष्णुश्चतुर्थे स्कन्द एव च ॥
śiraḥparvasthito brahmā dvitīye śaṅkarastathā । tṛtīye ca sthito viṣṇuścaturthe skanda eva ca ॥
पञ्चमे च महानागाः शेषवासुकितक्षकाः ।एवं विघ्नविनाशाय स्थापिता जर्जरे सुराः ॥
pañcame ca mahānāgāḥ śeṣavāsukitakṣakāḥ ।evaṃ vighnavināśāya sthāpitā jarjare surāḥ ॥
रङ्गपीठस्य मध्ये तु स्वयं ब्रह्मा प्रतिष्ठितः ।इष्ट्यर्थं रङ्गमध्ये तु क्रियते पुष्पमोक्षणम् ॥
raṅgapīṭhasya madhye tu svayaṃ brahmā pratiṣṭhitaḥ ।iṣṭyarthaṃ raṅgamadhye tu kriyate puṣpamokṣaṇam ॥
पातालवासिनो ये च यक्षगुह्यकपन्नगाः ।अधस्ताद्रङ्गपीठस्य रक्षणे ते नियोजिताः ॥
pātālavāsino ye ca yakṣaguhyakapannagāḥ ।adhastādraṅgapīṭhasya rakṣaṇe te niyojitāḥ ॥
नायकं रक्षतीन्द्रस्तु नायिकां च सरस्वती । विदूषकमथौङ्कारः शेशास्तु प्रकृतिर्हरः ॥
nāyakaṃ rakṣatīndrastu nāyikāṃ ca sarasvatī । vidūṣakamathauṅkāraḥ śeśāstu prakṛtirharaḥ ॥
यान्येतानि नियुक्तानि दैवतानीह रक्षणे ।एतान्येवाधिदैवानि भविष्यन्तीत्युवाच सः ॥
yānyetāni niyuktāni daivatānīha rakṣaṇe ।etānyevādhidaivāni bhaviṣyantītyuvāca saḥ ॥
एतस्मिन्नन्तरे देवैः सर्वैरुक्तः पितामहः । साम्ना तावदिमे विघ्नाः स्थाप्यन्तां वचसा त्वया ॥
etasminnantare devaiḥ sarvairuktaḥ pitāmahaḥ । sāmnā tāvadime vighnāḥ sthāpyantāṃ vacasā tvayā ॥
पूर्वं सामं प्रयोक्तव्यं द्वितीयं दानमेव च । तयोरुपरि भेदस्तु ततो दण्डः प्रयुज्यते ॥
pūrvaṃ sāmaṃ prayoktavyaṃ dvitīyaṃ dānameva ca । tayorupari bhedastu tato daṇḍaḥ prayujyate ॥
देवानां वचनं श्रुत्वा ब्रह्मा विघ्नानुवाच ह । कस्माद्भवन्तो नाट्यस्य विनाशाय समुत्थिताः ॥
devānāṃ vacanaṃ śrutvā brahmā vighnānuvāca ha । kasmādbhavanto nāṭyasya vināśāya samutthitāḥ ॥
ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा विरूपाक्षोऽब्रवीद्वचः । दैत्यैर्विघ्नगणैः सार्धं सामपूर्वमिदं ततः ॥
brahmaṇo vacanaṃ śrutvā virūpākṣo'bravīdvacaḥ । daityairvighnagaṇaiḥ sārdhaṃ sāmapūrvamidaṃ tataḥ ॥
योऽयं भगवता सृष्टो नाट्यवेदः सुरेच्छया । प्रत्यादेशोऽयमस्माकं सुरार्थं भवता कृतः ॥
yo'yaṃ bhagavatā sṛṣṭo nāṭyavedaḥ surecchayā । pratyādeśo'yamasmākaṃ surārthaṃ bhavatā kṛtaḥ ॥
तन्नैतदेवं कर्तव्यं त्वया लोकपितामह । यथा देवस्तथा दैत्यास्त्वत्तः सर्वे विनिर्गताः ॥
tannaitadevaṃ kartavyaṃ tvayā lokapitāmaha । yathā devastathā daityāstvattaḥ sarve vinirgatāḥ ॥
विघ्नानां वचनं श्रुत्वा ब्रह्मा वचनमब्रवीत् ।अलं वो मन्युना दैत्या विषादं त्यजतानघाः ॥
vighnānāṃ vacanaṃ śrutvā brahmā vacanamabravīt ।alaṃ vo manyunā daityā viṣādaṃ tyajatānaghāḥ ॥
भवतां देवतानां च शुभाशुभविकल्पकः । कर्मभावान्वयापेक्षी नाट्यवेदो मया कृतः ॥
bhavatāṃ devatānāṃ ca śubhāśubhavikalpakaḥ । karmabhāvānvayāpekṣī nāṭyavedo mayā kṛtaḥ ॥
नैकान्ततोऽत्र भवतां देवानां चानुभावनम् । त्रैलोक्यास्यास्य सर्वस्य नाट्यं भावानुकीर्तनम् ॥
naikāntato'tra bhavatāṃ devānāṃ cānubhāvanam । trailokyāsyāsya sarvasya nāṭyaṃ bhāvānukīrtanam ॥
क्वचिद्धर्मः क्वचित्क्रीडा क्वचिदर्थः क्वचिच्छमः । क्वचिद्धास्यं क्वचिद्युद्धं क्वचित्कामः क्वचिद्वधः ॥
kvaciddharmaḥ kvacitkrīḍā kvacidarthaḥ kvacicchamaḥ । kvaciddhāsyaṃ kvacidyuddhaṃ kvacitkāmaḥ kvacidvadhaḥ ॥
धर्मो धर्मप्रवृत्तानां कामः कामोपसेविनाम् । निग्रहो दुर्विनीतानां विनीतानां दमक्रिया ॥
dharmo dharmapravṛttānāṃ kāmaḥ kāmopasevinām । nigraho durvinītānāṃ vinītānāṃ damakriyā ॥
क्लीबानां धार्ष्ट्यजननमुत्साहः शूरमानिनाम् ।अबुधानां विबोधश्च वैदुष्यं विदुषामपि ॥
klībānāṃ dhārṣṭyajananamutsāhaḥ śūramāninām ।abudhānāṃ vibodhaśca vaiduṣyaṃ viduṣāmapi ॥
ईश्वराणां विलासश्च स्थैर्यं दुःखार्दितस्य च ।अर्थोपजीविनामर्थो धृतिरुद्वेगचेतसाम् ॥
īśvarāṇāṃ vilāsaśca sthairyaṃ duḥkhārditasya ca ।arthopajīvināmartho dhṛtirudvegacetasām ॥
नानाभावोपसम्पन्नं नानावस्थान्तरात्मकम् । लोकवृत्तानुकरणं नाट्यमेतन्मया कृतम् ॥
nānābhāvopasampannaṃ nānāvasthāntarātmakam । lokavṛttānukaraṇaṃ nāṭyametanmayā kṛtam ॥
उत्तमाधममध्यानां नराणां कर्मसंश्रयम् । हितोपदेशजननं धृतिक्रीडासुखादिकृत् ॥
uttamādhamamadhyānāṃ narāṇāṃ karmasaṃśrayam । hitopadeśajananaṃ dhṛtikrīḍāsukhādikṛt ॥
एतद्रसेषु भावेषु सर्वकर्मक्रियास्वथ । सर्वोपदेशजननं नाट्यं लोके भविष्यति ॥
etadraseṣu bhāveṣu sarvakarmakriyāsvatha । sarvopadeśajananaṃ nāṭyaṃ loke bhaviṣyati ॥
दुःखार्तानां श्रमार्तानां शोकार्तानां तपस्विनाम् । विश्रान्तिजननं काले नाट्यमेतद्भविष्यति ॥
duḥkhārtānāṃ śramārtānāṃ śokārtānāṃ tapasvinām । viśrāntijananaṃ kāle nāṭyametadbhaviṣyati ॥
धर्म्यं यशस्यमायुष्यं हितं बुद्धिविवर्धनम् । लोकोपदेशजननं नाट्यमेतद्भविष्यति ॥
dharmyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ hitaṃ buddhivivardhanam । lokopadeśajananaṃ nāṭyametadbhaviṣyati ॥
न तज्ज्ञानं न तच्छिल्पं न सा विद्या न सा कला । नासौ योगो न तत्कर्म नाट्येऽस्मिन्यन्न दृश्यते ॥
na tajjñānaṃ na tacchilpaṃ na sā vidyā na sā kalā । nāsau yogo na tatkarma nāṭye'sminyanna dṛśyate ॥
