Canonical Ref: MD 84
Metrical Form: मन्दाक्रान्ता
Sanskrit (Devanāgarī)
शेषान्मासान्गमनदिवसप्रस्तुतस्यावधेर्वा विन्यस्यन्ती भुवि गणनया देहलीदत्तपुष्पैः । संयोगं वा हृदयनिहितारम्भमास्वादयन्ती प्रायेणैते रमणविरहेष्वङ्गनानां विनोदाः ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
वल्लभदेवः:
गमनदिवसात्प्रवृत्तो योऽवधिर्वर्षाख्यस्तस्य शेषान्मासानवनौ भुवि विन्यस्यन्ती स्थापयन्ती । कैः । देहल्यां द्वारविशेषे द्वारपूजार्थं दत्तैः पुष्पैर्या गणना तया । रेखापदेषु पुष्पाणि दत्त्वेत्यर्थः । हृदयनिहितारम्भं मनोरथरचितं मत्संगमं वास्वादयन्त्यनुभवन्ती । कथमवगच्छस्येतादृशान्व्यापारान्कुर्वतीत्याह । यम्मादिष्टवियोगे विरहिणीनां प्रायेणैवंविधा एव विनोदाः केलयो भवन्ति ॥
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
शेषान्
Lemma: शेष
POS: adj
मासान्
Lemma: मास
POS: mn
विरहदिवसस्थापितस्यावधेर्
Lemma: विरह
POS: m
विरहदिवसस्थापितस्यावधेर्
Lemma: दिवस
POS: mn
विरहदिवसस्थापितस्यावधेर्
Lemma: स्थापय्
POS: 10. Ā.
विरहदिवसस्थापितस्यावधेर्
Lemma: अवधि
POS: m
वा
Lemma: वा
POS: ind
विन्यस्यन्ती
Lemma: विन्यस्
POS: 4. P.
भुवि
Lemma: भू
POS: f
गणनया
Lemma: गणना
POS: f
देहलीदत्तपुष्पैः
Lemma: देहली
POS: f
देहलीदत्तपुष्पैः
Lemma: दा
POS: 1. Ā.
देहलीदत्तपुष्पैः
Lemma: पुष्प
POS: n
सम्भोगं
Lemma: सम्भोग
POS: m
वा
Lemma: वा
POS: ind
हृदयनिहितारम्भम्
Lemma: हृदय
POS: n
हृदयनिहितारम्भम्
Lemma: निधा
POS: 3. Ā.
हृदयनिहितारम्भम्
Lemma: आरम्भ
POS: m
आस्वादयन्ती
Lemma: आस्वादय्
POS: 10. Ā.
प्रायेणैते
Lemma: प्रायेण
POS: ind
प्रायेणैते
Lemma: एतद्
POS: pron
रमणविरहेष्व्
Lemma: रमण
POS: m
रमणविरहेष्व्
Lemma: विरह
POS: m
अङ्गनानां
Lemma: अङ्गना
POS: f
विनोदाः
Lemma: विनोद
POS: m
Canonical CTS URN Reference
Meghadūtam, MD 84. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.