Canonical Ref: MD 83
Metrical Form: मन्दाक्रान्ता
Sanskrit (Devanāgarī)
उत्सङ्गे वा मलिनवसने सोम्य निक्षिप्य वीणां मद्गोत्राङ्कं विरचितपदं गेयमुद्गातुकामा । तन्त्रीरार्द्रा नयनसलिलैः सारयित्वा कथं चिद्भूयो भूयः स्वयमपि कृतां मूर्च्छनां विस्मरन्ती ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
वल्लभदेवः:
धूसराम्बरेऽङ्के वीणां निधाय गेयमुद्गातुकामा वा । सालोके ते निपततीति सम्बन्धः । कीदृशं गेयम् । मम गोत्रं नामाङ्कचिह्नं यस्य । विरचितानि पदानि शब्दा यस्य । पदस्थो हि स्वरसंघातो गेयम् । मदीयनामान्वितमित्यर्थः । अस्रुभिर्नेत्रजलैरार्द्राः क्रूतास्तन्त्रीः क्लेशेन सारयित्वा योजयित्वा स्वयमपि दत्तां मूर्छनां मारणां विस्मरन्ती । चेतमोऽस्वास्थ्यात् ॥
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
उत्सङ्गे
Lemma: उत्सङ्ग
POS: m
वा
Lemma: वा
POS: ind
मलिनवसने
Lemma: मलिन
POS: adj
मलिनवसने
Lemma: वसन
POS: n
सौम्य
Lemma: सौम्य
POS: adj
निक्षिप्य
Lemma: निक्षिप्
POS: 6. Ā.
वीणां
Lemma: वीणा
POS: f
मद्गोत्राङ्कं
Lemma: मद्
POS: pron
मद्गोत्राङ्कं
Lemma: गोत्र
POS: mn
मद्गोत्राङ्कं
Lemma: अङ्क
POS: mn
विरचितपदं
Lemma: विरचय्
POS: 10. Ā.
विरचितपदं
Lemma: पद
POS: mn
गेयम्
Lemma: गेय
POS: n
उद्गातुकामा
Lemma: उद्गातु
POS: m
उद्गातुकामा
Lemma: काम
POS: m
तन्त्रीम्
Lemma: तन्त्री
POS: f
आर्द्रां
Lemma: आर्द्र
POS: adj
नयनसलिलैः
Lemma: नयन
POS: n
नयनसलिलैः
Lemma: सलिल
POS: n
सारयित्वा
Lemma: सारय्
POS: 10. Ā.
कथंचिद्
Lemma: कथंचिद्
POS: ind
भूयो
Lemma: भूयस्
POS: ind
भूयः
Lemma: भूयस्
POS: ind
स्वयम्
Lemma: स्वयम्
POS: ind
अपि
Lemma: अपि
POS: ind
कृतां
Lemma: कृ
POS: 2. Ā.
मूर्च्छनां
Lemma: मूर्छन
POS: fn
विस्मरन्ती
Lemma: विस्मृ
POS: 1. Ā.
Canonical CTS URN Reference
Meghadūtam, MD 83. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.