Canonical Ref: MD 69
Metrical Form: मन्दाक्रान्ता
Sanskrit (Devanāgarī)
नीवीबन्धोच्छ्वसनशिथिलं यत्र यक्षाङ्गनानां वासः कामादनिभृतकरेष्वाक्षिपत्सु प्रियेषु । अर्चिस्तुङ्गानभिमुखमपि प्राप्य रत्नप्रदीपान्ह्रीमूढानां भवति विफलप्रेरणश्चूर्णमुष्टिः ॥
व्याख्या / Traditional Commentary & Notes
Classical Exegesis
वल्लभदेवः:
यत्र यक्षाङ्गनानां चन्दनादिचूर्णमुष्टिर्दीपशान्तिधिया प्रेरितो विफलो भवति निष्फलः संपद्यते । प्रद्योतकाप्रशमात् । कदाचिदन्यत्रामी पतितो भवेदित्याह । अर्चिन्तुङ्गान्महाज्वालान्रत्नप्रदीपानभिमुखमामाद्यापि । विफलत्वं त्वनश्वरत्वाद्रत्नार्चिषः । क्षेपस्तु वह्निदीपभ्रान्त्या । कदा विफल इत्याह । कामात्सुरतेच्छया चपलपाणिषु प्रियेष्वम्बरमपहरत्सु । कीदृशं वासः । नीवीवन्धस्योच्चयसंयमनस्योच्छूननेन विकासेन शिथिलमदृढम् । ततश्चापलात्तदपहारः । अतश्च लज्जाव्याकुलत्वात्तासां चूर्णादिभिर्मणिदीपप्रशमनेच्छा ॥
Linguistic & Morphemic Analysis (Padaccheda)
Grammatical Parsing
नीवीबन्धोच्छ्वासितशिथिलं
Lemma: नीवि
POS: f
नीवीबन्धोच्छ्वासितशिथिलं
Lemma: बन्ध
POS: m
नीवीबन्धोच्छ्वासितशिथिलं
Lemma: उच्छ्वासय्
POS: 10. P.
नीवीबन्धोच्छ्वासितशिथिलं
Lemma: शिथिल
POS: adj
यत्र
Lemma: यत्र
POS: ind
बिम्बाधराणां
Lemma: बिम्ब
POS: mn
बिम्बाधराणां
Lemma: अधर
POS: m
क्षौमं
Lemma: क्षौम
POS: n
रागादनिभृतकरेष्व्
Lemma: राग
POS: m
रागादनिभृतकरेष्व्
Lemma: अनिभृत
POS: adj
रागादनिभृतकरेष्व्
Lemma: कर
POS: m
आक्षिपत्सु
Lemma: आक्षिप्
POS: 4. P.
प्रियेषु
Lemma: प्रिय
POS: adj
अर्चिस्तुङ्गान्
Lemma: अर्चिस्
POS: n
अर्चिस्तुङ्गान्
Lemma: तुङ्ग
POS: adj
अभिमुखम्
Lemma: अभिमुख
POS: adj
अपि
Lemma: अपि
POS: ind
प्राप्य
Lemma: प्राप्
POS: 1. P.
रत्नप्रदीपान्
Lemma: रत्न
POS: mn
रत्नप्रदीपान्
Lemma: प्रदीप
POS: m
ह्रीमूढानां
Lemma: ह्री
POS: f
ह्रीमूढानां
Lemma: मुह्
POS: 4. Ā.
भवति
Lemma: भू
POS: 1. Ā. • Verb: भवति
विफलप्रेरणा
Lemma: विफल
POS: adj
विफलप्रेरणा
Lemma: प्रेरण
POS: fn
चूर्णमुष्टिः
Lemma: चूर्ण
POS: mn
चूर्णमुष्टिः
Lemma: मुष्टि
POS: mf
Canonical CTS URN Reference
Meghadūtam, MD 69. Poorvam Open Research Engine (PORE) Corpus.